Shkrimtari, 87 vjeç Gabriel Garcia Marquez,vdiq në shtëpinë e tij në Meksiko, pranë bashkëshortes dhe dy fëmijëve

SHKRUAN : FLORI BRUQI

Shuhet Gabriel Garcia Markez


Sonte ne 22.45 ka nderruar jete nje nder shkrimtaret me te medhenj te kohes tone, Gabriel Garcia Marquez, autori i librave te jashtezakonshem si "Njeqind vjet vetmi", "Dashuri ne Kohen e koleres", "Kolonelit S'ka kush ti shkruaje", Kronike e nje vdekjeje te paralajmeruar" dhe shume librave te tjere, nje fenomen i rralle, qe ishte sa serioz aq edhe popullor anembane botes, edhe ne Shqiperine tone. Pushofte ne paqe ne jeten e pasosun!(LAZER STANI )
Ndërron jetë Gabriel Garcia Marquez

Çmimi Nobel për Letërsinë, Gabriel Garsia Markez, një nga shkrimtarët më të mëdhenj të gjuhës spanjolle, vdiq të enjten në shtëpinë e tij në Meksiko, njoftuan shumë media meksikane dhe kolumbiane.
Vdes shkrimtari i njohur kolumbian, Gabriel Garsia Markez
”Shkrimtari, 87 vjeç, vdiq në shtëpinë e tij në Meksiko, pranë bashkëshortes dhe dy fëmijëve”, njoftoi në Twitter gazetari i televizionit meksikan ”Televisa”, Hoakin Lopez-Doriga, ndërkohë që lajmi u dha edhe nga të përditshmet kolumbiane dhe meksikane, përkatësisht ”El Tiempo” dhe ”Reforma”.

Gabriel García Márquez (Gabriel Garsia Markez i njohur edhe si Gabo), shkrimtari i njohur kolumbian lindi më 6 mars të vitit 1927 në Aracataca, një fshat i vogël pranë maleve të Karaibeve kolumbiane dhe vdiq më 17 prill 2014. Ai ishte djali i Gabriel Eligio García dhe Luisa Santiaga Márquez Iguarán.

Në atë periudhë dështoi shoqëria United Fruit, që deri në atë kohë kishte mbajtur ekonominë në rajon në një nivel mjaft të mirë nëpërmjet kultivimit të bananes. Si në çdo familje të asaj krahine edhe në atë Márquez gjendja financiare ishte në përkeqësim të vazhdueshëm, kështu që Gabrile së bashku me prindërit u transferua në shtëpinë e gjyshërve të tij në Riohacha.

Tetë vjetët e para të jetës së Markezit kaluan qetësisht, të mbushura me historitë magjike të gjyshes Tranquilina Iguarán dhe tregimet epike të gjyshit Nicolás Ricardo Márquez Mehija, në shtëpinë e të cilit dëgjoi historinë e masakrës së plantacioneve të bananes, ku u vranë mbi 100 njerëz, që më pas u varrosën në një varr masiv.



Nga goja e gjyshit dëgjoi bëmat e jashtëzakonshme të gjeneralit Rafael Uribe Uribe, protagonist absolut i Luftës Njëmijë Ditore (1899-1902), një nga ngjarjet më të rënda dhe më të përgjakshme në historinë e Kolumbisë.
Gabo & Catán
                                    Daniel Catán, Gabriel García Márquez, & Marcela Fuentes-Berain 

Ne vitin 1935 humbi gjyshin dhe kjo ngjarje ndikoi shumë në gjendjen shpirtërore të 12 vjeçarit Márquez, i cili një vit me pas shkon në Barrankija për të studiuar në shkollën San Hosé. Më 1942 u transferua në Zipaquirá për të përfunduar gjimnazin. Ne moshën 20 vjeçare fitoi të drejtën e studimit në Universitetin e Bogotá, dega drejtësi. I mërzitur nga jeta e përshpejtuar e kryeqytetit kolumbian dhe nga i ftohti i krahinës se Andeve, Gabriel mbyllej në dhomën e tij ku lexonte kryeveprat e autorëve me të mëdhenj latinë dhe spanjisht-folës. I mahnitur nga letërsia, filloi të shkruante duke braktisur studimet.
Skeda:Gabogabo.jpg
                                                                        Gabriel Garcia Markez jep autografe në Kubë


Megjithë pasionin e madh për librat Márquez ishte një nga ata që vuanin situatën e Kolumbisë që po kalonte një periudhë ku dhuna ishte gjithnjë e pranishme. Me 9 prill 1948, filloi e famshmja El Bogotazo, e njohur si treditëshi i dhunës në kryeqytet, që përfundoi me vdekjen e drejtuesit liberal Jorge Eliecer Gaitán. Gjatë atyre ditëve të përgjakshme disa njerëz hynë në apartamentin e tij dhe dogjën gjithçka. Márquez vendosi të shkonte në Kartagjenë ku gjeti punë si redaktor e më pas si reporter për gazetën "El Universal".
Gabriel García Márquez
Në vitin 1949 vendosi të rikthehej në Barrankija, ku filloi të punonte si gazetar dhe u bashkua me “El Gruppo de Barranquilla”, që përbehej nga të rinj që kishin pasion letërsinë. Një vit më pas publikoi në faqet e gazetës "El Espectador" të Santa Fésë një tregim me titull "La tercera resignación". Në vitin 1952, mbaroi së shkruari romanin e tij të parë, “La hojarasca” (përkthyer shqip si Gjethurinat) dorëshkrimin e të cilit e dërgoi në Argjentinë. Pas tre javësh në përgjigjen që i erdhi shkruhej që mund të merrej me çdo gjë përveç se me letërsi.

Në vitin 1955 fitoi çmimin e parë në një konkurs, ku konkurroi me tregimin "Un día después del sábado" (Dita pas së shtunës). Falë dhuntive të tij narrative, García Márquez në një hark kohor mjaft të shkurtër u bë një nga emrat më të rëndësishëm të gazetarisë kolumbiane. Intervistat, artikujt dhe opinionet e tij ishin të mirëpritura në çdo redaksi. Te gjitha punimet e tij deri në 1956, u publikuan si një libër i vetëm me titull "Relato de un náufrago", që trazoi skenën politike në vend pasi aty trajtoheshin trafiqet e drogës nëpërmjet detit. Qëndrimi i Markezit ndaj këtij fenomeni gjeti aprovimin e popullit, por provokoi keqas politikanët. Në nëntor të vitit 1956 drejtori i gazetës "El Espectador", për të cilën punonte Markez, mori urdhër nga disa qeveritarë që të pushonte nga puna shkrimtarin. Nga miqësia e ngushtë dhe respekti i madh, drejtori vendosi ta dërgonte në Zvicër, ku do të punonte si reporter për gazetën e tij. Edhe pas falimentimit që ndodhi një vit me pas, Markez vendosi të qëndronte në Zvicër. Gjatë jetës në Evrope, ai vizitoi shumë qytete të famshme të kontinentit të vjetër së bashku me mikun Plinio Apuleyo Mendoza. Udhëtimi në fjalë shërbeu si frymëzim për të shkruar "90 días en la cortina de hierro". Më 1958, pas një qëndrimi në Londër, García Márquez u kthye në Amerikë, për t’u vendosur më pas në Venezuelë.

Në Barrankija, u martua me Mercedes Barca, me të cilën pati dy fëmijë, Rodrigo (lindur në Bogotá në 1959) dhe Gonzalo (lindi në Meksiko në 1962). Më 1961 u transferua në New York ku filloi punën si korrespondent i Prensa Latina. Kërcënimet e vazhdueshme nga ana e CIA-s dhe kubanëve e shtynë të transferohej në Meksikë. Më 1967 realizoi kryeveprën e krijimtarisë se tij “Cien años de soledad“ (përkthyer shqip si Njëqind vjet vetmi), një libër që shënon kulmin e të ashtuquajturit realizëm magjik. Më 1974 dolën në treg “Ojos de perro azul” dhe "El otono del patriarca" (Vjeshta e patriarkut), dy veprat më komplekse të krijimtarisë së tij, një metaforë e gjerë mbi vetminë, mjerimin si pasojë e pasurimit.


Nga viti 1975, Márquez jetoi midis Meksikës dhe Kartagjenës, Havanës e Parisit. Më 1982, u vlerësua me çmimin Nobel për Letërsinë. Më 2002 publikoi vëllimin e parë të Vivir para contarla (Të jetosh për të treguar), ndërsa dy vjet më pas veprën e tij të fundit, të paktën deri tani Memorias de mis putas tristes (përkthyer në shqip nga Mira Meksi me titull Kujtim kurvash të trishta). Aktualisht Gabriel García Márquez jeton në Mexico Disctricto Federal në Meksikë, ku shkruan autobiografinë e vet dhe lufton kancerin limfatik. Ndër veprat e tij me të mëdha përmenden Dashuri në kohërat e kolerës, Kronikë e një vdekjeje të paralajmëruar dhe “Njëqind vjet vetmi” e cila është përkthyer në shqip nga i madhi Robert Shvarc, Gjenerali në labirintin e tij, Erendira etj. Veprat e Markezit në shqip i kanë përkthyer Ramiz Kelmendi, Veton Surroi, Aurel Plasari, Mira Meksi e Robert Shvarc.


Gabriel Garcia Markez jep autografe në Kubë

Tituj të veprave të botuara në Shqipëri

Njëqind vjet vetmi, (Cien años de soledad) 1967

Vjeshta e patriarkut, (El otoño del patriarca) 1975

Varrimi i Nënë Madhes, (Los funerales de la Mama Grande) 1962

Histori e Miguel Litinit, ilegal në Kili , (La aventura de Miguel Littín clandestino en Chile) 1986

Kolonelit nuk ka kush t’i shkruajë, (El coronel no tiene quien le escriba) 1961

Kronikë e një vdekjeje të paralajmëruar, (Crónica de una muerte anunciada) 1981

Gjethurinat, (La Hojarasca) 1955

Një histori me paskuinë (La mala hora) 1961

Dashuri në kohën e kolerës, (El amor en los tiempos del cólera) 1985

Gjenerali në labirinthin e tij, (El general en su laberinto) 1989

Erendira 1983

Për dashurinë dhe demonë të tjerë, (Del amor y otros demonios) 1994

Historia e një rrembimi, (Noticia de un secuestro) 1996

Kujtim kurvash të trishta, (Memorias de mis putas tristes) 2004

Dymbëdhjetë tregime pelegrine, (Doce cuentos peregrinos) 1992

Të jetosh për të treguar, (Vivir para contarla) 2002

******************

Njëqind vjet vetmi



Historia e librit më të famshëm të Gabriel Garcia Marquez-it fillon në mars të 1952 gjatë një udhëtimi me nënën në Aracataca, fshati i tij i lindjes. Ndoshta pikërisht në ato ditë Macondo filloi të marrë jetë në mendjen e shkrimtarit. Hija e gjyshit, figura më e rëndësishme e jetës së Marquez-it, e ndihmoi të mbyllej me fantazmat e shtëpisë ku kishte jetuar në fëmijëri, për të krijuar botën e tij magjike.

Në kryeveprën “Njëqind vjet vetmi”, fillimisht menduar me titullin “Shtëpia”, përshkruhet ngritja dhe rënia e familjes Buendia dhe e fshatit Macondo, themeluar prej saj në zemrën e Kolumbisë. Gjashtë breza, jetët e të cilëve gërshetohen në një dimension alternativ, në një vend jashtë botës. Nga kryeplaku i familjes dhe themeluesi i Macondo-s, Josè Arcadio Buendia deri tek fëmija i fundit me të cilin mbyllet romani kalon një shekull, një shekull plot magji dhe misticizëm. Duke u martuar Josè Arcadio me kushërirën e tij Ursula, të gjashta brezat jetojnë të mbytur nga supersticioni dhe nga frika e fëmijëve me bisht derrkuci. Të pakta janë çastet e lumtura në jetën e Mocando-s, shpesh hedaaaaaaaaaaaaaarë i trazuar nga lufta civile, lulëzimi ekonomik, shfrytëzimi, katastrofat natyrore dhe shkatërrimet nga dora e njeriut. Jeta që zhvillohet në faqet e romanit nuk është vetëm ajo e fshatit por e gjithë Amerikës Latine. Personazhet e historisë janë të shumtë: nipër, fëmijë, vëllezër, me hidhërimet e tyre, ndryshimet e gjeneratave, fantazitë e papërmbushura, vitalitetin e burrave dhe mençurinë e grave të Macondos. Derisa arrijmë në fund, ku tërë fshati shkatërrohet nga një ciklon tropikal.

Mesazhet e autorit në “Njëqind vjet vetmi” janë të shumta. Marquez na thotë psh. që vetmia e ndjek njeriun hap pas hapi; një njeri që lufton për mos arritur pastaj në asgjë, për t’u gjetur sërisht në pikënisje. Koha përsëritet, faktet gjithashtu, duke dhënë jetë akteret e degjeneruara të personazheve pengojnë çdo përmirësim.

Shpesh herë personazhet e romanit kanë të njëjtat emra dhe është e lehtë për lexuesin të gabohet. Do bënte mirë të pajisej me letër e stilolaps për të shënuar tërë emrat e familjes Buendia. Nuk është një libër i thjeshtë dhe kërkon vëmendje në lexim. Por edhe pse i vështirë, jam e bindur që Macondo, ky vend jashtë botës, mes reales dhe fantazisë, mes së vërtetës dhe legjendës, mes misterit dhe ezoterizmit, magjeps çdo lexues me atmosferën e tij magjike.

Në shumë intervista García Márquez ka thënë se është e vështirë që në romanet e tij të mos gjesh gjë që nuk ka lidhje me realitetin. Pra realizmi i tij është magjik sepse real. Edhe pse nuk e ka shpikur Marquez-i atë.

Në fakt është e çuditshme si fjalët “realizëm magjik” në letërsi drejtojnë lexuesin drejt Amerikës Latine në përgjithësi e drejt Marquez-it në veçanti. Gabimisht do thoja, sepse realizmin magjik me siguri nuk e kanë shpikur latino-amerikanët. Ka ekzistuar gjithmonë në letërsi, dhe pa këtë dimension ireal ajo do të ishte e paimagjinueshme. Mjafton ti hedhim një sy tragjedive greke, Dante Alighieri-t, Cervantes për të zhgënjyer naivitetin e atyre që besojnë se realizmi magjik i përket në mënyre specifike Amerikës Latine dhe shekullit të XX. Ama Gabriel Garcia Marquez me realizmin magjik të “Njëqind vjet vetmi” pa pikë diskutimi bëhet pararendësi i kësaj rryme në letërsinë latino amerikane dhe atë botërore të ‘900. Jo për gjë autori fitoi çmimin Nobel për letërsinë në 1982.


Kujtim Kurvash të Trishta është një novelë e vitit 2004 ku protagoniste kryesore është nje plak, i cili gjen dashurine e tij ne fund te jetes, kur ai priste vdekjen e tij. Per ditelindje ai vendos ti bej dhurate vetes nje nate seksi me nje vajze te virgjer prej 14 vjecare. Per kete ai flet me miken e tij te vjeter Rosa Cabarcas. Kjo eshte nje histori e seksit dhe dashurise midis nje gazetari dhe nje vajze femije, e cila shet virgjerine e saj per te ndihmuar familjen e saj. Ai bie dakort me kujtimet dhe solidaritetin, por eshte edhe i lumtur sepse gjeti dashurine e tij te pare.


Historia zhvillohet gjate ose pas 90 vjetorit te treguesit te historise. Historia ndodh ne vitet 1950-1970.

Ja disa nga datat qe mund te pranohen per kete histori:

Ai thote "qe si i ri" ai dikur patriotizonte teatrin, por ai humb pelqimin per filmin per shkak te "adhurimit te tepert te Shirley Temple".Me pas ai thote qe kam punuar per te njejten gazete per "50 vjet", por qy nga "shekulli i kaluar".Me pas ka gazeta dhe radio ne ditelindjen e tij, por jo televizione te permendura ne gjithe historine e tij.Ka nje prezence ushtarake ne qytetin e tij qe kerkon grup terroristesh komunist.

Ne fund, fatura per "virgjerine e tij" eshte vetem 5 pezos.

-----------------------

Love in the Time of Cholera (sq. Dashuri në kohën e kolerës) është një film i vitit 2007.

Regjisor është Mike Newell dhe novelist është Gabriel García Márquez.

Producenti i filmit Scott Steindorff shpenzoi tri vjet duke ju lutur Gabriel García Márquez për të drejtat e librit, duke u thënë që unë jam si Florentino dhe nuk dorëzohem kollaj. Në fillim u mendua të xhirohej në Brazil, për disa arsye sigurie në Kolumbi, por si përfundim u xhirua në Kolumbia.

Melodia e filmit "Hay Amores" (Bolero) kënduar nga Shakira u bazua nga një këngë popullore "La Panaderita".

Florentino, refuzohet nga e bukura Fermina kur ishin të rinj, duke e lëne atë me zemër të thyer. Ajo martohet me Urbinon. Vitet kalojnë. Në moshë shumë të madhe, Urbino vdes dhe Fermina në funeralin e tij takohet përsëri me Florentinon. Në fund ata bashkohen dhe jetojnë bashkë. Filmi ka shumë skena nudo dhe biseda të shkurta.

Comments

Popular posts from this blog

AKADEMIK PROF. DR HAKIFBAJRAMI PH.D : GRUSHTSHTETI IDYTËNDAJKOSOVËS( PAS 23 MARSIT 1989) MË 25 MARS 2020

Legjenda e Mujit dhe Halilit