5/17/11

BAZA EPIKE E LETËRSISË SHQIPE DHE LIRIZMI I VONUAR I SAJ‏

Begzad BALIU
 
BAZA EPIKE E LETËRSISË SHQIPE DHE LIRIZMI I VONUAR I SAJ
 (Hyrje per nje monografi)
 
Letërsia shqipe ashtu si edhe historia e popullit shqiptar janë simbiozë e shumëfishtë e ngjarjeve të ndryshme historike. Prej “Historisë së Skënderbeut” të Marin Barletit e deri në ditët tona, letërsia shqipe vazhdon të merret me ngjarje të mëdha dhe me heronj të situatave e bëmave të ndryshme. Mbase duke trashëguar paradigmën heroike të eposit të saj, për të mos thënë trashëgiminë homerike të saj, letërsia shqipe është marrë, më parë se sa me ngjarjet, me heronjtë dhe epokat si tërësi. Nuk është e rastit që të gjitha ngjarjet dhe situatat historike të periudhës ilire, në letërsinë shqipe janë përqendruar te Mbretëresha Teutë; të gjitha ngjarjet dhe betejat kundër pushtimit të Perandorisë Osmane te emri dhe veprat e Skënderbeut; dhe të gjitha ngjarjet dhe atmosfera e shteteve të para autonome shqiptare në fillim të shekullit XVIII te figura komplekse e Ali Pashë Tepelenës. Kështu ka ndodhur madje edhe për ngjarjet dhe personalitetet e shekullit XX: për epokën e Shpalljes së Pavarësisë, Luftën e Dytë Botërore etj,; dhe kështu pothuajse po ndodh edhe për Luftën e fundit të UÇK-së, ku në të gjitha ngjarjet dhe situatat e saj po reflekton figura emblematike e komandantit, kur heroik, kur tragjik, kur politik, e kur madje, thjesht, vetëm emocional, Adem Jashari.
Pavarësisht se në të gjitha periudhat janë shkruar më shumë se një gjini, zhanër a lloj letrar, veprat epike vazhdojnë të dominojnë nga fillimi e deri më sot. Po t’i referohemi letërsisë së periudhës së humanizmit do të gjejmë veprën historiko-epike të Marin Barletit “Historia e jetës dhe e bëmave të Skënderbeut[1]; po t’i referoheni periudhës së letërsisë biblike do të ndeshemi me poezitë mitike të Bogdanit me motive legjendash hasjane; po t’i referoheni letërsisë së periudhës së romantizmit shqiptar do të shohim se krijuesi më i  madh i kësaj periudhe më parë se sa me lirikat e tij të veprës “Lulet e verës”, përfaqësohet me poemën epike “Istori e Skëderbeut”, e kur e kur me poemthin gjithashtu epik “Bagëti e Bujqësia”; po te lexohet krijimtaria artistike e letërsisë së periudhës prej romantizmit e deri te realizmi, kur pasuria e zhanreve dhe e llojeve letrare në gjysmën e parë të shekullit XX është shumë e theksuar, veprat më të mira prapë shquhen ato me bazë në eposin shqiptar apo natyrën folklorike dhe madje folklorizante të tyre. Shikoni se si veprat me patos epik të periudhës së romantizmit, edhe në gjysmën e parë të shekullit XX, kur në parim janë tejkaluar paradigmat romantike, përsëri në krye të tyre, si vepra më të mira të letërsisë shqipe shquhen: vepra epike e Gjergj Fishtës “Lahuta e Malcis”, vepra folklorizante e Andon Zako Çajupit “Baba Tomori”, veprat me temë epike dhe folklorike të Ernest Koliqit e Mitrush Kutelit,  ndërkohë që vihet në pyetje lirika e Lasgush Poradecit dhe heshtet poezia lirike e Asdrenit. Nuk dua ta tejkaloj faktin se në këtë periudhë është shkruar dhe botuar edhe proza, e veçanërisht romani, i cili nuk është liruar prej bazës historiciste dhe kur e kur ka marrë elemente përgjithësisht sentimentale, e cila nuk e ka thelluar a zgjeruar në asnjë mënyrë frymën lirike të saj, pavarësisht se ndryshe nga periudhat e tjera, lirika e kësaj periudhe, me Asdrenin, Nolin, Lasgushin e Migjenin, mund të thuhet se ka shënuar prirjen më të lartë të saj.
            Po kështu mund të thuhet edhe për periudhën e fundit, e kjo do të thotë për gjysmën e dytë të shekullit XX, kur përjetimit krijues shume herë historicist, i është shtuar edhe përjetimi krijues ideologjik dhe folklorizant. Prej vlerësimeve historiko-letrare të letërsisë së kësaj kohe mund të thuhet se kjo është periudha më e pasur e gjinive dhe llojeve letrare në letrat shqipe. Por, kjo nuk na jep të drejtë të themi se kulmet e saj, sipas vlerësimeve të kritikës letrare i shënon lirika. Pra, mund të thuhet se ndiqet po ai proces i vlerësimit, që ishte bërë dekada me radhë në gjysmën e parë të shekullit XX. Në kohën kur krijohej kulmi i lirikës së shqipes me Asdrenin, Lasgushin, Nolin, Migjenin e të tjerë, shkrimtarë kombëtarë shpalleshin shkrimtarët e vonuar të romantizmit shqiptar: Gjergj Fishta, Ernest Koliqi etj. Dhe bëhej kjo për arsye më parë jashtëletrare se sa estetike.
Kjo ndërkaq mund të thuhet jo vetëm për konceptet e kritikës letrare por edhe për prirjen e krijuesve të periudhës së dytë. Në krijimtarinë letrare në Shqipëri ku mbizotëronte koncepti ideologjik dhe madje folklorizantë, jo vetëm proza po edhe poezia gjithnjë e më shumë krijohej mbi bazën epike të letërsisë popullore. E kam fjalën kryesisht për ato vepra, të cilat brezi i kësaj kohe i ka vlerësuar përfaqësuese të saj: poemën “Nënë Shqipëri” të Dritëro Agollit, “Përse mendohen këto male” të Ismail Kadaresë, poezitë e Azem Shkrelit, Din Mehmetit e të Ali Podrimjes. Po kështu mund të thuhet edhe për dramën, e cila  përtej poezisë merr karakter krejtësisht shoqëror, ideologjik, folklorizantë dhe historicist: “Fisheku në pajë” e Fadil Krajës,  “Cuca e maleve”, e Loni Papës, “Toka e jonë” e Kolë Jakovës, “Trimi i mirë me shokë shumë” e Sylejman Pitarkës etj.
Çka të thuhet pastaj për romanin e këtij shekulli, ku mendimi kritik që më parë e ka konceptuar me statutin e veprës epike, për shkak se brenda tij ka kërkuar të trajtohet hapësira, koha dhe universi si një bëtë në botë. Pavarësisht nga kjo, kritika shqipe te proza, në të vërtetë te romani, nuk e ka parë me përparësi shtresën lirike të tij, e të mos flasim për detajet e përbërësve të lirizmit, si një vlerë qendrore e tij.       
          Letërsisë shqipe, ndërkaq, i mungon gjerësisht ana joepike, përkatësisht herodotiste e saj. I mungon në kuptimin e gjerë te fjalës si përvojë a periudhë historike, por jo edhe si vlerë. Përkundrazi. Përballë Skënderbeut të Barletit qëndron vepra me imazhe mjaft joepike e Beçikemit; përballë poezive përkushtuese të Budit qëndrojnë poezitë sado pak etno-lirike të Bogdanit; përballë eposit të Jeronim de Radës, qëndrojnë lirikat e Zef Serembes; përballë eposeve të Naim Frashërit e Gjergj Fishtës qëndrojnë po lirikat e tyre, e kështu me radhë.
Kam menduar se romani do të ketë bërë hapa më cilësorë në këtë drejtim, sado shtresa lirike e tij nuk e shton doemos edhe të veçantën për përmasën e domosdoshme estetike të tij. As proza e kësaj kohe nuk është liruar prej prirjeve mitologjike, etnografike, folkloristike dhe madje historiciste të trajtimit të temave, duke u nisur këtu nga personazhi e deri te ambienti. As veprat e shumta të realizmit socialist, si “Shembja e idhujve” e Skënder Drinit[2], as ato romane, që sipas mendimit të kritikës letrare sado pak e kanë tejkaluar përqendrimin e tyre brenda këtyre koncepteve, si “Lumi i vdekur”[3] dhe “Lulja e kripës”[4] e Jakov Xoxës; as njëri prej romaneve më të mira të Kadaresë, i shquar për lirizmin e pranishëm brenda tij “Kronikë në gurë”, apo romani “Gjenerali i ushtrisë së vdekur”[5], madje as  romanet që kritika i ka konsideruar për përbërësit e shquar modern dhe madje postmodern, si “Vdekja më vjen prej syve të tillë”[6] e Rexhep Qosjes apo “Oh” i Anton Pashkut, nuk i kanë përjashtuar shtresat mitologjike dhe historike të fatit të popullit shqiptar, sado si i pari ashtu edhe i dyti, brenda tyre kanë shtresa të pasura të përpunimit të tyre estetik dhe përmasa të fuqishme të elementeve lirike në realizimin e temave, motiveve dhe personazheve të tyre.
Prej kësaj pjese të letërsisë, përkatësisht prej strukturave dhe imazheve të lirizmit të saj, më parë se sa referencat heroike të këtyre periudhave, do të mund t’i njihnim në histori dhe t’i shijonim estetikisht zhvillimet materiale dhe shpirtërore: sociale, ekonomike, etnohistorike të ilirëve, përkatësisht arbërorëve apo shqiptarëve të këtyre periudhave. Prej temave dhe qasjeve në këto periudha, ngjarje dhe situata etnike dhe historike, do të mund të mësonim më shumë për tkurrjen historike të paraardhësve tanë gjatë antikitetit të vonë, për sulmet sllave gjatë mesjetës, për dramën e madhe të pushtimeve osmane dhe shpërnguljeve përtejdetit, për shpërnguljen e madhe nga Sanxhaku i Nishit dhe dramën e madhe të kalimit në Turqi, për shpërnguljet masive në gjysmën e parë të shekullit XX dhe për trenat e shpërnguljes së shqiptarëve nga Kosova në fund të shekullit XX.
Pa dashur të merremi me analizën e tyre, dua që në këtë ese hyrëse të sjell vetëm shembujt e disa prej veprave më të realizuara të romanit shqiptar, në prizmin e ndërtimit të përmbajtjes dhe pamjes epike të personazheve të tyre, pa hyrë në detaje, si dhe njëkohësisht të paralajmëroj faktin se këtë gjendje tashmë e ka tejkaluar proza e Fatos Kongolit dhe sidomos romani univers, por jo edhe epik i letërsisë shqipes “Bijtë e askujt” i Rexhep Qosjes.
 


[1] "Historia e jetës dhe e bëmave të Skënderbeut" (Historia de vita et rebus gestis Scanderbegi, Romë midis 1508 dhe 1510).
[2] Lulja: Floku i saj hahej për bukuri me diellin. Kush ishte më i artë? Syri i saj hahej me lumin. Kush ishte më i kaltër? Dhëmbët e saj haheshin për bardhësi me gurëzit e lumit që i ka shpërlarë ujët e borës. Kurumi i saj përzihej me hijet e lisave të drejtë dhe ishte ta ndaje nga ato. Zëri i saj u ngjallte lakmi zanave dhe shtojzovalleve. (221) ; S. Drini,“Shembja e idhujve.
MARTINI: Veshur me tirq. Thembrat e tij ishin të mëdha të veshura me opinga lope...(24) Ku gufonin muskujt e fuqishëm të pulpave në belin e hollë që gati e këpuste në dysh. Veçse caliku fshihte një pjesë të asaj shpine të gjerë, supet, shpatullat e fuqishme ishin krejt të lira dhe tregonin një gjallëri të pazakontë. Ndërrimi i thembrave bëhej me aq rregull dhe përpikmëri (25). „Një mendje fëmije në një trup vigani...edhe këto male po kështu. Një mendje fëmije në një trup vigani...“ Kështu mendoi udhëtari (26). Po malësori nuk kishte vetëm mendje fëmije, po edhe fytyrë të tillë (27). Në ata sy të kaltër e të thellë tani më nuk dukej as tmerr, as frikë nga e panjohura (27). Nga Kalca. Sa mbaj mend brez pas brezi... Martin më quajnë, Martin Kaloshi (27).Tani opingat me lëkurë lope sikur shfrynin me tërbim pas tokës, fërkoheshin rëndë, si çeliku në gurë stralli (29). Dhe ai alamet Martini, që e kishte frikë edhe ariu në pyll, vërtitej si flutur, shkelte lehtë në truallin e kthinës dhe përpiqej të zbatonte urdhëratë sa më shpejtë (32). Tani ishte bërë burrë, i kishte dal mjekra... S. Drini ,“Shembja e idhujve“ 1974:107.
[3] VITA: Vajzë myzeqare,e ndershme dhe me moral të fortë; e bukur; sy të zi; këmbë të gjata; Fustan të grisur Jakov Xoxa, Lumi i vdekur: 54.
ADILI: Djalë kosovar me një plis në kokë që i jepte nder; veshur me tirq;  vrullshëm; trim; me bukuri të një djali të kujdesshëm.
[4] GRUAJA E MALLKIMIT: Shtëpia e Gruas së Mallikimit ndodhej hequr me një ane nga fshati peshkatar (40) E ndara ishte shume e pastër dhe çdo gjë në vendin e vet. Gruaja qe veshur me një fustan portokalli, të gjatë e pala-pala, i cili derdhej gjerë te kockat e këmbeve të zbathura (40). Ishte e veshur kokë e këmbë në të zeza dhe mbante në dorë stapin e vet të trashë që e detyronte krruljen e të merrte trajtën e një gruaje kurrizdale. Nga goja e saj, si nga gryka e një mitralozi vazhdonin të dilnin mallkime të fuqishme, drejtuar Arhondit të madh te Nafores (42). Gruaja kishte një trup të gjatë e të ajthëm, si gjithë naforiotet. Ajo ishte e prirë pakëz përpara si hënë që mezi ndihet. Edhe në këtë qëndrim ajo nuk dilte jashtë rregullsisë se grave naforiote që thyheshin se vogëli mbi gratë tërbunjeshin nëpër ullishta dhe qe nuk kishte ç’tu bënte me baritja drejt mbi Bulevardin e Ujit e te Dashurisë që të mos u binin shtambat nga koka (135). Fytyra e gruas ishte e bardhë karta dhe nga thinja e flokëve ajo dukej edhe me e bardhe. Përjashta me diell ajo nuk dilte dhe lëkura i kishte marrë ngjyrën e ullinjve te papjekur mirë, të regjur me thinje. Vetëm sytë i kishte shume te zinj e shume te gjallë, si ullinjtë e papjekur në degë. Ata të shihnin së thelli, si nga thelloma e detit, e qetë përjashta dhe e vrudullushme përbrenda nga rrymat nënujse (136).Gruaja kishte rënë në gjumë të thellë. Fytyra e saj, e bardhe dhe pa asnjë reliev, si rrudhe varri, qetësohej nen hijen hirit te bardhë të nusërisë varur te kryet e shtratit, një të zgjatur dore. Buzët e thara nga lodhja e mallkimeve te vazhdueshme ngjiteshin e hiqeshin vazhdimisht nga frymëmarrja dhe dukej sikur shpërthenin andej pa pushim urime. Vetëm herë pas herë trembej në gjumë dhe fërkonte Duarte, duke i quar larte dhe duke i hapur përpara syve të mbyllur. Pastaj i ulte menjëherë dhe rrehej t’i fshihte poshtë çarçafi, siç bënte kur qe zgjuar dhe i fuste nën përparëse (146). Vijat e fytyrës se saj kishin harruar qysh kur të buzëqeshnin ajo nuk qeshte as në gjumë (150) Jakov Xoxa, Lulja e kripës, 1983: 150.
[5] STALLA E VIQAVE TË KOORPORATIVËS: Ndihej era e këndshme e barit të thatë. (57) Ismail Kadare”Gjenerali i Ushtrisë së vdekur” Botimi i katërt-Prishtinë 1980.
NIK MARTINI: Malësor i pa njohur, i thjeshtë(163); Doli dhe luftoj i vetëm në katër pikat të ndryshme, gjersa u lodh dhe u këput. Vdiq. Nuk ka varr as shenjë as kryq. Vetëm një këngë ka për të.(165); Ismail Kadare”Gjenerali i ushtrisë së vdekur”, Prishtinë 1980.
PLAKA NICË: Fytyrë thatime, të verdhë me sy te çakërritur plot me lot, trup fare të vogël, të imët (210);  Ishte plak e shushatur, mbetur qyqe se ne luftë batalioni i kolonelit Z. I kishte varur të shoqin dhe pastaj koloneli Zi morri vajzën e saj ne çadrën e tij dhe që vajza ishte katërmbëdhjetë vjeçe u mbyt në pus pa arritur akoma në shtëpi. Ismail Kadare”Gjenerali i Ushtrisë së vdekur”, Prishtinë 1980: 212.
[6] TRASHJA: Trashja kishte rreth dyzet vjet por, kush e di, mund kishte shumë apo pak: budallenjve s’mund t’u caktohet saktësisht mosha vetëm prej pamjes jashtme për shkak se ata, shpesh, mund duken rinj ose shtyrë moshë se ç’janë vërtetë. Emri kishte u rgjigjej jashtëzakonisht mirë vijave jashtme aq sa edhe cilësive saj shpirtërore: ishte e trashë, si thesi i mbushur miell; i kishte këmbët si shtylla e Teqes Madhe; i kishte llërët më të trashë se qafa e buallicës së Makës; i kishte vithet e gjëra, si mushkës Ramizit Nurës; i kishte cicat e mëdha si lopës së Canit të Kastratit. Pjesët e trupit të saj, megjithëse r ne atëherë zmadhuara pa masë, tani duket se kishin njëfarë harmonie çuditshme, që dëshmonin se në rini kishte qenë shumë e pashme. Trashja e fëmijërisë sime kishte një palë buzë trasha e plasaritura, pjesën më madhe kohës mavijosura që, kur bënte vapë, mbuloheshin prej një shtrese shkrumbi rridhte vazhdimisht si një lumë i vogël jargësh të verdha dhe i shpërndahej mjekrës dhe qafës vija-vija bojëkafe. (22); Ajo na i paskësh kofshët si dëbora bardha dhe si dardha forta; ajo na i paskësh gjinjtë e plotë, njomë, si molla e pjekur; ajo na i paskësh buzët e ëmbla si sheqeri i Shkodrës; ajo na e paskësh barkun e ardhur si fletët e pjeprit; ajo na qenkësh e nxehtë si furra e Hajros Boshnjakut. Dhe, ç’ishte kryesorja ajo dinte sillej e të mbështillej, duke bërë oh, oh, oh si ta kishte kaluar rininë në ndonjërin prej atyre haremeve turke dhe arabe, ku gratë e mësojnë njëra tjetrën, në çastet e kotësisë, se si jenë tërheqëse për sulltanin, apo sheikun e tyre çmuar.(19); Trashja, vërtet, lahej shumë rrallë, zakonisht kur nuk ishte e zënë me ndonjë punë ishte e detyruar ta bënte, por kur vendoste t’u hynte këtyre  telasheve  në  lumin  e  afërm,  atëherë  lahej  me  një  kujdes  zhuganëve. Me një pastruar ajo hiqte shkrumbin, jargët, zdralin ia kishte pllakosur lëkurën dhe gjithë këtë pisllëk e hiqte me rrënjë dhe për disa muaj ardhshëm. Lahej me sapun teshave kur i zbutej zemra dikujt t’ia falte, por, herëve më të shpeshta, me hi të qarrit, që ia tëhollonte lëkurën si maza e qepës. Flokët e saj zbehta, kripura me pluhur, fije të sanës, kashtë, lesh, baltë, tani shkëlqenin si pendlat e korbit. Edhe ngjyra e fytyrës i ndryshonte: parë e zezë si jevge, tani bëhej e kuqe në bardhë. (24); (...). Prej pamjes së saj rrezatonte njëfarë pafajësie i stolis vetëm fëmijët dhe ajo, hëpërhë, dukej e re se ç’ishte vërtetë. (24); Trashja kishte lindur ugurzezë, se njeriut, shpesh, me çastin e lindjes i fillojnë bardhat ose zezat e jetës. Ishte bijë e një familjeje të madhe, agallarësh, lodhur prej madhësisë vet. Kishte tre vëllezër, katër motra, dy xhaxhallarë, dy teze dhe tri halla. I ati i kishte vdekur kur kishte qenë e re, vajzë trembëdhjetëvjeçare, por shtëpia akoma thirrej sipas emrit të tij, meqë kishte qenë një prej njerëzve të shquar të Vajazanit. E ëma, Nafia, ndërkaq, i kishte vdekur tre vjet pas atit, duke e lënë në kujdesin e vëllezërve, meqë motrat iu kishin martuar me kohë. Trashja kishte mbetur ashtu shtëpinë prindore, si virgjëreshë, mbasi askush s’kishte ardhur ta kërkonte për shkak shenjave sëmundjes, që iu kishte shfaqur vegjëli. Me vdekjen e prindërve, sëmundja e Trashes ishte keqësuar tepër, por askujt prej burrave shtëpisë nuk i kishte shkuar mendja që ta rgonte te mjeku, megjithëse i kishin thirrur hoxhallarët t’i shkruanin hajmali apo edhe t’i frynin. Nuk e kishin mjekuar, ndoshta, pse besonin se kurrfarë mjeku nuk do t’i ndihmonte, ndoshta pse atë kohë edhe nuk kishte ndonjë mjek mirë, dinte diçka për sëmundjet e tilla njerëzve pamje duken shëndoshë si topi e, ndoshta, gjë mund ishte e vërtetë, pse u dhimbseshin të hollat do shpenzoheshin rreth saj ato vite kur ishte qesat i madh. Fqinjët thoshin se ata nuk ishin aspak interesuar shërohej teveqelja e trashë, i kishte turpëruar dikur me barkun e saj fryrë, por ishin interesuar ta përcillnin sa parë atë jetën tjetër. Është për besuar se për këtë shkak ia kishin shtuar zullumin Trashes. (24); Trashja hante vetëm dhe nuk përbënte farë sofre tretë, cilës do duhej shërbyer si dy tjerave. Vetëm kur kishte fasule apo lakra pa mish, edhe Trashes i çohej si edhe të tjerëve, sado enë dhe me lugë tjera. Thuaja, gati gjithmonë, për bajram e ramazan, për natë madhe e synetllëk, asaj ia mbushnin një kalenicë, gjetur diku skaj mureve avllisë, me lëng verdhë do ta digjte edhe gurin e thatë, nëpër cilin notonin disa grimca rralla djathi. Sot, besoj, se për këtë shkak Trashja ishte gjithnjë e etshme, pinte ujë kudo haste dhe ndalej pshurrte shpesh se pleqtë e lodhur, që kalonin nëpër meranë e Mulla Jusufit. / Edhe pse për lëkurën e saj shpenzohej paku, Trashja bënte disa punë, detyruara, s’i bënte askush tjetër, mashkull apo grua, atë shtëpi. Ajo, vërtetë, edhe nuk bënte punë grash se, thoshin, nuk di lopa punojë ç’punojnë gratë. / Trashen e shihnim shpesh duke  çuar drithë mulli dhe barra e saj ishte e madhe se e Arifit Hamallit, ishte i fortë si demat e Aqifit të Kasapit. Ia mbushnin një thes dhirtë me gjashtëdhjetë-shtatëdhjetë kilogram grurë, apo më shpesh, misër, ia shtrëngonin grykën mirë e mirë me një lak liri, ia vinin shpinë duke ia lidhur me një konop atë mënyrë do mund ta zgjidhte vetëm mullisi kur mbërrinte, ose ndokush tjetër po t’i ndodhte të rrëzohej dikund rrugës, çka nuk i ngjante shpesh, ndonëse i kishte ngjarë ndonjëherë. Kështu, një të shtunë korriku e kishin ngarkuar më tepër se zakonisht duke ia vënë, siç kishte konstatuar kandari i mullisit, tetëdhjetë e dy kilogram dhe e kishin nisur pikë zhegut kur të tjerët nuk duronin lehtë as n hije. Trashja kishte mbërritur deri afër livadhit Mulla Jusufit dhe, kur kishte provuar ta kalonte kapërcyellin, ishte rrëzuar me thesin përmbi. / Trashja gati gjithmonë kishte ndonjë plagë apo vurratë tjetër të keqe, të freskët, në trup: herë farë fshikëze në ballë, herë farë vregne në këmbë, herë njërën buzë të ënjtur e herë njërin sy të mavijosur. Kur kalonte Trashja nëpër meranë e qytetit, dhe i dalloheshin njollat e gazepit në trup (...) (26); Kur i qemë afruar vendit kundërmimit patëm vërejtur se mbi një kodër të vockël dheu, që kishte trajtën e varrit, ishte një kufomë e kalbur, rreth cilës bënin rojë sorrat, ishin ngritur qiell teksa na kishin diktuar. Ishte kufoma e Trashes. Rexhep Qosja, Vdekja më vjen prej syve të tillë, Rilindja Prishtinë, 1974: 32.

No comments:

Post a Comment