Katër burbuqet e magjisë së letrave

Prof.dr. Eshref Ymeri



       Në faqen e internetit “Agjencioni Floripress” (të datës 03 shkurt 2014) të moderatorit të nderuar Flori Bruqi, lexova një shkrim befasues që më preku thellë në zemër. Shkrimi titullohej “Shkrimtaret e ekzilit”.
Në këtë shkrim, zoti Flori analizonte përmbledhtazi, por me një nëntekst të thellë përsiatjeje, krijimtarinë letrare të katër burbuqeve shqiptare, të cilat sot jetojnë dhe krijojnë në disa shtete të Evropës. Anën befasuese të këtij shkrimi, e përbënte fakti që këto katër burbuqe krijojnë dhe botojnë në gjuhë të huaj, si në italishte apo në frëngjishte. Këto janë zonjat e nderuara Elvira Dones, Ornela Vorpsi, Anilda Ibrahimi dhe Besa Myftiu. Në krijimtarinë e tyre letare në vendet ku banojnë (kush në Itali, kush në Zvicër apo në Francë), ato trajtojnë tema që i vjelin nga realitetet shqiptare.
       Në shkrimin e vet zoti Flori zbulon një të vërtetë lënduese, prandaj edhe u preka thellë. Ai thotë:
Edhe pse këto shkrimtare zgjedhin një gjuhë tjetër, bashkohen në një pikë: shfrytëzimi i temës së identitetit. “A ka nevojë të shkruaj në shqip për të rrëfyer Shqipërinë e sotme?” - bën pyetjen retorike Anilda Ibrahimi. I ka qëlluar të lexojë në shtypin shqiptar (online) sesi shqiptarët e fyejnë në komentet e tyre për zgjedhjen e italishtes si gjuhë letrare. “Nuk ka asnjë akt tradhtie nga ana ime drejt gjuhës mëmë. Zgjedhjen time e shoh si përulje të një personi të ndërgjegjshëm që e do gjuhën e vet në atë farë mënyre, sa të hiqet mënjanë duke thënë: unë s’jam në gjendje, ka të tjerë që e bëjnë më mirë se unë, Shqipëria ecën përpara edhe pa mua! Nuk jemi të pazëvendësueshëm…”. Kjo është revolta e saj në përballjen për së largu me lexuesin shqiptar. Ndoshta për këtë arsye ajo edhe Ornela Vorpsi refuzojnë vazhdimisht që librat e tyre të përkthehen në gjuhën shqipe”.
Kjo është e dhimbshme. Në vend që këto katër pena të talentuara të përgëzohen, të urohen dhe të përshëndeten ngrohtësisht për krijimtarinë e tyre në gjuhë të huaj, me tematikë shqiptare, ato fyhen padrejtësisht prej një takëmi lexuesish shqiptarë. Dhe zonja Anilda Ibrahimi reagon ndaj këtyre fyerjeve me gjuhën e një intelektualeje të talentuar dhe me zemër të madhe. Domosdo. Se talenti është i thjeshtë si e vërteta. Kurse patalenti e ka hundën në lis.
Nuk ka asgjë për t’u habitur për krijimtarinë e këtyre katër zonjave në gjuhë të huaj. Kjo është një dukuri mbarëbotërore.
Këto katër burbuqe të magjisë së letrave po derdhin talentin e tyre për njohjen e botës shqiptare në radhët e lexuesve të huaj. Prandaj ato nuk duhet të jenë kurrsesi objekt fyerjesh prej askujt nga lexuesit shqiptarë nëpër faqet e internetit. Ato duhen marrë si shembull i zotërimit të gjuhës së huaj deri në atë shkallë, saqë reflekset e talentit letare i përcjellin përsosmërisht në gjuhët përkatëse. Ky fakt të bën të mendosh se talenti i tyre dëshmon për shfaqjen e një personaliteti të dyfishtë: edhe në aspektin gjuhësor, edhe në aspektin e krijimtarisë letrare. Kjo mund të tingëllojë si shaka ose si një ide me burim nga fantastika shkencore. Por nuk është kështu. Para do kohësh, disa shkencëtarë të Universitetit Politeknik të Honkongut, patën kryer një sërë kërkimesh, nga të cilat pati rezultuar se gjuha ndikon mbi personalitetin e njeriut. Gjatë kryerjes së një eksperimenti, qenë pyetur qindra studentë kinezë dhe u vu re se kur studentët flisnin me intervistuesit në gjuhën angleze, ata manifestonin tipare që ishin karakteristike më shumë për një botë anglishtfolëse sesa për një botë lindore.
Prandaj katër zonjat e talentuara të botës së letrave që i botojnë veprat në gjuhë të huaja, duhen vlerësuar maksimalisht nga të gjithë ata shqiptarë që shtegtojnë nëpër faqet e internetit. Në të njëjtën kohë, ato duhen vlerësuar prej elitës intelektuale shqiptare brenda trojeve tona etnike. Kjo për faktin se trojet shqiptare janë vatrat ku kanë shpërthyer dhe vazhdojnë të shpërthejnë talente në mjaft fusha të dijës dhe të artit. Këto talente duhen rrethuar me ngrohtësinë e shpirtit shqiptar dhe jo të shikohen me smirë për shkak të xhelozisë profesionale që është burim përçarjesh fatkeqe.
A nuk do të ishte mirë që Ministria e Kulturës, qoftë në Tiranë, qoftë në Prishtinë, të kishte një sektor të posaçëm në drejtorinë e marrëdhënieve me jashtë, i cili t’u kushtohej kontakteve të herëpashershme me talentet tona nëpër botë? Kam shumë dëshirë të shpresoj që ky rekomandimi im të merret parasysh.
Vallë e nuk do të ishte me interes që të vendoseshin kontakteve mes këtyre katër zonjave dhe Fakultetit të Gjuhëve të Huaja të Universitetit të Tiranës dhe të Universitetit të Prishtinës, në mënyrë që veprat e tyre të prezantoheshin nëpër auditoret përkatëse nga pedagogët e lëndës së përkthimit?
Më kujtohet kur para ca vitesh, gjatë koncertit të radhës në njërin nga Festivalet e Këngës në Radiotelevizionin Shqiptar apo në Festivalin e Këngës Magjike (nëse nuk e kam gabim), u shfaq në skenë tenori i shquar Saimir Pirgu, i cili këndoi një këngë bashkë me artistin e mirënjohur Ardit Gjebrea. Kur mbaroi kënga, zoti Gjebrea tha: nesër në mbrëmje zoti Saimir Pirgu ka për të kënduar në Teatrin e Operës në Lisbonë. Mua, si çdo shqiptari, m’u bë zemra mal, që një artist-tenor, me një talent të jashtëzakonshëm, si zoti Saimir Pirgu, sot ka pushtuar skenat e teatrove të operës, që nga Evropa deri në Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Madje këto skena i kanë pushtuar edhe tenorë të tjerë të shquar shqiptarë.
Profesori i dijes, zoti Flori Bruqi, për dashamirësinë proverbiale dhe për humanizmin e lakmueshëm që karakterizon formimin e tij intelektual, e meriton të falënderohet përzemërsisht për këtë homazh të bukur që u ka bërë katër burbuqeve të talentuara të magjisë së letrave. Do t’i uroja dhe do t’i përgëzoja me gjithë zemër edhe unë sikur t’ua dija adresat elektronike.

Santa Barbara, Kaliforni

03 shkurt 2014

Comments

Popular posts from this blog

Legjenda e Mujit dhe Halilit

Ese për Vitin e Ri