2018-04-24

Mbjellja e thonjve shkakton kancer të lekurës



Nëse jeni një vajzë që shkon çdo muaj për të bërë thonjtë me manikyr xhel, duhet ta lexoni me vëmendje këtë artikull!


Procedura e tharjes së manikyrit, ekspozon duart tuaja ndaj rrezeve ultravjollcë dhe e gjitha kjo mund të rezultojë në përhapjen e melanomas, kancerit të lëkurës.

Çfarë është Melanoma?

Melanoma është një lloj i zakonshëm i kancerit të lëkurës, i cili zhvillohet kur melanociti, qelizat e dëmtuara, rriten në një mënyrë që nuk mund të kontrollohen. Këto qeliza errësojnë lëkurën kur ekspozohen ndaj rrezatimit ultravjollcë, pra furrat e thonjve dhe diellit.

Ky proces çon deri në plakjen e parakohshme të lëkurës dhe madje edhe në zhvillimin e kancerit të lëkurës.

Të ekspozuarit ndaj rrezatimit ultravjollcë jo vetëm që e djeg lëkurën, por dëmton melanocitet, të cila më pas përhapen në të gjithë trupin. Rreth 2% e 3.5 milionë diagnozave të kancerit të lëkurës janë melanoma, të cilat përbëjnë një pjesë të madhe të vdekjeve të kancerit të lëkurës.

Sipas një studimi që testoi kimikatet toksike në 24 gra, 100 për qind e tyre treguan shenja të trifenil fosfatit (TPHP) pas 10 orësh duke aplikuar manikyrin e thonjve. Bëni kujdes!

Më shumë se 1,000 trupa ruse dhe 100 avionë po marrin pjesë në stërvitjet ushtarake në shkallë të gjerë pranë Evropës në përgatitje për një sulm të “armikut”.


NATO dhe Rusia tregojnë ‘dhëmbët’, Aleanca stërvitje në Norvegji, Putin urdhëron manovra ushtarake në kufi me Europen

Më shumë se 1,000 trupa ruse dhe 100 avionë po marrin pjesë në stërvitjet ushtarake në shkallë të gjerë pranë Evropës në përgatitje për një sulm të “armikut”.


Siç shkruajnë mediat e huaja, Vladimir Putin ka urdhëruar ushtarët nga Distrikti Ushtarak Perëndimor i Rusisë (ËMD) që të ushtrojnë 50 operacione ushtarake.

Stërvitjet ushtarake përfshijnë përgjigje ndaj një “sulmi ajror të armikut” dhe nisjen e “sulmeve ajrore masive” kundër “forcave pushtuese”, citohet të ketë thënë një zëdhënës i Qarkut Ushtarak Perëndimor i Rusisë (WMD).

Siç bëhet e ditur më tej, avionët ushtarakë, duke përfshirë Sukhoi Su-27, Su-30SM dhe Su-35 dhe një sërë helikopterësh pritet të përfshihen në ushtrime – gatishmëria e ËMD-së për t’u mobilizuar për luftime do të testohet si pjesë e trajnimit.

“Ekipet e aviacionit taktik, të ushtrisë dhe të transportit të Qarkut Ushtarak Perëndimor do të praktikojnë mbi 50 misione, duke përfshirë edhe përgjigjen ndaj një sulmi ajror imagjinar të armikut”, ka thënë tutje zëdhënësi i WMD.

Trajnimi vjen në mes të tensioneve të larta midis Rusisë dhe vendeve perëndimore, pas sulmeve të dyshuara kimike në Siri dhe Salisbury.

Britania, Franca dhe SHBA bombarduan objektet që mendohet se janë përdorur nga presidenti sirian Bashar al-Asad për të bërë armë kimike.

Putin reagoi me zemërim duke i quajtur sulmet ajrore një “akt agresioni” kundër Sirisë, një aleati kyç.

Që atëherë, një flotë e anijeve të Marinës Ruse janë vendosur në Mesdhe, pasi Putini kërkon të ndjejë praninë e tij në rajon.

Fregata e marinës ruse Pytlivy dhe shkatërruesi Smetlivy, të dy lundruan përmes ngushticës së Bosforit gjatë fundjavës, ndërsa u drejtuan për një bazë të marinës në Tartus.

Gjithashtu, një fregatë ruse e lidhur për në Mesdhe u kap nga Marina Mbretërore në brigjet e Britanisë të shtunën.

Ndërkohë, po sipas mediave të huaja, deri në 35,000 ushtarë do të marrin pjesë në stërvitjet ushtarake të NATO-s në të gjithë Norvegjinë këtë vit – më e madhja stërvitje që vendi ka parë që nga Lufta e Ftohtë.

Sipas mediave të huaja,, kombi skandinav, i cili ndan kufirin e Arktikut me Rusinë, do të presë trupa nga 30 vende gjatë Trident Junction, i planifikuar për tetor dhe nëntor.

Siç ishte thënë tutje, më shumë se 120 avionë, 70 anije dhe 10,000 automjete do të marrin pjesë në ushtrimet stërvitore, të cilat vijnë mes tensioneve të larta midis Moskës dhe Perëndimit.

Operacionet do të zhvillohen në zonat përreth Atlantikut të Veriut dhe Detit Baltik, duke përfshirë Islandën, dhe hapësirën ajrore të Finlandës dhe Suedisë.

Forcat detare, ajrore, speciale dhe forcat amfibe do të marrin pjesë në atë që është një nga ushtrimet më të mëdha të NATO-s në vitet e fundit.

Mirëpo zyrtari i lartë i Kombeve të Bashkuara ka paralajmëruar se marrëdhëniet midis SHBA dhe Rusisë janë transferuar në nivelet e epokës së Luftës së Ftohtë dhe potencialisht shumë më keq, pas dy stërvitjeve ushtarake dhe sulmet diplomatike.

Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, Antonio Guterres, ka thënë për stacionin televiziv suedez SVT se bota ka vënë në dukje se “Lufta e Ftohtë është kthyer”, por se tanimë gjendja është më e komplikuar për dy arsye.

“Së pari, Shtetet e Bashkuara dhe Rusia nuk kontrollojnë të gjithë siç ishte rasti në Luftën e Ftohtë”, tha ai.

“Ne kemi një numër të vendeve që janë shumë aktive në rajon – Turqia, Irani, Arabia Saudite dhe të tjerët. Është e qartë se nuk ka dy blloqe homogjene të kontrolluara mirë”, tha Guterres.

“Së dyti, gjatë Luftës së Ftohtë ka pasur mekanizma të dialogut, të kontrollit, të komunikimit për të siguruar që sa herë që ekziston rreziku i ballafaqimit apo incidenteve gjërat nuk do të dilnin jashtë kontrollit. Këto mekanizma sot nuk ekzistojnë”, shtoi ai, duke shpresuar drejt disa hapave të fundit, drejt uljes së përshkallëzimit.

Muslimanët do dominojnë Indinë në 2050-ën, ja trendi në Europë


Si më i vogli i të gjithë grupeve fetare me një moshë mesatare prej 30 vjeç, popullsia muslimane është rritje më të shpejtë në botë, dhe në vitin 2050 India do të jetë vendi me shumicën e muslimanëve, sipas një studimi të qendrës amerikane Pew.

Islami është tani feja e dytë më e madhe pas Krishterimit, dhe në qoftë se ky trend demografik vazhdon, muslimanët do të arrijnë të krishterë në numër në fund të këtij shekulli.

Sipas të dhënave nga 2010-ta, janë 1.6 miliardë muslimanë në botë, ose 23 për qind e popullsisë së botës. Ndsërsa Indonezia mbetet vendi më i populluar musliman.

Në vitin 2010, Indonesia kishte popullsinë më të lartë muslimane në botë, por popullsia muslimane në Indi që të jetë edhe më e lartë deri në vitin 2050. Popullsia e krishterë në Britani të Madhe dhe Franca do të bjerë në nën 50 për qind, dhe 10 për qind e të gjithë evropianëve do të jenë muslimanë në vitin 2050, sipas hulumtimit nga qendra Pew.



Shumica e muslimanëve, rreth 62 për qind, jetojnë në rajonin e Azi-Paqësorit, i cili përfshin shumë popullata, si të Indonezisë, Indisë, Pakistanit, Bangladeshit, Iranit dhe Turqisë, informon Pew.

Sipas kësaj qendre, djepi i Islamit, Arabia Saudite, renditet e 16-ta në numrin e popullatave muslimane, prapa Etiopisë dhe Uzbekistanit.

Pew parashikon se popullsia botërore do të rritet me 35 përqind deri në vitin 2050, ndërsa popullsia muslimane do të rritet me 73 përqind në 2.8 miliardë njerëz.

Katër nga dhjetë të krishterë në botë do të jetojnë në Afrikën Sub-Sahariane.

Terrorizmi i sotëm në Europë i bërë në emër të islamit, pasojë e gabimit 100-vjeçar të Perëndimit

Sa herë që qytetet europiane goditen nga ndonjë sulm terrorist islamik, gazetat më me peshë të kontinentit ndizen në debate se çfarë mund ta ketë shkaktuar.


Disa pyesin nëse shtetet Europiane duhej t’i ishin përgjigjur ndryshe pakënaqësive të pakicave myslimane: ndoshta duke u ofruar hapësirë më bujare ndryshimeve të tyre kulturore; të tjerë thonë se ndoshta duhej t’ua kufizonin më shumë. Edhe kur është e qartë që Islami nuk është një faktor domethënës në Europë, diskutimet vazhdojnë.

Bisedës i është bashkuar një nga njohësit më të mirë të Islamit europian në Amerikë, duke dhënë argumente shumë interesante. Për t’iu përgjigjur atyre që thonë se terrorizmi ka të bëjë me islamin, studiuesi amerikan Jonathan Laurence argumenton në një artikull për “Franfurter Allgemeine Zeitung” se problemet që vijnë nga islami i sotëm janë pasojat e një gabimi që perëndimi e ka bërë gati 100 vite më parë.

Në verën e vitit 1916, qeveria britanike dhe aleatët e saj nisën të ushqejnë një revoltë arabe kundër autoriteteve politike e shpirtërore otomane. Kjo çoi në marrjen e Jerusalemit, nën drejtimin britanik, dhe u hoqi kontrollin otomanëve nga vendet e shenjta, që nga Levanti e deri në Arabi.

Për të zëvendësuar otomanët, britanikët mbështetën dinastinë Hashemite, e cila vazhdon të sundojë edhe sot në Jordani. Por përfituesit më të mëdhenj ishin familja mbretërore saudite, të cilët morën Mekën dhe Medinën në vitin 1924.

Sipas z.Laurence, profesor në Boston College, kjo ngjarje i dha fund dekadave të tëra gjatë të cilave kalifati (një institucion me rol shpirtëror të cilin otomanët e kishin kombinuar me autoritetin botëror të sulltanit, deri në vitin 1922) e kishte ndikuar islamin botëror në mënyrë pozitive. Jo vetëm brenda mbretërisë osmane, por edhe më tej.

Kalifati drejtohej nga një rrjet ndërkombëtar studiuesish, predikuesish dhe gjykatësish. Siç tregohet nga Halil Inalcuk, një historian otoman që vdiq në vitin 2016, pushteti i sulltanit ndaj kalifatit ka ndryshuar shumë gjatë kohëve: disa sulltanë arrinin t’i vinin nën kontroll studiuesit myslimanë, të tjerë jo.

Por roli shpirtëror i këtij institucioni ishte domethënës në të gjithë botën, sidomos gjatë shekullit të 19-të dhe fillim-shekullit të 20, kur ishte i pranuar nga rreth 100 milionë myslimanë që jetonin nën sundimin britanik (në Azinë e Jugut) dhe nën sundimin holandez (Indonezia e sotme).

Siç shkruan shkrimtari turk Mustafa Akyol, ndikimi i kalifatit mbi myslimanët në Azinë e Paqësorit ka dhënë përfitime për vetë Shtetet e Bashkuara të Amerikës: Abdulhamid II, (ai që shihni në foton e lajmit), sulltani i fundit otoman, i bindi myslimanët e ishujve Filipine që të pranonin pushtetin amerikan në arkipelagun e tyre. (Të tjerë kanë kujtime të hidhura nga ky sundimtar. Armenët e quajnë fajtor për vrasjen e dhjetëra mijëra bashkatdhetarëve në vitin 1895.)

Pikërisht sepse kalifati otoman i tërhiqte shumë popujt e pushtuar nga europianët, fuqitë perëndimore bënë çmos për t’ia sabotuar pushtetin. Që nga viti 1879, diplomacia britanike është përpjekur vazhdimisht ta heqë qendrën shpirtërore të islamit nga turqit e ta kalojë te arabët. Holandezët i detyruan myslimanët e tyre që të mos i referohen kalifatit gjatë lutjeve.

Francezët patën më shumë sukses. Ata reklamonin qendra të tjera shpirtërore për myslimanët e tyre në Algjeri e Marok. Kalifati vazhdoi të kontrollonte Afrikën e Veriut vetëm për shkak të kontrollit që kishin otomanët në Libi. Por kur nacionalistët laikë të Turqisë u përpoqën ta rrëzojnë kalifatin në vitin 1924, përpjekjet e tyre u lehtësuan shumë nga fakti që fuqitë europiane kishin dekada që e sabotonin punën e zyrës së shenjtë.

Sipas z.Laurence, rrëzimi i kalifatit të vjetër krijoi një boshllëk që është mbushur vazhdimisht gjatë shekullit pasardhës nga drejtues shumë më të errët, që nga ajo kohë e deri te Abu Bakr al-Bagdadi i sotëm, drejtuesi i ISIS-it.

Edhe kur ata ndalojnë së prodhuari urrejtje kundër perëndimit, rrjete të tjera ekstremiste, që nga Pakistani e deri në Arabinë Saudite, kanë zëvendësuar me ashpërsi tonin e butë fetar që kishin vendosur kalifët otomanë, të cilët ishin gjithashtu njohës të artit dhe muzikës perëndimore.


A është kjo diçka më shumë se thjesht një detaj interesant i historisë? Po, është më tepër se aq, sipas z.Laurence. Është naivitet të mendosh se islami i sotëm Europian mund të qëndrojë i ndarë nga vendet ku islami mbizotëron shoqërinë.

Në një mënyrë a një tjetër, myslimanët në Europë do të vazhdojnë të preken nga idetë që vijnë nga vendet që kontrollohen nga feja.

Qeveritë e sotme Europiane kanë nevojë ta kuptojnë me imtësi të sofistikuar se si funksionon ndikimi i tyre, dhe, mbi të gjitha, të kuptojnë rreziqet që krijohen në mënyrë të paqëllimshme. Duke mbështetur njëanshmërisht vetëm një rrymë kulturore apo teologjike, ata mund të lënë hapur rryma të tjera, shumë më të rrezikshme.

Asociacioni, qenka më shtet se Republika Srpska




Shkruan: Fadil Maloku


Asociacioni, qenka më shtet se Republika Srpska

1. Gjuriq, sot na paska qu selam… se; ASOCIACIONI (alias:Zajednica), do ketë kompetenca shumë më të gjëra, se sa Republika Srpska”!

2. Unë po i them që këtë… e kemi ditur që nga fillimi i negociatave… kinse teknike. Por, Ju për këtë që flisni duhet të jepni argumente; DEMOGRAFIKE (serb keni vetëm 3% në Kosovë); POLITIKE (ma gjeni një komunitet etnik, në botë që ka përfaqësim me superdiskriminim pozitiv, më të lartë!?); GJEOGRAFIKE (Ju mendoni që me 3% demografi, u takon 25% teritorr të Kosovës!?);

USHTARAKE; (me Rezoluten 1244, Ju definitivisht keni pranu të largoheni nga “djepi”, e “Jerusalemi i Juaj”) KULTURORE (ky argument më shumë na shkon neve në favor. Sepse, gjitha kishat që pretendoni se i takojnë ortodoksisë Suaj, në fakt ishin kisha dardane);

3. Mund t’u numëroj edhe tjera argumente…? Por, po besoj, që ekipi i Kryeminstrit HARADINAJ (meqë sot është vikend, ka shtru nej drekë me mish e raki…) i disponon argumentet tjera teknike… Se këto të mijat, topi s’ti luan.

Bisedimet Prishtinë – Beograd të përfundojnë me njohjen reciproke dhe me marrjen e ulëses në OKB.


Beogradi nuk e vazhdon dialogun nëse kërkohet njohja e Kosovës



Beogradi “nuk do të ulet më në tryezë me Prishtinën nëse Kuvendi i Kosovës miraton platformën e paralajmëruar”, shkruan gazeta serbe Veçernje Novosti.


Në këtë platformë parashihet që bisedimet Prishtinë – Beograd të përfundojnë me njohjen reciproke dhe me marrjen e ulëses në OKB.

Gazeta beogradase shkruan se këtë Beogradi do ta trajtojë si ndërprerje e njëanshme e dialogut, transmeton Koha.net. Siç shkruan gazeta, “Beogradi nuk dëshiron të hyjë më thellë në kurthin me të cilin përmes paravanit të dialogut fshihet ulësja në OKB me bekimin e heshtur të ndërmjetësuesve në BE, të cilës asnjëherë s’i kanë dënuar deklaratat e rrezikshme të kabinetit Haradinaj”.

Fillon hetimi ndaj policëve që arrestuan Gjuriqin


Të gjithë policët që kanë marrë pjesë në aksionin e arrestimit të drejtorit të Zyrës Serbe për Kosovën, Marko Gjuriq, më 26 mars 2018, në veri të Mitrovicës do t’i nënshtrohen një hetimi nga Inspektorati i Policisë së Kosovës.


Hetimin e policëve të Njësive Speciale të Policisë së Kosovës e ka kërkuar zëvendësministri i Punëve të Brendshme i Republikës së Kosovës, Millan Radojeviq.

Duke folur për mediet lokale në veri të Mitrovicës, Radojeviq ka konfirmuar se Inspektorati Policor i Kosovës edhe zyrtarisht ka filluar hetimet për të dëshmuar përgjegjësinë penale të policëve që kanë marrë pjesë në arrestimin e drejtorit të Zyrës për Kosovën në Qeverinë e Serbisë, Marko Gjuriq, e ku është lënduar ministri Nenad Rikallo dhe disa të tjerë, shkruan Zeri.

“Në fund të marsit në rrugë zyrtare i kam bërë kërkesë Inspektoratit të Policisë së Kosovës që ta vlerësojë përgjegjësinë penale të policëve që kanë marrë pjesë në këtë aksion. IPK-ja menjëherë ka filluar t’i marrë deklaratat dhe të mbledhë të dhëna, ndërsa Prokuroria e Mitrovicës është e kompetente për hetime. Informacioni i fundit që kam është se sot (e hënë) do të mbahet një takim i përfaqësuesve të IPK-së me kryeprokurorin e Mitrovicës, Shyqyri Syla, i cili do t’i japë drejtimet se nga duhet të fillohet me hetimet”, ka thënë Radojeviq.

Instituti prestigjioz holandez, “Clingendael Institute”, është bërë gati për ligjëratën e presidentit të Kosovës, Hashim Thaçi.


Thaçi për pak minuta pritet t’i drejtohet shumë përfaqësuesve shtetëror, diplomatëve, gazetarëve dhe përfaqësuesve të shoqërisë civile.

Image

Presidenti Thaçi do të mbajë një ligjëratë me temën “Vizioni, sfidat dhe mundësitë për Kosovën”, ku më pas do të ketë një bashkëbisedim dhe debat më të pranishmit.

Pas ligjëratës në presidenti Hashim Thaçi do të merr pjesë në promovimin e librit “New State, Modern Statesman” i shkruar nga gazetarët britanik, Roger Boyës dhe Suzy Jagger.

Në Institut tashmë kanë arritur kopjet e para të librit, të cilat autorët bashkë me Thaçin pritet ti shpërndajnë.

2018-04-23

Kadrush Radogoshi “Laokooni”, shkrimtari shqiptar rrëfen burgjet e torturat serbe


Fatmira Nikolli


 Romani “Laokooni” i shkrimtarit, poetit, dramaturgut dhe kritikut nga Gjakova, Kadrush Radogoshi, është promovuar javën që shkoi në Tiranë. “Laokooni” i botuar nga “Toena”, rrëfen në një farë mënyre, jetën e artistit dhe intelektualit nën regjimin serb në Kosovë, por në një spektër më të gjerë, rrëfen jetën nën regjime totalitare, ose nën pushtete ku mendimi i lirë, nuk lejohet.
Vetë Radogoshi, në vitet 1969-1981 punoi në arsim. Pas arrestimit të parë më 1981, kur e burgosën dhe e dënuan për propagandë antijugosllave, atij, iu mohua e drejta e punës si profesor.
Pas daljes nga burgu, qëndroi një kohë pa punë e më pas, punoi në Fabrikën e Elektromotorëve në Gjakovë.

Më 1989, erdhi radha e një tjetër burgosjeje. Ai, ishte i vetmi gjakovar në mesin e 237 intelektualëve të arrestuar më 28 mars 1989. E dërguan fillimisht në Burgun e Leskovcit e pastaj në Burgun e Prokuples, pasi kundërshtoi ndryshimin e Kushtetutës Jugosllave, që i suprimonte autonominë Kosovës.
Për vite të tëra, ka qenë i papunë dhe i persekutuar, herë-herë është linçuar publikisht.
Ne meskohët e dënimeve e pas tyre, ai shkroi dhe botoi veprat letrare: “Në mes heshtjes e këngës”, 1981, “Në udhëkryq”, 1984, “Nekrologji për Sodomën”, 1991, “Interpretime” 1993, “Heraldika e pikëllimit” 1997, “Homo Dardanicus”,2000, “Adem Jashari dhe vdekja” 2001.
Romani i tij i fundit, “Laookoni” ngërthen një sërë vdekjesh, si ajo “aksidentale” e Zanës, gjimnazistes, të dashurës së Profesorit (atëbotë student), Sokrat Gegës (letrat e saj, të ndërkallura në roman, apo të Trim Danës. Rrëfimet, dokumentojnë në zhanrin letrar shumëçka të ndodhur në Kosovë, para pavarësisë së saj.
Në intervistën e mëposhtme, është jeta e tij që rrëfehet shkurtimisht, raporti i artistit me shtetin e pushtetin, raporti i tij me lirinë dhe dëshmitë e kohëve në burgje.

-Riktheheni në Shqipëri, tanimë për të promovuar një roman. Megjithatë, më 1999 ju erdhët gjatë luftës për t’u strehuar. Si ju kujtohet ajo kohë?
Në Kosovë u ndjemë të dëbuar. Isha një prej atyre njerëzve që kam qenë i përndjekur politik dhe i burgosur në vitin 1981, kur filloi fushata e madhe kundër inteligjencës së Kosovës. Si unë, edhe një numër i madh njerëzish u shpallën irredentistë. Isha burgosur edhe në vitin 1989, kur ndodhi rrënimi i autonomisë së Kosovës.
-E kishit kundërshtuar rrënimin e autonomisë?
Po, unë isha një ndër intelektualët, që e kundërshtova publikisht ndërrimin e Kushtetutës e kufizimin e autonomisë së Kosovës.
Ata e quanin ndryshim i Kushtetutës së ish-Jugosllavisë, por ishte rrënim i autonomisë së Kosovës, suprimim i saj. Unë e dija, se po të më kapnin forcat serbe nuk do më falnin. Ndaj u fsheha ca kohë dhe më pas arrita të vija në Shqipëri bashkë me familjen. Erdha në “Asllan Rusi” dhe më pas ika në Tepelenë. Atje më pritën shumë mirë dhe e dua si të ishte qyteti im. Na dërguan në izolim. Ishte burgosje pa vendim gjykate, jo dënim, por me vendim policie. Na mblodhën 237 intelektualë shqiptarë të Kosovës dhe na shpallën si shtabi “kundër revolucionit” siç e quanin. Na dërguan nëpër burgjet serbe, në izolim e nën tortura.
-Ju keni qenë në dy prej atyre burgjeve, si e përjetuat?
Është fjala për 28 marsin e 1989-ës. U izoluan 237 intelektualë. Përjetuam atë që mund të përjetohej në rrethana të tilla, në një shtet ku fashizmi ishte gjallë komplet. Fashizëm i formës më të vrazhdë.
-Si ju arrestuan? Kush ju arrestoi?
Në diskutimet publike për ndryshimet kushtetuese, na thuhej se Kosova nuk humb asgjë. Unë kisha shprehur mendimin tim, se Kosova humbte çdo gjë dhe se Serbia nuk kishte asnjë të drejtë të impononte zgjedhje të tilla kushtetuese në Kosovë. Kjo ishte arsyeja e burgosjes sime dhe të tjerëve.
-Kur u burgosët, pas fjalës që mbajtët apo më vonë në shtëpi?
Unë si i persekutuar prej vitit 1981, nuk kisha punuar më në detyrën time, si profesor letërsisë shqipe. Pas një kohe që më lanë pa punë, më çuan në një fabrikë dhe isha i vetmi njeri me gradë shkencore që punonte përkthyes administrativ në fabrikë.
-Çfarë prodhohej në fabrikë?
Elektromotorë. Paramendoni një shkrimtar në fabrikë elektromotorësh. Atë ditë me 28 mars, unë shkova në punë dhe gjithçka kishte ndryshuar. Portieri ishte tjetër, kishte ardhur një njeri i Sigurimit jo roja i zakonshëm. Kur hyra në fabrikë punonjës të Sigurimit Serb të veshur me rroba civile më rrëmbyen dhe askush nuk kuptoi se çfarë ndodhi me mua. Makinën e kishin fshehur pas një kamioni dhe ishte me targa civile. Më dërguan në komisariatin e Gjakovës e prej aty në burgun e Prishtinës. Aty, i mblodhën nga tërë Kosova dhe në mbrëmje na dërguan në burgjet e Serbisë.
-Kishte tortura?
Ishte një ngjarje e tmerrshme, torturat ishin shtazarake, kriminale.
-Çfarë torturash?
Shumë tortura, të tmerrshme.
-Sa kohë qëndruat në burgjet serbe?
Na mbajtën 2 muaj.
-Komunikonit me familjen gjatë kësaj kohe?
Me askënd.
-Kishit komunikim me shqiptarët e tjerë të burgosur?
Kam qenë në qeli i vetëm.
-Keni në roman disa përshkrime dënimesh. I keni pësuar ju?
Në të ka pjesë që janë autentike autobiografike.
-Pra, Sokrat Gega i romanit “Laookoni” jeni ju?
Jo, unë nuk jam Sokrat Gega, por pjesa e rrëfimeve të personazhit në burg e torturat janë ato që më kanë ndodhur mua. Madje edhe vendimet e ndëshkimeve, janë të miat, vetëm emrin kam ndryshuar.
-Janë vetëm të 1989-ës?
Jo, edhe të 1981-it. Janë kombinuar, por romani nuk është autobiografik sepse është vepër fiktive. Edhe kur personazhe e ngjarje janë reale janë vënë në një kontekst imagjinar.
-A e kishit të nevojshme që përjetimet në burgjet serbe t’i bënit pjesë të veprës?
Patjetër.
-Ju thatë se nuk jeni Sokrat Gega, por diku-diku, mes jush ka pikëtakime. Kur keni nisur ta shkruani?
Në vitin 2010 kam shkuar në Kanada. Më 2014 konkurrova në një konkurs të Këshillit të Edmontonit për artin, në njësinë Alberta. Ishte një grant për artistët individual, me të cilin shpërblehen projektet e artistëve më të mirë në lëmin e tyre. Nga letërsia, projekti im u zgjodh si më i miri dhe me atë grant kam vendosur të bëj këtë libër.
-Pse u titullua “Laookoni”? Pse kjo qasje ndaj Greqisë antike?
Tema e romanit është fati tragjik i intelektualit shqiptar, në shoqërinë totalitare dhe personazhi është intelektual. Kush e simbolizon intelektualin më shumë se emri i Sokratit. Vetë Sokrati për idetë e tij, u detyrua të pijë helmin, pra e pagoi shtrenjtë. Edhe Laookoni, nga mitologjia e Trojës, është një Soktrat tjetër, një version tjetër i Sokratit. Laokooni ishte prift i Apolonit në Trojë. I kishte premtuar Apolonit, që nuk do të martohej. E theu betimin, u martua dhe shkon vazhdimisht me gruan e tij dhe bën dashuri te përmendorja e Apolonit, në Trojë.
Ky është mllefi i parë i Apolonit, e mllefi i dytë është kundërshtimi që bëri për futjen e kalit të drunjtë në Trojë dhe e gjuan me shtizë. Për këtë Laokoon pati fundin e tmerrshëm. Me vdekjen e tij janë marrë shumë artistë e shumë estetë, e prej tyre më i njohuri është Lesingu me “Traktatin mbi Laokoonin”. Në romanin tim, është shumë specifike prania e tij. Diku në fund të romanit, ka një vend për të.
-Ishte i nevojshëm Sokrati?
Është sepse bëhet fjalë për Sokratin bashkëkohor shqiptar. Është intelektuali shqiptar nga vitet 1960 deri në fundin e luftës, pra është një periudhë 50-vjeçare. Është intelektuali shqiptar që i kundërvihet padrejtësive. Pikërisht pse mendimet e personazhit Sokrat Gega janë në kundërshtim me të menduarit dogmatik dhe me imponimet që bëhen nga Sigurimi i Shtetit mbi njerëzit, aty vriten e shkelen njerëz. Dhunohet vajza gjimnaziste, e dashura e Sokratit që në këtë kohë është student- dhunohet në drejtorinë e shkollës, sepse vetë drejtori ishte i Sigurimit.
-Keni përfshirë në roman ato që kanë ngjarë në Kosovë, gjatë kohës që Kosova ishte nën ish-Jugosllavinë, qoftë dhunimin e vajzave, qoftë vrasjen e të rinjve?
Ngjarja nuk është konkrete që mund të identifikohet me 1 ngjarje.
-Por, përfshihen?
Po. Kjo pjesë është e imagjinuar komplet. Por, janë mbytur intelektuale, në ngjarje në dukje aksidentale. Gjithçka sillet rreth figurës së Sokratit. Kur ai lind dhe i ati i vë këtë emër, e quan Sokrat, që të bëhet i mençur si Sokrati, por jo ta përjetojë fatin e Sokratit. Fatkeqësisht ai përjeton fatin e ngjeshëm me Sokratin antik. Është një arketip i sjellë në kohën e sotme.
-Si një ndër shkrimtarët kosovarë që i keni vuajtur burgjet serbe, sa i vuani ende sot kujtimet mbi torturat fizike e psikologjike që keni vuajtur atëherë? A ju dhemb ende ajo kohë?
Njerëzit që sakrifikuan shumëçka nga jeta, ju është ofruar shumëçka, por i kanë refuzuar e kanë zgjedhur një rrugë tjetër. Ata nuk brengosen në situata të caktuara, nuk brengosen për fatin personal të tyre. Kam bindjen se nganjëherë këta njerëz edhe kaliten dhe arrijnë të mbijetojnë, sepse qëllimi është më i lartë se sa vuajtja individuale.
-A mësohesh me të keqen?
Jo, unë mendoj se rreziku më i madh është nëse intelektuali pranon të mësohet me të keqen. Sepse e keqja që është e jashtëzakonshme, shndërrohet në të zakonshme e kjo është rreziku më i madh- ta pajtohesh me të keqen. Mendoj se është detyrë, e intelektualëve që të mos lejojnë që e keqja të shndërrohet ne normale. Kështu ka vepruar Sokrati, kështu ka vepruar edhe “Laookoni”. Ky nuk është roman tradicional, është roman i kodit simbolik. Nuk është kronologjik dhe pjesë të romanit tregohen edhe përmes letrave, thyerjet janë të mëdha në aspektin struktural. Nuk kemi të bëjmë me narratorin tradicional.
-Ju përfaqësoni, edhe me romanin, por, edhe me jetën tuaj, fatin e intelektualit të Kosovës. Ka pasur të tjerë, si Adem Demaçi që kanë qenë për shumë vite kanë vuajtur dënime të rënda. Sa artistë e shkrimtarë shqiptarë ka qenë në burgjet serbe?
Në vitin 2005, Adem Demaçi u zgjodh kryetar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Kosovës, e unë nënkryetar. Ademi nuk arriti ta kryejë mandatin për shkaqe shëndetësore dhe në një kohë e bëra punën e tij unë. Më pas u zgjodha unë kryetar për një mandat. Mund të them se struktura më e persekutuar në Kosovë, kanë qenë një pjesë e shkrimtarëve. Një pjesë tjetër ka qenë e përkëdhelur.
-Cili ka qenë raporti juaj me Adem Demaçin?
Raport shumë të mirë kam pasur. Nuk kanë qenë kontaktet e vetme në Lidhjen e Shkrimtarëve, sepse kanë qenë edhe të mëparshme. Adem Demaçi ishte simbol i Lëvizjes Kombëtare shqiptare, i lëvizjes ilegale. Ata që nuk u instrumentalizuan politikisht, në forma të ndryshme janë persekutuar, ka që edhe janë mbytur në burg. Në Burgun Prishtinës në vitin 1964 kur është arrestuar për herë të dytë Adem Demaçi si kryetar i Lëvizjes për Bashkimin e Kosovës me Shqipërinë, Fazlli Greçevci ka qenë në atë kohë një prej poetëve të njohur, e bashkëveprimtar i Demaçit, e kanë mbytur në tortura në burgun e Prishtinës. Ka pasur edhe shkrimtarë që kanë ikur nga Kosova, si Ramadan Rexhepi; ose Teki Dervishi që ka qenë në burgun famëkeq Golioto (“Ishulli i thatë”) në një ishull në detin Adriatik.
-Folët për intelektualë që i kanë shërbyer pushtetit dhe intelektualë që e kanë kundërshtuar pushtetin. Në kushte të tjera, e njëjta gjë ka ndodhur edhe në Shqipëri. Debati është i kahershëm në Tiranë, po në Kosovë, a ka debate?
Po, ka. Për fat të keq në Kosovë disidenca ishte e dyfishtë; edhe kundra pushtetit edhe kundra Serbisë. Ne nuk kishim vetëm disidencë ideologjike, por kishim edhe disidencë kombëtare- konflikti më i madh i joni, ishte se ata bashkëpunonin me pushtetin dhe pjesa tjetër ishte kundër atij pushteti, sepse shqiptarët i trajtonte si qytetarë të dorës së dytë e të dorës së tretë.
Një intelektual të cilin e brengos fati i njerëzve të vet, nuk mund të pajtohet me disa politika.
-Ju është penalizuar familja ju, për shkak të burgosjes suaj?
Po. Vëllai u detyrua të braktiste studimet e veta. E kanë penguar e nuk e kanë lejuar të shkojë, për shkakun tim. Vëllain tjetër e kanë burgosur për shkakun tim.
-Ju gjithsej sa kohë keni qenë në burg?
Unë kam qenë në burgosje hetuese e më kanë marrë sa herë kanë dashur. Nuk kam pasur dënime të gjata, por kanë qenë burgosje nënhetim.
-Gjatë torturave, çfarë u kërkohej të thoshit?
Çfarë nuk na kërkohej. Problemi më i madh ishte që ata kërkonin që unë të rrezikoja pjesën më elitare të inteligjencës së Kosovës.
-Të akuzonit të tjerë, kjo u kërkohej?
Po, kjo më kërkohej. Të akuzoj Rexhep Qosjen, e shokët e tjerë intelektualë. E ky ishte rreziku më i madh. Të them të drejtën torturat ishin nga më të rëndat. Ata me çdo kusht kërkonin të montonin grupe ilegale, që nuk ekzistonin në mënyrë q të mënjanonin disa intelektualë shqiptarë që nuk ishin instrumentalizuar te pushteti si të tjerët.
-Duke pasur parasysh këto lloj torturash, a është e vështirë t’i fajësosh ata që në një farë mënyre, mund të jenë detyruar të gënjejnë, të pranojnë gjëra të paqena, ose mund të jenë detyruar të bëhen palë?
Nuk mund të arsyetoj poetë. Nuk dua ta rëndoj ndërgjegjen time, por po e morët, librin e historianit prof.dr. Haki Bajramit, “Dosja Demaçi”, që është një libër afro 500 faqe, ka arritur të depërtojë në Arkivin e Burgut të Prishtinës e të marrë tërë dokumentacionin e tri gjykimeve të Adem Demaçit- më 1959, më 1964 dhe më 1975. Të tria gjykimet e të gjitha deklaratat akuzuese të shokëve të tij shkrimtarë sot janë emra të njohur, kanë krijuar mite shqiptarët për ta, e ata janë akuzuesit e Adem Demaçit. Deklaratat janë aty. Unë nuk dua ta rëndoj ndërgjegjen time, ju do të befasoheshit po t’i mësonit emrat, e deklaratat janë shumë akuzuese ndaj tij. E asnjëherë, nuk i kanë kërkuar falje Adem Demaçit, falje publike e kam fjalën.

Mimi Kodheli e hoqi,Olta Xhaçka rikthen në detyrë “Rambon” shqiptar zt.Dritan Demiraj



Image result for flori bruqi

Nga Flori Bruqi 


Dritan Demiraj(24.05.1969 ) ka një karrierë të gjatë në fushën e ushtrisë, ndërsa më i lart që mban është ai i doktoraturës me temë “Forcat Speciale një perspektivë e re e luftës moderne, rast studimor Afganistani” 2015.


Ai ka zhvilluar edhe një sërë trajnimesh brenda dhe jashtë vendit, ndërsa ka një diplomë master mbi Marrëdhëniet dhe Diplomacinë Ndërkombëtare 2007-2010 në Universitetit “Illyria”. Përveç kësaj, në CV në profilin e vet në Facebook thotë se ka studiuar edhe Akademinë e Rendit Publikë, Fakultetin Juridik, Akademinë Diplomatike Shqiptare, Akademinë Ushtarake “Skënderbej” si dhe Shkollën e mesme ushtarake.

Dritan Demiraj ka 24 medalje në ushtri dhe 27 në sport. Komandant i Forcave Speciale të Ushtrisë, ai njihet si “babai”, udhëheqësi i parë luftarak në terren dhe trajnues i misioneve “Eagle” (nga 1-7), pedagog, autor i shumë librave, manualeve e kumtesave deri në kategorinë akademike të kërkimit shkencor.

Koloneli Dritan Demiraj, është “Nderi i Kombit” me dekoratë presidenciale. Ai është liruar pas 31 vitesh kontribut në Forcat e Armatosura të Republikës së Shqipërisë.



Dritan Demiraj, i cili shërbeu për disa muaj si Ministër i Brendshëm pas marrëveshjes Rama-Basha, është rkthyer në Forcat e Armatosura si kolonel aktiv.


Lajmin e ka ndarë vetë Demiraj përmes një statusi në rrjetet sociale.

Mes të tjerash ai shkruan se e drejta vonoi por u vu në vend. Demiraj ka një falenderim edhe për ministren Olta Xhaçka.

Kujtojmë se ai u largua nga FA kur në krye të Ministrisë së Mbrojtjes ishte Mimi Kodheli.

“Sot me rastin e rikthimit si kolonel aktiv në FA, kam dëshirë të ndaj me Ju disa mesazhe. Ju falënderoj përzemërsisht, emër për emër, për vëmendjen, solidaritetin dhe mbështetjen që më keni dedikuar në betejat institucionale, morale dhe gjyqësore për t’u rikthyer në shërbimin aktiv të FA të RSH. E drejta vonoi pak, por më në fund u vu në vend. Këtu nuk ka vend as për triumfalizëm por dhe zero arrogancë nga ana ime. Do të ishte e padrejtë të mos shprehja mirënjohjen time për MM zonjën Olta Xhaçka, për qasjen dhe adresimin shtetar të rastit tim. Me këtë rast ju siguroj se “si ushtar i atdheut” do të vijoj të kontribuoj me profesionalizëm, përkushtim, përulësi dhe përgjegjshmëri në dobi të mbrojtjes dhe prosperitetit të mbarë kombit”, shkruan Demiraj.



Mimi Kodheli 


Çdo shoqëri ka jashtëqitjet e saj, shoqëria greke ka të vetat. Vetëm pak ditë pasi Ministrja Shqiptare e mbrojtjes i kujtoi homologut të saj Grek vlerat e demokracisë dhe sidomos vlerat e aleancës më të madhe politiko-ushtarake të kohës, siç është NATO, ku të dy vendet janë anëtare, vjen dhe goditja nën brez e ca fundërrinave të shoqërisë greke.

Sot në mediat të cilat ndjekin zhvillimet e mbrojtjes dhe sigurisë në Athinë, është publikuar një shkrim shpifës dhe i ulët për një prej zonjave më të nderuara të politikës e shoqërisë shqiptare, Mimi Kodhelin. Informacioni që stafi i lexo.al ka për karrierën e znj.Kodheli, qoftë dhe atë të hershëm tregon pa asnjë ekuivok për një CV të ngjeshur ku bie në sy karriera e saj në profesionin e ekonomistit të cilin e ushtron prej 31 vitesh, karrirën akademike dhe atë të nënës e gruas së përkushtuar prej 30 vjetësh.

E paktë të thuash se gjithçka thuhet në artikullin grek është thjesht shpifje. Për këdo është i njohur fakti që znj.Kodheli e ka nisur karrierën e saj profesionale si financiere në vitin e largët 1986. Më pas, ne vitin 1993 ajo është zhvendosur për të jetuar në Itali me bashkëshortin dhe djalin, për tu kthyer më pas në Shqiperi ne vitin 1997, për të nisur punën pranë Bankës së Shipërisë. Pas kësaj eksperience ka nisur dhe karriera politike e Kodhelit, duke shërbyer në detyrën e parë publike, atë të nënkryetares së Bashkisë në vitin 2002 vit në të cilin ka vizituar për herë të parë Athinën me ftesë të kryetarit së Bashkisë së asaj kohe Dora Bakojanis.

Zonja në fjalë ka mbajtur më tej pozicionin e prefektit të Tiranës, deputetit dhe ministrit. Megjithatë në faqen zyrtare të ministrisë që ajo drejton, mund të gjendet lehtësisht CV-ja e saj, të cilën ne po e sjellim për lexuesit tanë. Znj. Mimi Kodheli, prej shtatorit 2013, mban funksionin e ministres së Mbrojtjes së Republikës së Shqipërisë. Znj. Mimi Kodheli ka lindur në Tiranë, më 11 shtator 1964. Ajo është e martuar me Lekën dhe kanë një djalë, Mikelin. Znj. Kodheli është Doktore e Shkencave Ekonomike nga Universiteti i Veronës, Itali, në bashkëpunim me Universitetin e Tiranës, Fakulteti Ekonomik. Ka një Master në Administrim Biznesi nga Universiteti i Lincoln, Nebraska, SHBA në bashkëpunim me Universitetin e Tiranës prej vitit 2000, si dhe është diplomuar në Universitetin e Tiranës, Fakulteti Ekonomik, Dega Financë në vitin 1986. Znj.

Mimi Kodheli ka hyrë në politikë në vitin 2002, kur edhe u bë nënkryetare e Bashkisë së Tiranës. Në vitin 2005, ajo u emërua prefekte e Qarkut të Tiranës dhe në vitin 2009 u zgjodh deputete e Kuvendit të Shqipërisë duke mbajtur pozicionin e nënkryetares së Komisionit të Ekonomisë dhe Financës përgjatë gjithë legjislaturës. Që prej vitit 2007 e në vazhdim është anëtare e Kryesisë së Partisë Socialiste. Ajo është trajnuar në fusha të ndryshme si ato të tregjeve ndërkombëtare dhe të letrave me vlerë, tregjet e punës dhe të investimeve, trajnim për ndërmarrjet të vogla e të mesme, ekzaminim dhe menaxhim bankar. Ajo ka marrë pjesë në një program të Departamentit Amerikan të Shtetit të titulluar “Gratë në Politikë” si dhe atë të titulluar “Politikat e Sigurisë Kombëtare” -Qendra Europiane e Sigurisë, Marshall. Znj. Kodheli zotëron gjuhën angleze dhe italiane, si dhe njeh mjaftueshëm gjuhën frënge dhe spanjolle.



****

Image result for olta xhacka

Olta Xhaçka

Znj. Olta Xhaçka, prej shtatorit 2017, mban funksionin e ministrit të Mbrojtjes së Republikës së Shqipërisë.

Znj. Olta Xhaçka, lindi në qytetin e Tiranës më 25 dhjetor 1979. Ajo është e martuar me z. Artan Gaçi dhe ka një vajzë, Hana. Znj. Xhaçka ka përfunduar studimet e larta me titull nderi në Shkenca Politike dhe Marrëdhënie Ndërkombëtare, si dhe studimet pasuniversitare Master në Administrim Publik, pranë Clark University në Masaçusets të SHBA-së.

Përpara angazhimit të saj politik, znj. Xhaçka ka qenë pjesë aktive e shoqërisë civile, në fushën e të drejtave të njeriut dhe mirëqeverisjes, si dhe ka punuar lektore e shkencave politike në Universitetin e New York Tirana.

Prej vitit 2009, znj. Xhaçka është pjesë e Grupit Parlamentar të Partisë Socialiste, fillimisht si përfaqësuese e Qarkut të Korçës për dy legjislatura në Kuvendin e Shqipërisë dhe në qershor 2017 është zgjedhur përfaqësuese e Tiranës në Kuvendin e Shqipërisë.

Si aktiviste e të drejtave të njeriut, kryesisht në fushën e barazisë gjinore dhe si kryetare e Forumit të Grave Socialiste, znj. Xhaçka ka drejtuar prej vitit 2014 Nënkomisionin Parlamentar për Çështjet e të Miturve, Barazisë Gjinore dhe Dhunës në Familje dhe ka qenë anëtare e Komisionit të Punës, Çështjeve Sociale dhe Shëndetësisë. Në mars 2017, znj. Xhaçka emërohet ministre në Ministrinë e Mirëqenies Sociale dhe Rinisë.

Znj. Xhaçka është anëtare e Kryesisë së Partisë Socialiste, Kryetare e Forumit të Gruas së Partisë Socialiste, që prej vitit 2010, si dhe drejton Fondacionin Qemal Stafa që prej vitit 2015.





F

A është vepra e Barletit, burimi kryesor për SKËNDERBEUN?



Nga Feride PAPLEKA

 Humanist i shquar dhe historian, Barleti është i pari autor i njohur dhe një nga më të mëdhenjtë e letërsisë së hershme shqipe. Vepra e tij Historia e Skënderbeut u shkrua në latinisht dhe, siç thotë F. Pall, u përkthye pothuaj në të gjitha gjuhët e Europës, sepse në të vërtetë lufta çlirimtare e arbërorëve, të udhëhequr prej Skënderbeut, sipas mendimit politik të njerëzve më të qartë të kohës, kishte një funksion europian, e cila gjeti shprehjen te ideja për një front të gjerë kundërosman, që mbeti sidoqoftë në letër nga politika e mbyllur e disa shteteve. Pas rreth 500 vjetësh, më 1965, kjo vepër iu dha edhe publikut shqiptar në gjuhën shqipe, në gjuhën amtare të autorit, me përkthimin mjeshtëror të Stefan I. Priftit.
Duke na njohur me një të kaluar të lavdishme, vepra është edhe një dëshmi e zjarrtë atdhedashurie e shqiptarizmi, burimi kryesor i një literature të gjerë dhe veprash artistike në pikturë, në skulpturë, në muzikë dhe në kinematografi. Me emrin e Gjergj Katriotit-Skënderbeut lidhen identiteti ynë dhe krenaria jonë kombëtare. Lavdia e tij ka qenë përherë simbol qëndrese në vitet e rënda e të gjata pesëshekullore të robërisë turke. Kujtimi i tij i ndriçoi rilindësit për realizimin e epopesë së zgjimit kombëtar për pavarësi dhe emancipim historik. Emri i tij është simbol i përjetshëm frymëzimi.

Cili ishte Marin Barleti?

Për jetën e tij nuk ekzistojnë shumë të dhëna, ato i mësojmë kryesisht përmes veprave që ka botuar, në të cilat kur e sjell rasti, ai flet edhe për veten. Barleti lindi në Shkodër. Këtë e pohon në krye të librave të tij, kur thotë: “Marin Barleti, prift shkodran”. Në fillimet e adoleshencës përjetoi rrethimin e parë të qytetit (1474). “Kështu më kujtohet se në Rrethimin e Parë të Shkodrës armiqtë u dukën rrëzë mureve gati më parë se të merrnim vesh për ta” (Historia e Skënderbeut, IV, 229). Ndërsa më 1478-1479, gjatë rrethimit të dytë, ai bënte pjesë në garnizonin mbrojtës të kështjellës. Për këtë bastion të fundmë të qëndresës shqiptare ai thotë se ka luftuar me armë në dorë, i frymëzuar nga lavdia e Skënderbeut për të mbrojtur atdheun, “por pa fat” (VI, 339). Në kreun e trembëdhjetë, apo librin e trembëdhjetë sipas Barletit që është edhe epilogu i veprës Historia e Skënderbeut, ai njofton se ka botuar edhe një „libërzë” për Rrethimin e Shkodrës.

Pas tragjedisë së rënies së Shkodrës më 1479, që shënon edhe rënien e krejt Shqipërisë, Barleti i ri mori rrugët e mërgimit përtej detit me luftëtarët që kishin mbetur, duke ruajtur në shpirt kujtimin e prindërve që iu vranë gjatë rrethimit dhe emrat e atyre që kishin rënë në atë luftë të pabarabartë. Më 1479 dhe 1480 u arratis në dhe të huaj gjithë popullata e qytetit që nuk duronte dot të jetonte në robëri. “Banorët e tij u larguan pothuajse të gjithë […] (Histori e Shqipërisë, Tiranë 1973, f. 67). Dhe është paradoksale kur dëgjon ndonjë studiues të fushës së historisë mesjetare shqiptare që guxon të pohojë se “turqit nuk kanë qenë pushtues, por administratorë”. Kjo është jashtë së vërtetës historike po të lexojmë në vetë kronikat osmane vrasjet, shkatërrimet dhe djegiet e panumërta deri në shkretim të krahinave ku shkelte pushtuesi.





Dihet se Skënderbeu i fitoi të gjitha betejat kundër ushtrive osmane, që nga ajo e Torviollit (qershor 1444) e deri në atë të Albulenës (shtator 1457), që nga ajo e rrethimit të parë të Krujës (verë 1450) e deri në rrethimin e saj të tretë (korrik 1467), gjithsej njëzet e pesë beteja, përveç asaj të Beratit korrik (1455), në të cilën për një rastësi fatkeqe Skënderbeu nuk mori pjesë (shkak u bë një armëpushimi i imponuar); humbja aty qe aq e rëndë sa pothuaj të gjithë komandantët shqiptarë u zunë rob dhe u masakruan. Të mos harrojmë se çdo fitore ka pasur dëshmorët e saj, humbje jetësh të pakthyeshme dhe dëme të mëdha; vetëm në Torvioll që mbahet si beteja me më pak humbje, numri i të vrarëve ishte 1600 ushtarë dhe komandantë, i cili u bë 2000 me 400 te tjerët që u plagosën rëndë dhe vdiqën pas një kohe të shkurtër. Por gjithë kjo gënjeshtër bën pjesë në fushatën strategjike për të shtrembëruar çdo të vërtetë, në mënyrë që ky popull mos të gjejë kurrë qetësi e të realizohet qëllimi famëkeq për zhbërjen e identitetit kombëtar shqiptar.
Në Venedik, Barleti kreu studime teologjike, kuptohet, i ndihmuar ekonomikisht për të përballuar jetën edhe nga fakti se Shkodra kishte qenë zotërim i Republikës së Venedikut dhe ai gëzonte të drejtën si qytetar i saj. Pas diplomimit punoi si prift në rrethinat e Republikës. Me dije të thella për letërsinë dhe filozofinë greke e latine, ai u pajis me kulturë humaniste dhe e zotëronte aq mirë latinishten, sa arriti t’i shkruante veprat në këtë gjuhë. Jeta e përbashkët me të mërguarit shqiptarë, mes të cilëve kishte edhe nga ata që kishin qenë bashkëluftëtarë të Skënderbeut, e ndihmoi të njihej gjerësisht me kujtimet për heroin dhe për epokën e qëndresës shqiptare ndaj pushtuesve osmanë e të plotësonte kështu me fakte veprën Historia e Skënderbeut, të cilat i pasuroi pastaj edhe me të dhëna nga historia e botës, nga letërsia dhe nga mitologjia.
Barleti pohon se ka i ka përjetuar fort të dyja rrethimet e Shkodrës, 1474 dhe 1478. Për rrethimin e dytë ai ka shkruar veprën Rrethimi i Shkodrës, duke mbetur kështu historiani i parë shqiptar dëshmitar sypamës, ashtu si e përkthen Noli fjalën “okular” i një lufte të një ushtrie të vogël, me ushtrinë e një prej perandorive më të fuqishme të kohës. Ky libër është botuar më 1504. Më në fund si datë vendimtare është edhe vepra e tretë, në të cilën flitet për papët deri në vitin 1512. Nga kjo e dhënë e fundit merret vesh se ai është është ndarë nga jeta përafërsisht kur ndalet vepra për jetëshkrimin e papëve, rreth 1512 ose 1513-s. Mendohet se ka lindur rreth vitit 1460 në Shkodër dhe ka vdekur rreth viteve 1512 ose 1513 në Padova. Sipas gjuhëtarit të shquar Eqrem Çabej1, Barleti vjen nga trajta shqipe Bardheci. Këtë e dëshmon edhe Thalloczy në librin Gjurmime iliro shqiptare2. Madje në tri botimet e para të librit Rrethimi i Shkodrës, shënohet Barleci..


Prej Marin Barletit njihen tri vepra:

1)De obsidione Scodrensi (Rrethimi i Shkodrës, Venedik, 1504), në të cilën përshkruhet historia dramatike e luftës për jetë a vdekje të banorëve të rrethuar për një vit nga Osmanët. Vepra pati edhe tri ribotime të tjera më 1576, 1578, dhe më 1596. Në shqip u përkthye më 1964 nga Henrik Lacaj.
2) Historia de vita et gestis Scanderbegi, Epirotarum principis (Historia e jetës dhe e veprave të Skënderbeut, princit të Epirotëve), Romë, midis viteve 1508-1510, të cilës i janë bërë jo vetëm shumë ribotime në gjuhën e origjinalit, latinisht, por në fillim të shekullit XVI edhe ribotime nga përkthimet në gjuhët kryesore të Europës si gjermanisht (1533), italisht (1554, 1560), portugalisht (1567), polonisht (1569), frëngjisht (1576), spanjisht (1582), anglisht (në fund të shekullit)… Përkthimit shqip, në vitin 1965, i janë janë bërë dhe tri ribotime të tjera para ’90-s si dhe një ribotim, pas vitit 90.
3) Compendium vitarum summorum pontificum imperatorumque Romanorum (Pasqyrë e shkurtër e jetës së papëve dhe perandorëve romakë, Romë, 1553…; kjo vepër i kushtohet Pjetër Engjëllit, njërit prej bashkëluftëtarëve kryesorë të Gjergj Kastriotit, i cili e pati nxitur dhe ndihmuar autorin për të shkruar një histori për Skënderbeun.

Barleti historian

Vepra e dytë dhe më e rëndësishme e Barletit si historian është Historia e Skënderbeut, e cila u bë shumë shpejt e njohur gati në të gjithë Europën nëpërmjet përkthimeve dhe pati jehonë si vepër me frymë të lartë humaniste. Përkthyesi i saj në shqip, e ka shoqëruar tekstin me një studim të admirueshëm për veprën dhe vlerat e saj historike e stilistike. Ai e ka pajisur atë edhe me shënime sqaruese për ngjarje dhe figura të ndryshme, duke e bërë më të kuptueshëm për lexuesin e sotëm: “Katërqind e pesëdhjetë vjet më parë Barleti ynë shkroi në gjuhën latine sipas zakonit, veprën e tij monumentale për Gjergj Kastriotin, “Historinë e Skënderbeut”3. Në faqen e parë titulli zgjerohet me një nëntitull: Mbi sjelljet e jetës dhe punët, veçanërisht kundrejt turqve, bëmat e Gjergj Kastriotit, princi i shkëlqyer i epirotëve, i mbiquajtur Skanderbeg për veprat e tij, ndryshe Aleksandri i Madh. Shkruar prej Marin Barlet Shkodranit… (lat. De Vita Moribus Ac Rebus Praecipue Aduersus Turcas, Gestis, Georgii Castrioti, Clarissimi Epirotarum Principis, qui propter celeberrima facinora, Scanderbegus, hoc est, Alexander Magnus, cognominatus fuit, libri Tredecim, per Marinum Barletium Scodrensem conscripti…).

Në parathënie, Barleti na njeh me konceptin e tij të drejtë për historinë si shkencë, e cila mbështetet te e vërteta. “ […] Rregulli dhe ligji i historisë është që, kur shumë gjëra të gabuara janë të përziera me të vërteta, të rrihen e të shoshiten mirë, me qëllim që të pastrohen si në ujë të kulluar përrenjsh dhe të ngelin të llagarta për ata që do të lexojnë këto shkrimet tona” (VII: 380). Ai mendon se është shumë e rëndësishme që e kaluara të mos gjykohet me sytë e së tashme, duke iu kushtuar njëkohësisht shumë rëndësi të dhënave, të cilat duhet të jenë “të padyshimta”e “të besueshme”, në mënyrë që të ishte objektiv për lexuesin. Të tilla janë ato që ai ka parë vetë, pra, i ka përjetuar dhe mbi të cilat është mbështetur në veprën e parë Rrethimi i Shkodrës, por të besueshme ai i quan edhe kujtimet e pashlyeshme të atyre që kanë qenë bashkëluftëtarë të Skënderbeut e mbi të cilat ai është mbështeur për të shkruar veprën Historia e Skënderbeut. Një ndër ata ka qenë edhe Pjetër Engjëlli, pjesëmarrës në epopenë e Skënderbeut, i cili i siguroi “shumë të dhëna të sakta”. Vëllai i tij Pal Engjëlli, kryepeshkop i Durrësit dhe hartues i qarkores Formula e pagëzimit (1462) në gjuhën shqipe, ka qenë njëkohësisht edhe bashkëpunëtor i Skënderbeut për çështjet diplomatike. Kur thëniet e bashkëluftëtarëve të Skënderbeut përputhen me përfundimin e ngjarjeve, autori është i bindur se i është afruar të vërtetës. Në raste të ndërlikuara ai e lë të vërtetën në dorë të lexuesit të ardhshëm, te paanësia e tij: “Megjithëkëtë, paanësia e lexuesve […] le ta nxjerrë gjithë të vërtetën nga shqyrtimi i kujdesshëm i rrethanave të kohës” (III: 175). Ai që në fillim shkruan “barra që kam marrë përsipër më rëndon e më tremb […], padashur mua po më rrëmben prej kohësh kjo dëshirë […] kam pritur me shpresë e me zjarr në zemër që kjo lëndë kaq e gjerë të nxiste ndonjë shkrimtar […] Por asnjeri deri tani s’e ka pëlqyer një mund kaq të shenjtë, megjithëqë nuk pushojnë së botuari çdo ditë kujtime të panumërta deri në shpërdorim” (Parathënie: 59, 60). Sidoqoftë Barleti është i bindurr “se më pas do të jenë të shumtë ata që do të provojnë të hyjnë në rrugën e hapur […]” (Parathënie: 61).

Vepra ka 13 libra. Kësaj radhe ai ia kushton nipit të Skënderbeut që kishte emigruar në Napoli, “Princit shumë të ndritur të epirotëve, Kastriotasit Donferand” (57).
Duke e ndier si detyrim që t’u lëjë brezave të ardhshëm emrin dhe lavdinë e Skënderbeut, Barleti ka menduar të shmangë rrezikun “që vepra e kryetrimit të mbulohet nga harresa”. Heshtja në një rast të tillë do të ishte “krim ndaj atdheut, dashuria ndaj të cilit është vlera më e madhe e çdo vepre (Parathënie, I: 60).
Në këtë ligjërim, në radhë të parë ai krijon të gjallë figurën e Skënderbeut dhe përmes saj jep edhe madhështinë e epokës skënderbejane. Vepra hapet me dërgimin e Gjergjit peng bashkë me vëllezërit e tij në oborrin e Sulltanit në Stamboll qysh në moshë të vogël. Noli, i mbështetur në dokumente të zbuluara rishmëzi, në librin e tij Historia e Skënderbeut (Gjergj Kastriotit), mbretit të Shqipërisë, 1921, e kundërshton këtë fakt me argumente dhe thotë se ai është marrë peng në moshë të rinisë. Kronikat osmane nuk përcaktojnë një moshë të saktë, por mjaftohen me termin “i vogël”. Gjergji ishte biri i princit të Krujës, Gjon Kastriotit dhe i Vojsavës, bijë e familjes feudale të Pollogut. Ishte më i vogli i nëntë fëmijëve, pesë vajza: Mara, Jella, Angjelina, Vlajka, Mamica e katër djem: Reposhi, Stanishi, Kostandini dhe Gjergji.
Sipas konceptit të autorëve klasikë, Skënderbeu i Barletit, i cili herë quhet Skënderbe, herë Epiroti, e herë Kastrioti, mishëron çdo gjë të lartë, të bukur, të fuqishme, e të mrekullueshme. Që i vogël ai thurte plane të mëdha. Në shkollë u shqua mes shokëve, ndërsa kur u rrit, fitoi famë me trimëritë që tregonte. Gjergjit, në oborrin e sulltanit, ia ndërruan emrin dhe e quajtën Iskander bej, falë talenteve që shfaqi e që iu kujtonte Aleksandrin e Madh. Teksti nis me ardhjen e tij në Krujë më 1443 dhe me çlirimin e saj “Të gjithë kishin në gojë lirinë. Kudo oshëtinte emri i ëmbël i lirisë (I: 89); me ngritjen e flamurit të kuq e zi, më 28 nëntor mbi kështjellën e Krujës; me krijimin e ushtrisë mbrojtëse; me Besëlidhjen e Lezhës më 2 mars 1444, në të cilin ai mblodhi princat shqiptarë për luftë kundër pushtuesve osmanë; me betejat e njëpasnjëshme fitimtare për marrjen e kështjellave; me fjalimet që u mban ushtarëve; me martesën e tij me Donikën4, bijë e Gjergj Arianit Komnenit, një princ tjetër i fuqishëm i kohës; me brengat dhe dëmet që shkaktuan tradhëtia e Hamza Kastriotit dhe ajo e Gjergj Stres Balshës, përkatësisht djali i vëllait dhe i motrës së Skënderbeut, e gjer te Moisi Golemi apo ndonjë tjetër; me përballimin e intrigave të ndonjë princi deri edhe për ta asgjësuar; me letrat; me rregullimet e jetës së shtetasve të vet në kohë paqeje; me përpjekjet e Ballaban pashës dhe Jakup Arnautit, dy renegatëve shqiptarë që erdhën në krye të ushtrive osmane, të përbetuar për ta vrarë me porosi të sulltanit; me tre rrethimet e Krujës; me aleancat diplomatike etj. Që nga dita e parë që erdhi në Krujë e gjersa e çliroi mbretërinë “mezi i bënte dy orë gjumë çdo natë, mrekulli kjo veçanërisht e një trupi hyjnor dhe e një trimërie të pashterur” (I: 98). Barleti i ka dhënë ngjarjet me një stil tërheqës që të rrëmben për pasionin dhe kulturën e gjerë. Për veprën e tij Noli shkruan: “Me latinishten e tij elegante dhe shtyllën (stilin) e tij të kujdesur fitoi këndonjës anembanë botës dhe e bëri të pavdekur kujtimin e Skënderbeut në Evropë”5. Vepra mbyllet me vdekjen e Skënderbeut në Lezhë kur mendonte të bënte një kuvend të ri me princat shqiptarë, me vajtimin në qytet të Lekë Dukagjinit dhe me varrimin madhështor e tronditës në kishën e madhe të Shën Kollit (Shën Nikollës); për një rastësi të lumtur, ai vdiq atje ku kishte shpallur Besëlidhjen. Kjo vepër dëshmon se autori ishte një shkrimtar i nivelit të lartë dhe historian që përpiqet të ndërtojë kuadrin e saktë të jetës së heroit. Me gjithë vështirësitë objektive për të siguruar burimet, jep njohuri të gjera për shekullin XV.

Pavarësisht nga dobësitë që kanë të bëjnë me ndonjë pasaktësi kronologjike dhe nganjëherë me mungesën e të dhënave të sigurta për ngjarje të veçanta, me teprimet në frymën lëvduese (panegjerike), që është karakteristike e historiografisë humaniste, të cilat nuk e zbehin qëllimin e ligjërimit, Historia e Skënderbeut e Marin Barletit deri tani mbetet e para në bibliotekën gjigante që ka krijuar emri dhe historia e luftërave të kryetrimit shqiptar. Sipas Biemit6 mëtohet se ka edhe një autor tjetër të mbiquajtur Anonimi i Tivarit, i cili ka shkruar për Skënderbeun dhjetë vjet pas vdekjes së tij, por që nuk i gjendet origjinali. Lidhur me këtë problem At Athanas Gegaj shkruan: “Botimi i Biemit njohu afërsisht të njëjtin fat të origjinalit prej nga u frymëzua, pa dyshim ai nuk ka humbur, por qëndron ende i panjohur nga specialistët e shumtë të historisë ballkanike” 7.
Vepra e Marin Barletit shënon një arritje me vlera të mëdha origjinale, ajo mbetet një burim i dorës së parë e i pazëvendësueshëm për historinë e shekullit XV të Shqipërisë, si dhe të Europës juglindore. Kostantin Jireçek, bashkautor i veprës Gjurmime iliro-shqiptare, e ka cilësuar si burimin kryesor për historinë e jetës dhe veprës së Skënderbeut. Krahasimi me të dhënat dokumentare të sotme i hedh poshtë disa vlerësime negative të bëra në të kaluarën për veprën.


Ka shumë kronikanë osmanë, venedikas, raguzianë, anonimë, ka shumë autorë të tjerë që kanë shkruar për betejat e ushtrive osmane kundër Arbërisë apo për betejat mbrojtëse të Skënderbeut. Pas Barletit kanë shkruar edhe të tjerë, si Gjon Muzaka, Dhimitër Frëngu, Frang Bardhi, Fan Noli, Athanas Gegaj (studime doktorate), Aurel Plasari…Historiani i mirënjohur Kristo Frashëri në studimin Skënderbeu, jeta dhe vepra, një punë e mbështetur në dokumente dhe materiale arkivore e nxjerr Gjergj Kastriotin jo vetëm udhëheqës të luftërave çlirimtare në Mesjetë, por edhe nismëtar të shtetit të organizuar shqiptar. Sidoqoftë Barleti është si të thuash guri i themelit, ai i ka ngritur i pari një monument të shkruar heroit tonë kombëtar, në mënyrë të atillë që ai duket i gjallë edhe tani pas pesë shekujsh. Historia e Skënderbeut e Marin Barletit duhet të jetë një ndër librat më të çmuar në bibliotekën e çdo shqiptari.

Barleti humanist

Barleti është përfaqësues i humanizmit në shekujt XV dhe XVI. Dashuria për njeriun, atdheun e lirinë dhe për çdo gjë të mirë e të bukur janë pasqyruar me një frymë të thellë optimizmi në të gjithë veprën e tij. Skënderbeu i Barletit udhëhiqet nga ide të larta morale. Kur çliron Krujën, përpara qytetarëve të lirë ai mban një fjalim të zjarrtë: “ […] Lirinë nuk e solla unë, por e gjeta këtu. […] Armët nuk jua solla unë, por ju gjeta të armatosur. Lirinë e pashë se e keni kudo, në kraharor, në ballë, në shpatat dhe në ushtat. (I: 94, 95). Artin e tij të përsosur luftarak Skënderbeu e demonstron me taktikat dhe strategjinë e betejave, që janë përherë taktika të reja, me të cilat ai i njeh gjithnjë edhe ushtarët e tij para luftimit. Ja si u flet sfetigradasve para betejës së Sfetigradit: “[…] O sfetigradas, […] Gjer tani ne kemi luftuar për fitoren, për nderin e mbretërisë, tani ju duhet të luftoni për shpëtimin, për lirinë, për muret e atdheut […] (IV: 235). Taktikat e tij që do të shpalosen, zhvillohen dhe pasurohen më tej gjatë luftimeve mbrojtëse janë : bindja në qëllimin e betejave, goditja në befasi e armikut, shpejtësia në veprime, veprimi në përputhje me rrethanat dhe kalitja e përhershme fizike. Kalitjen fizike, si dhe disiplinën dhe pastërtinë morale Skënderbeu i quan vendimtare, prandaj Barleti shkruan: “Me këto mënyra, ndoshta, u ruajt dhe u rrit për vjete me radhë me aq lavdi e fatbardhësi mbretëria; me këto i bënë për vete perënditë, që u jepnin pastaj aq shumë zemër dhe ua mprehnin aq fort shpatat” (IX: 470). Zotësinë dhe trimërinë e Skënderbeut e njeh edhe armiku. Sulltan Murati II ose Tirani, si e emërton shpesh në libër autori, e quan “ luan të pazbutur”. Barbarët, domethënë pushtuesit osmanë pasi kanë hasur kundërpërgjigjet e Skënderbeut, janë të bindur se trimëria e jashtëzakonshme e tij dhe e ushtarëve të tij është pengesa kryesore që nuk i lë të përparojnë ushtritë osmane. Ata e kanë cilësuar “mjeshtrin më të madh të pritave” (XI: 563). Duke u shfajësuar përpara sulltan Mehmetit II për shpartallimin, Ballaban pasha thotë: “Shumë gjëra dëgjoj të thonë, o prijës i ndritur, për Skënderbeun, gjëra, për Herkulin (për zotin), mbinjerëzore, se ai është i pathyeshëm në luftë, i pamposhtur në armë, që s’merr plagë nga hekuri” (XI: 460). Barleti e quan Skënderbeun “mrekulli e shekullit” (II: 133).
Barleti shkruan se Skënderbeun e donin shumë për karakterin e tij të natyrshëm e popullor, ai tregohej i arsyeshëm me ushtarët, u shkonte pranë kur plagoseshin, u jepte zemër, u shpëtonte jetën kur viheshin në rrezik. Ai këshillohej gjithnjë me shokët e tij të armëve dhe lutjet e tyre e preknin në zemër edhe në rrethana të vështira (VI: 336). Skënderbeu është trim, por edhe mendjemprehtë, me dije të gjera e të sakta; këto duken sidomos në letrat që u dërgon sulltan Muratit (III: 171) dhe sulltan Mehmetit (XI: 567). Ai është i matur e i përmbajtur edhe në situata të rënda dhe dallohet për qëndrime të urta, si bie fjala kur Vrana Konti e qorton (V: 256), apo kur armiku është dorëzuar. Ai i fal jetën një armiku të mundur, Hasan beut, i cili merr guximin e i thotë: “Kështu […] do të kesh më tepër lavdi nga triumfet e butësisë sate, sesa nga triumfet e ushtrive dhe të fitoreve armike (XI: 561). Shpirtbutësinë e Skënderbeut Barleti e quan hyjnore, veçanërisht kur përshkruan faljen e gjeneral Moisiut të penduar. Fjalimet e gjata që vë Barleti në gojën e Skënderbeut para betejave, janë një mjet për të shpalosur idetë humaniste të autorit. Në shtratin e vdekjes ai i porosit shqiptarët se po të jenë të bashkuar, nuk mund t’i thyejë asnjë armik: “Dhe me të vërtetë, s’ka asnjë shtet aq të fuqishëm dhe aq të shëndoshë, saqë mos të shembet dikur e të mos rrënohet, kur u lëshon vend mërive dhe grindjeve të përbashkëta, kur vë përpara së mirës së përgjithshme dobinë dhe përfitimin vetjak” (XIII: 650).
Barleti shpesh jep shpjegime, duke arsyetuar atë që shkruan, si për shembull, kur tregon përse Skënderbeu i mblidhte aq shpejt ushtarët e tij (VII: 398), por nuk rri pa e qortuar kur ndonjëherë rrëmbehet, sepse Skënderbeu nuk mund të rrinte pa vepruar menjëherë kundër armikut. Besimi i njerëzve te Skënderbeu ishte i madh e i përhershëm: “Qyteti ishte derdhur nga çdo anë dhe kishte dalë kudo për t’i pritur, sepse besonin që, me praninë e Skënderbeut mund të ngjalleshin edhe të vdekurit e të ktheheshin prapë” (VIII: 446). Trupi i Skënderbeut nuk merr plagë, sepse ai është “hyjnor” (VIII: 442), prandaj kur Mehmeti II erdhi “në Arbëri dhe në Epir për të sulmuar qytetin e Shkodrës […]”, ushtarët e tij hapën varrin e Skënderbeut dhe i nxorrën eshtrat për të bërë hajmali që t’i varnin në qafë “si ndonjë gjë hyjnore, të shenjtë e vendimtare për fatin e tyre” (XIII: 656, 657).
Skënderbeu mishëron çdo gjë të lartë e të ndritur të popullit të vet, dëshirën e tij të zjarrtë për liri, ëndrrat dhe idealet e tij më të pavdekshme. Ai ka luajtur nje rol të madh në bashkimin e shqiptarëve.
Jehona e veprës së Skënderbeut


Emri i Skënderbeut është përjetësuar në Shqipëri dhe në botë. Libra mbi princin shqiptar filluan të shfaqen që në fillim të shekullit XVI, sepse vepra e Barletit Historia de vita et gestis Scanderbegi, Epirotarum principis, pas botimit ka qarkulluar në Europën perëndimore. Përkthimi dhe botimi i veprës së Barletit në shqipe me rastin e 500-vjetorit të vdekjes së heroit tonë kombëtar është shoqëruar edhe me një botim serioz, përmbledhje dokumentesh të kohës, kryesisht kronika osmane. Dy shtatore në kalë i janë ngritur atij në Tiranë dhe në Krujë. Në Krujë, në kryeqytetin e Arbërisë së kohës së Skënderbeut është një muze modern, i cili mund të krahasohet me shumë muze të atij lloji në botë; për fat të lumtur ai është ndër objektet e rrallë që i ka shpëtuar shkatërrimit në emër të luftës kundër komunizmit. Shkolla ushtarake mban emrin e Skënderbeut, shumë rrugë në Shqipëri dhe në botë mbajnë emrin e tij. Arbëreshët e Italisë e kanë të pranishëm në shumë vendbanime me bustin e tij dhe në emrat e shumtë të rrugëve, në këngët dhe në vallet e tyre. Janë të shpeshta rastet kur figura dhe emri i Skënderbeut kanë shërbyer si shembull në vepra të ndryshme historike apo filozofike. Bie fjala Voltaire e nis Rënia e Kostandinopojës, duke bërë një krahasim gjenial: “Sikur Perandorët grekë të kishin vepruar si Skënderbeu, perandoria e Lindjes ende mund të ishte ruajtur”; Skënderbeu është personazh në disa tragjedi të shekullit XVIII; poetë dhe kompozitorë janë frymëzuar nga lufta e tij për liri; Ronsard, poet francez i shekullit XVI i kushtoi një poemë, ashtu si edhe poeti amerikan i shekullit XIX Longfelloë shkroi një poemë të gjatë për figurën e tij; Skënderbeu dhe kuftëtarët e tij trima përmenden edhe në poemën e Bajronit Shtegtimet e djaloshit Harold e të tjerë; italiani Antonio Vivaldi ka shkruar operën me titull Skënderbeu që u vu në skenë më 1718, kurse opera e francezit Fançois Francoeur me të njëjtin titull Skënderbeu, u vu në skenë më 1763. Edhe Fan Noli ka shkruar muzikën e një opere për Skënderbeun.


Autorë shqiptarë të shumtë janë frymëzuar nga vepra e Skënderbeut. Po përmendim vetëm disa në listën e gjatë të krijimeve kushtuar atij ose të frymëzuar nga emri i tij: Skënderbeu i pafan (De Rada); Kënga e Sprasme e Balës (Gavril Dara, i Riu); Historia e Skënderbeut (Jani Vreto); Historia e Skënderbeut (Naim Frashëri), Kështjella (Ismail Kadare); Skënderbeu (Sabri Godo) e të tjerë.
Skënderbeu është cilësuar trim i rrallë si Rolandi i poemës Kënga e Rolandit në epikën franceze dhe si shumë heronj të tjerë kombëtarë të vendeve me histori luftërash çlirimtare. Historianë dhe filozofë të ndryshëm e kanë konsideruar Skënderbeun si një ndër njerëzit më të mëdhenj të kohërave, strateg luftarak dhe të ditur.

Rëndësia e Barletit

Marin Barleti në historinë e kulturës shqiptare vlerësohet si një autor shumë i rëndësishëm. Ai pati dhuntinë të transmetonte historinë e një jete, por të përgjithësonte edhe një epokë. Vepra e tij ka edhe tipare të një jetëshkrimi letrar. Ai përfaqëson mendimin më të pëparuar të kohës, atë që e bëri të njohur Skënderbeun në opininonin europian e më gjerë. Vepra e tij Historia e Skënderbeut, edhe mbas kaq shekujsh ruan vlera të patjetërsueshme.
Koncepti i lartë i Barletit për historinë e vërteton atë si një mendimtar të shquar. Idetë humaniste të tij janë model i triumfit të mendimit të lirë, te ai historiani, kleriku dhe humanisti shkrihen në një zë të vetëm që tingëllon fort për lirinë dhe atdheun. Historia për të ishte fryt i veprimit të njerëzve dhe jo i fuqive hyjnore. Veprën e vet ai e mendonte si një përmendore që ia kushtonte luftës për liri të atdheut dhe popullit të vet; ajo nuk do të kishte një funksion thjesht estetik, por do t’i shërbente së vërtetës, si mësuese e jetës, që do t’i nxiste njerëzit për “të hapur sytë e për të drejtuar si duhet punët e njerëzimit”. Marin Barleti mund të përfshihet me dinjitet në panteonin e emrave të mëdhenj të traditës që ka nxjerrë vendi ynë dhe kultura jonë.
Historia e Skënderbeut e Barletit është gjithnjë burim i pashtershëm nga ku atdhetarët shqiptarë në kohëra kanë mësuar historinë e luftërave të popullit tonë nën udhëheqjen e Skënderbeut dhe janë frymëzuar në përpjekjet e tyre për shpëtimin dhe lirinë e Shqipërisë. Atdhedashuria e zjarrtë e Barletit ka derdhur në letër heroizmin e popullit shqiptar, ka përjetësuar udhëheqësin trim të shqiptarëve. Skënderbeu i Barletit është simboli më i madh kombëtar, ylli i fatit shqiptar që ka ardhur në agim të shekullit XXI me sfida të reja. Barleti u ka lënë kështu brezave trashëgim një dhuratë të paçmuar, pavdekësinë e Gjergj Kastriot-Skënderbeut.
Prandaj Marin Barleti duhej ta kishte shtatoren e tij në mes të Tiranës. Vepra e tij është nder për kulturën shqiptare, por edhe për atë europiane.

Shënime

8 ÇABEJ Eqrem, Studime filologjike, Tiranë, 1984, fq. 143.
2 THALLOCZY Lajos, Illyrisch-albanische forschungen, Leipzig, Duncker&Humbolt, 1916.
3 PRIFTI I. Stefan, Historia e Skënderbeut, Hyrje, f.3.
4 Martesa u bë në prill të vitit 1451. Pas vdekjes së Skënderbeut Donika Kastrioti bashkë me të birin, Gjonin mërgoi dhe u vendos në Italinë e Jugut, në tokat që i kishte falur Skënderbeut mbreti i Napolit, Ferdinandi. Vitet e fundit ajo i kaloi në oborrin e Napolit dhe rriti nipin, Gjergj Kastriotin e Ri. Gjoni dhe Gjergji i ri erdhën secili në Shqipëri me kërkesat e përsëritura të Shqiptarëve dhe u vunë në krye të kryengritjeve, njëri më 1481 e tjetri më 1499.
5 NOLI S. Fan, Historia e Skënderbeut, Boston, 1921, f.10.
6 BIEMMI Giamaria (Xhjamaria Bjemi, shek. XVIII), prift italian që botoi më 1742 veprën Storia di Giorgio Castrioto Scanderbegh (Historia e Gjergj Kastriotit-Skënderbeut), në të cilën thotë se kishte zbuluar një histori të Skënderbeut, të shkruar latinisht dhe të botuar në Venedik (më 1480), tridhjetë vjet para Barletit. Sipas tij autori i veprës kishte qenë një Shqiptar nga Tivari, vëllai i të cilit pati shërbyer si oficer në ushtrinë e Skënderbeut.
7 GEGAJ, At Athanas, OFM, Arbëria dhe Gjergj Kastrioti Skënderbe 1405-1468, “Eurorilindja”, Tiranë, 1995, f.6.

A ekziston nje portret autentik i Skënderbeut?


Flori Bruqi

Faik Bej Konica që në fillim të shekullit 20 , në një artikull të tij të botuar më 1901 në gazetën e tij “Albania “ në frengjisht me titull "A ekziston nje portret autentik i Skenderbeut?".

Image result for faik konica

Faik Konica( 15.03.1875-15.12.1942)

Shkasin e mori nga një artikull i botuar tre vjet më parë në "Vjetarin e Koleksioneve te Shtëpisë Perandorake" (Vjenë, vell.XIX, 1898), ku thuhej se në Muzeun Perandorak të Vjenes ndodheshin dy portrete të Skënderbeut, të cilat dikur bënin pjesë në Koleksionin e Arkidukës Ferdinand të Tirolit .
Ato kishin midis tyre pika takimi dhe dallimi.


Friedrich Kenner( 15.07.1834- 28.11.1922)


Dallimi kryesor ishte se në njerin portret, Skënderbeu paraqitej në profil nga e majta, në tjetrin, nga e djathta. Autori austriak i artikullit të "Vjetarit", Friedrich Kenner, mendonte se njeri prej tyre, ai me profilin majtas, ishte kopje e një portreti autentik të Skënderbeut, të cilin e kishte pikturuar në vitin 1466, me urdhërin e autoriteteve venedikase, piktori i njohur italian, Xhentile Belini (Genitle Belini 1429 –1507).

Bellini selfportrait.jpg

Genitle Belini (1429 –1507).

Sipas Faik Konicës , portreti origjinal i Skënderbeut nga Belini kishte humbur.

Faik Konica pajtohej me te duke shkruar se as ai nuk dinte që të kishte arritur në ditët tona një portret autentik i Heroit, i pikturuar kur ky ishte gjallë.


Edhe portreti i dytë (me Skënderbeun në profil djathtas), nënvizonte autori austriak, ishte kopje.
Në lidhje me te, ai njoftonte se në regjistrin e Muzeut Perandorak ishte shënuar se ky portret ishte gjithashtu riprodhim sipas një origjinali (!) që ndodhej në Firencë të Italisë, prandaj e quan portreti firentin I Skënderbeut.


Image result

Fan Noli(06 01. 1882 – 13 .03. 1965)

Fan Noli(06 01. 1882 – 13 .03. 1965) , në një kumtesë që mbajti në Seminarin e Federatës Panshqiptare "Vatra" në Boston, Mass. (Sh.B.A) me 10 gusht 1960, nuk e përmend vlerësimin e Faik Konicës(15.03.1875-15.12.1942).

Image result for galleria degli uffizi


Galleria degli Uffizi

Sipas tij, i vetmi portret (i vërtetë) i Gjergj Kastriot Skënderbeut((06 .05. 1405- 17 .01. 1468) që njohim ne është ai që gjendet në Muzeun e Firencës (Galleria degli Uffizi). Veç kësaj, ai shtoi se ka të ngjarë të jetë portreti autentik dhe gjithnjë, sipas tij, duhet të jetë i bërë përpara vitit 1466, kur Skënderbeu vizitoi tregtarin e pasur Medici të Firencës që e financoi me donacione kryqëzaten e tij ...

Image result for Palazzo Vecchio (Firencë),

Palazzo Vecchio (Firencë)

Ne fillim portreti i Skënderbeut hyri, së bashku me punimet e tjera të Altissimo-s, në Palazzo Vecchio (Firencë), pastaj për pak kohë në Palazzo Pitti, derisa në vitin 1587, muzeu i themeluar nga Cosimo I Medici, u vendos përfundimisht në Galleria degli Uffizi ose shkurtimisht Uffizi, ku ndodhet edhe sot portreti i Skënderbeut.

Në atentatin me dinamit që pësoi Galleria degli Uffizi me 27 maj 1993, u dëmtuan mjaft piktura që ndodheshin në korridorin e galerisë, kurse portreti i Skënderbeut, i cili ndodhej po aty, shpëtoi pa u dëmtuar. Restaurimi i pikturave të dëmtuara që u ndërmor pas atentatit, u shtri edhe në portretet e pa dëmtuara të korridorit, duke përfshirë edhe atë të Skënderbeut.

Gjate punës restauruese, të cilën e kreu Barbara Schleicher, u vu re se një dorë e një piktori anonim kishte ndërhyrë mbi te ne shekullin 18.

Në përfundim të punës se saj (dhjetor 1993 - maj 1994), portreti u çlirua nga ndërhyrjet dhe doli ne dritë puna e mirëfilltë e mjeshtrit Altissimo. Doli gjithashtu në shesh se mbishkrimi më gërma të mëdha të bardha: GEORGIVS SCANDERBEK, me të cilën jemi mësuar ta shohim portretin, nuk është punë e Altissimo-s, por e piktorit anonim të shekullit 18.



Artistja retauratore, B. Schleicher, zbuloi mbishkrimin e piktorit fiorentin: GEORGIVS CASTRIOTVS SCANDERBECVS, me germa me të vogla të praruara në flori.


Në fillim të vitëve 80 të shekullit 20, në kuadrin e pasurimit të Pinakotekës së Muzeut Kombëtar të Gjergj Kastriot Skënderbeut të ngritur në Krujë, prof.Odhise Paskalit(22.12.1903-13.10.1985)e ngriti çeshtjën e portretit të Skënderbeut , të cilën e ruanin trashegimtarët e Tefë Curanit në Shkodër. Sipas tij, portreti ishte veper e G. Bellini-t, prandaj duhej blerë dhe prurë në Krujë. Në këto rrethana, Anastas Kondo (1937–2006, në atë kohë zv/ministër i Arsimit dhe i Kulturës, vizitoi familjen e Tefë Curanit ne Shkodër, bashkëshortja e të cilit i dha mundësine ta vëzhgonte nga afër portretin e Skënderbeut.

Sot portreti nuk ndodhet më ne Shkodër, por ne kemi një riprodhim fotografik me ngjyra të tij. Sipas përshkrimit të Anastas Kondos portreti i Heroit është pikturuar me ngjyra, në dërrasë me përmasa 30 x 25 cm. Portreti nuk përmban as emrin ose siglen e autorit, as prejardhjen e tij muzeale ose familjare. Kemi vetëm disa njoftime që familjaret e Tefë Curanit i kanë dhenë Anastas Kondos rreth historisë së portretit. "Sipas një dokumenti që paska pasur familja, - shkruan Anastas Kondo, - ky qenka portreti autentik i krijuar nga pozimi drejtpërsedrejti i Skënderbeut. Portreti i është dhuruar Tefë Curanit nga austriakët fill pas shpalljës së Pavarësisë, rreth fundit të vitit 1912. Thuhet se kanë pasur dokumentin e dhurimit, polisën e një pinakoteke vjeneze ku shënohej urdhri për kalim inventari dhe shprehimisht fjalët portret origjinal dhe autentik i shek.XV .


Sikurse shihet përmbajtja e letrës së L.Thalloczy-t dhe pohimi i familjarëve të Tefë Curanit, na shpijnë tek i njejti portret i Skënderbeut, me saktë: te portreti autentik i tij. Ky konkluzion përputhet edhe me komponentet fizike, historike dhe artistike te portretit. Gjendja fizike e portretit flet për lashtësine e tij - dërrasa e dëmtuar nga mola, portreti i nxirë nga koha (sigurisht, kohën e saktë të pikturimit pritet ta thotë ekspertiza laboratorike). Megjithatë, nuk janë pa peshë komponentet e tjerë. Manteli i kuq, me të cilin është veshur Skënderbeu, ngjan të jetë prodhim venedikas. Ky fakt na kujton letërkembimin e vitit 1457 midis Heroit dhe ambasadorit të tij në Venedik, Gjergj Pellinit, në të cilin flitet për cohë prej skarlati për dy dolloma, që Senati i Republikës kishte marrë përsipër t'i dërgonte çdo vit Skënderbeut .

Këtë hollësi mund ta realizonte në pikturë vetëm një artist, qe ne momentin e pikturimit e kishte përballë Skënderbeun. Vjen pastaj realizimi artistik i portretit. Krahasimi i portretit të Skënderbeut më atë të Sulltan Mehmetit II, të bind se të dy portretet janë pikturuar nga e njejta dorë, pra nga Gentile Bellini. Nuk është e rastit që të dy këta protagonistë të mëdhenj të historisë luftarake të shek.15, pavaresisht se njeri (Fatihu) përfaqëson furinë pushtuese, tjetri (Skënderbeu) ledhin mbrojtes, Bellini, besnik i stilit të tij, i ka fisnikëruar në pamje që të dy. Mungesa e mbishkrimit nuk e lëkund autoresinë e Bellini-t. Përkundrazi, e përforcon, po të kemi parasysh se as portreti i Fatihut dhe asnjë prodhim tjetër i tij, nuk kanë mbishkrime. Madje, mungesa e mbishkrimit tregon se portreti i Skënderbeut është pikturuar në kohën e vet, kur nuk ishte nevoja për mbishkrim, ndoshta mund te jetë pikturuar edhe për vetë Skënderbeun.Me këto të dhena mund të thuhet se ky portret duhet të ketë bërë pjesë në shek.16 në koleksionin e Pal Jovit. Rruga që ai ndoqi nga muzeu i Comos në atë të Vjenës, për ne tani ka pak rëndësi, përderisa kemi renë ne gjurmë të tij dhe kemi në dorë riprodhimin e tij fotografik.

Në dimrin 1466-1467 kur është pikturuar, Skënderbeu ishte 61 ose 62 vjec - pra një vit para vdekjës. Syte i ka, si dhe kopjet e tij, ende me vitalitet. Po ashtu, njësoj si te kopjet edhe mjekra e thinjur dhe mustaqet e gjata të përdredhura. Portreti ka tiparin karakteristik, me te cilin jemi mësuar ta përfytyrojmë Gjergj Kastriotin –Skënderbeun ; hundën e harkuar, me ndryshim se kruta është me pak e theksuar se kopjet e saj të Firencës dhe të Vjenës. Skënderbeu mban mbi kokë beretën karakteristike "alla Carmagnola", nën te cilën duket peceta e bardhë, njësoj si te portreti i Altissimo-s, kopja me besnike dhe me e bukur e piktures se G. Bellini-t.


Fytyra tregon se kemi te bejmë me një njeri edhe pse ne moshën 60 e ca vjeçare dhe me gjithë stërmundimet nga lufterat e vazhdueshme dhe nga shqetësimet e pandërprera, paraqet vitalitet të theksuar dhe nuk ka shenja që paralajmërojnë vdekjen e tij të afërt.Shkurtimisht duhet thënë se piktorët dhe gravuristët, të cilëve, nga fundi i shek.19 u shtohen skulptorët, u përkasin të gjitha kombëve. Por në to fizionomia e Skënderbeut është tepër e larmishme.Vetëm një pjesë e vogël i afrohet, kush me shumë e kush më pak, përfytyrimit autentik të Skënderbeut. Kjo ndodh me krijimet e artistëve, të cilët janë mbeshtetur në gravurat e Vitalit ose te Custos apo në pikturat e Altissimo-s ose të Fontana-s.
Të tillë janë, për shembull, portretët që ndodhen në Bibliotekën Ambrosiane (Milano), ne Pinakoteken e Seminarit te Monreales (Palermo), ne Kolegjin Italo-Arbëresh te Kozencës (Kozencë, Kalabri), mbi portalin e shtëpisë ne Vicolo Skanderbeg në Romë, etj.. E njejta gje mund te thuhet per gravurat e piktorit anonim te botuar ne vepren e Dh. Frengut, te gravuristëve J.K. Klüpffel, J. Eouter dhe te artisteve te tjere .

Figuren e Skënderbeut, si udhëheqes i luftes çlirimtare, e plotesuan piktorë te tjere, si A.N. Ballamaci (1889), S. Xega (1913), S. Rrota (1915), të cilët e paraqiten Skënderbeun mbi kalin e tij legjendar, që vrapon pa i shkelur këmba mbi tokë për të sulmuar armiqtë, sipas modelit të veprës së njohur te piktorit freng te shek.19, Th. Géricault. Nga fundi i shek.19 filloi edhe paraqitja nga artistet shqiptarë e Skënderbeut ne skulpturë. Hapin e parë e kreu Murat Toptani (1898). Krijimin me të persosur të Skenderbeut në skulpturë e dha Odhise Paskali me bustin e tij, i cili ka shkrirë të portreti i Skënderbeut - burrërinë, mençurinë, vendosmërinë dhe pathyeshmërine e kombit që ai udhëhoqi (1937).Me rastin e jubileut të 500 vjetorit të vdekjës së Skënderbeut (17 janar 1968), nuk mbeti pothuajse asnje artist shqiptar pa e nderuar kujtimin e tij, me një a më tepër vepra, me temë Skënderbeun apo luftën e tij legjendare. Por artistet e kohëve të reja, shqiptare dhe te huaj, duke mos e njohur përfytyrimin autentik te Skënderbeut , i dhanë fushë të lirë kush më shumë e kush me pak, imagjinatës se tyre.

Mehmet Neshri.ka qenë një poet shumë i njohur i kohës së Sulltan Selimit I. Vepra e tij e shkruar në vargje titullohet “Cihan Numaa”, (Treguesi i Botës), analizuar dhe botuar nga Franc Taechner, me titull “ Die altosmanischen Hroniken des Mevlana Mehmet Neschri”, Lajpsig 1951.
Në kapitullin “Lufta me shqiptarët” (gazaul arnevud) faqe 201 thotë se ,,Iskenderi, sundimtari shqiptar (Iskender arnavud begi oglu idi) i cili e tradhëtoi padishahun, kishte një pamje shumë të bukur dhe trup të fuqishëm.
Hoxha Sadedini
Është një nga historianët më të dëgjuar osmanë i cili ka marrë pjesë edhe në punët shtetrore. Vepra e tij titullohet “Tacut-tevarih” (Kurora e historive) dhe kjo vepër më së shumti përmendet si Hoca tevarihi.
Ajo që neve na lë shumë përshtypje është shkrimi i tij për Skenderbeun në faqe 351, ku thotë se: “Sundimtai i shqiptarëve (Gjoni) kishte një djalë të pashëm që quhej Iskender, figura trupore e të cilit të frymëzonte dashurinë, ndërsa fytyra e tij tërheqëse ishte shprehëse e bukurisë dhe e hirësisë së tij... Ai (Gjoni) e dërgoi Iskenderin në kryeqytet (Stamboll) për të konfirmuar vasalitetin e tij ndaj sulltanit.
Është shumë interesant dhe rast shumë i rrallë që dikush nga autorët osmanë ta përshkruaj në këtë mënyrë pamjen fizike dhe bukurinë e Skënderbeut. Jo se ky autorë ka pasur ndonjë simpati ndaj tij por ai e ka thënë të vërtetën, pra ashtu si që është dukur vetë Skënderbeu, ashtu edhe e ka përshkruar, dhe ky përshkrim përputhet plotësisht me pikturën që i ka bere Gentile Bellini (Xhentile Belini), ne vitin 1466 Skënderbeut.Autori Solkzade , në veprën e tij më titull si “Fihrist Shahan”, por sot më së shumti njihet si “Tarihi Sollakzade” (Historia e Sollkazades) ku në faqen 43 ai thekson luftërat e shqiptarëve kundër osmanëve, por në faqe 168 e përshkruan edhe pamjen fizike të Skenderbeut ku thotë se “....Pamja fizike e Iskenderbegut, këtij njeriu aqë të bukur të çlodhëte sytë, kurse fytyra e tij tërheqëse të jepte nje kënaqës të madhe.
Prishtinë, 17.01.2018