2017-01-26

ROMANI “KËPUCËT E KALTRINËS”, I PETRIT PALUSHIT


Image result for petrit palushi

(Rrëfimi për bukurinë e munguar)

Nga Nexhat Rexha

kaltrinaNë rrjedhat jetësore krijohen ngjarjet nëpër të cilat kalojnë antagonizmat shoqërore, herë si procese e herë si metaforë e dhembjeve deri në absurditet. Kurse ndërgjegjja e njeriut nëpër këto kalime kohësh, krijon identitete nga më të ndryshmet, ato në shumë raste kanë ndërprerë e hermetizuar imagjinatën në kufizime të pakuptimta.
Këto relacione e transformime nga më të ndryshmet i përjetojmë në romanin e Petrit Palushit “Këpucët e Kaltrinës”; autori në shtjellimin e ngjarjeve ka vënë në veprim pamundësinë, por dhe dinjitetin e një brezi, më shumë si kërkim trazues për të pasqyruar historinë e një periudhe në qytetin me lartësi deri te ndërtesa gjashtëkatshe.
Bukuritë e liqenit të këtij qyteti mundësojnë zhvillimin e imagjinatës së tre maturantëve, si kërkim i diçkaje që mundëson plotësimin e një dëshire fluskë.
Duke lexuar romanin krijojmë përshtypjen se arti letrar mundëson njohjen e historisë deri në thellësi, duke i paraqitur edhe lëvizjet më të ngadalta, sepse ajo ruan më mirë se vetë historia ngjarjet e kohëve. Protagonistët e romanit me veprimet e tyre ndërlidhin fatin e kolektivitetit deri në zhgënjim, ata kërkojnë ndryshimin e këtij fati, anipse kërkimi i tyre vjen si nevojë për plotësimin e dëshirës edhe për një mbrëmje të maturës. Kërkesa e vazhdueshme në ujërat e liqenit për të gjetur njërën tapë të një këpuce (pikërisht, atë që mungonte) dhe realizimin e premtimit për një dashuri, krijon rrugët e transformimit për dalje nga mjegulla që kishte kapluar bukuritë e liqenit.
Romani “Këpucët e Kaltrinës”, syzheun e brendshëm e zhvillon me lehtësi, duke lënë të hapur rrugën e këtij brezi, jo vetëm si kërkim, por këta tre shokë gjithnjë janë kureshtarë për të depërtuar në njohjet e reja që i sjell liqeni i qytetit të tyre. Ata janë kërkues dhe këmbëngulës në idetë e tyre dhe vetë emërtimi i protagonistëve me emrat: Dardan, Etnik dhe Valton si dhe kontaktet e tyre të shpeshta me Urim peshkatarin janë frymëzim për pastërtinë emërtimeve tona.
Kaltrina si emër dhe kaltërsia e liqenit lidhin ëndrrën për të gjetur shkaqet tronditëse të njerëzve, jo vetëm të këtij qyteti në një kohë të vrazhdë diktature, por ata kërkojnë lirimin nga ky zhgënjim tronditës e krejt kjo arrin të bëjë lexuesin kureshtar përmes një tape, që nuk gjendet asnjëherë, por kërkimi për të nuk ndalon, sepse tre maturantët e këtij brezi kërkojnë një pamje krejt tjetër.
Liqeni me kaltërsinë e tij krijon mundësinë e gjetjes së paqes shpirtërore, duke sjellë nga valët e tij të panjohurën e ekzistuese. Gjetja e Biblës dhe fjalët e shkruara enkas për lexuesin kërkimtar, janë arsyet më të fuqishme të shkrimtarit për të bindur lexuesin e secilës kohë, se ky absurditet, ishte i tillë. Ai bukur ka ilustruar rrëfimin e tij në roman përmes valëve të liqenit, se jeta sado që e valëvitë dhe e ndrydh njeriun, ajo vjen nga një fuqi ekzistuese dhe besimi në Zot, mundëson fjalën dhe gjen shtegtimin për të kulluar edhe ujin e liqenit deri në pafajësi.
Veçantia e njeriut tonë ka karakteristikat e veta dhe këto elemente dalluese lidhin kohët nëpër luftëra e mite. Këto hollësi Palushi i ka paraqitur në roman me kujdes, si trashëgimni e bartur nëpër breza dhe si ruajtje për të besuar se kultura shqiptare ka frymuar gjithnjë bashkë. Ai kërkon ecjen e njeriut tonë vetëm me një ngjyrë, si tapa që mungon për Kaltrinën e Dardanit. Përmes kësaj tape autori me mjeshtri ka funksionalizuar elementin e simbolit për të ardhmen e vendit tonë të copëtuar në disa shtete të Ballkanit dhe Etniku si protagonist i romanit bashkë me Valonin shprishin valët e kohëve njerkë. Edhe pse, denoncimi i njeriut në institucion kishte përfshirë të gjitha shtresat e popullatës deri në pakuptimësi si rasti i Kaltrinës, pse ajo kishte veshur pantallona të ngushtë dhe vihen fletë – rrufe për të në tabelën e caktuar në qytet.
Në roman, Petrit Palushi ka shfaqur edhe preokupime të tjera,duke përdorur ironinë si element i rëndësishëm dhe njohje të këtij realiteti, kur fëmijët numëronin gozhdat në fletë – rrufe. Pastaj ngjyra e liqenit në disa raste i përngjante kameleonit. Ardhja e ministrit në qytet dhe pritja madhështore që i bëhet atij me brohoritjet: Partia e Punës. Një skenë që ka ironi artistike dhe i jep funksionalitet ngjarjeve të kësaj dite është edhe kjo “Në Ballkonin e katit të dytë të ndërtesës përballë, një fëmijë si dymbëdhjetë vjeç kish marrë një palë pantallona dhe, duke i shkund n`ajër vazhdonte të bërtiste: Partia e Punës ! Ministri buzëqeshi paksa dhe e përshëndeti me dorë. Tim Molla, që e luante kryet sa andej – këndej ju afrua ministrit dhe me buzëqeshje si të shpërlarë i tha:”Fëmijë të lumtur” fq. 85.
Kurse në anën tjetër paraqitet loja e fëmijëve me mbishkrimin në bunker: Muri i Berlinit. Këto janë shfaqje të përfundimit të totalitarizmit, sepse edhe fëmija shkund pluhurin e kësaj filozofie të pakuptimtë dhe rënia e Murit të Berlinit hapë shpresën e atdheut tonë në ribashkim. Pastaj takimi i të rinjve krejt rastësisht me ish-të burgosurin politik Lin Shllakun, janë sinjale për ndryshime.
Nga e tërë kjo paraqitje rrëfimore specifikojmë gjetjen e Biblës në ujërat e liqenit,si dhe fjalinë brenda Librit të Biblës, ku në një copë letër shkruhej: “Ne lutemi për ju” (fq.19). Kjo ardhje nga ideja e njeriut, valët e liqenit, e fuqia e Zotit dhe besimi në të janë rikthim i religjionit në Shqipëri, se fjala ishte e para. E këtë fuqi ekzistuese e vë në lëvizje dashuria, energjia pozitive e njeriut tonë, që ka ndjekur zhvillimet gjysmëshekullore nga shtetet tjera, rrjedhën e ngjarjeve në vendin e tij. Ndalimi i leximit të Biblës dhe leximi i saj në mënyrë klandestine, shfajësojnë njeriun e kësaj kohe, por në të njëjtën kohë përforcojnë bindjen se sa e komplikuar ishte diktatura e një shteti ndaj njeriut. Ky akumulim i zhgënjimit i ka edhe pasojat e veta dhe atë në kohën kur në Kosovë ndodhi 2 korriku i 1990-ës, po ashtu në Tiranë, ambasadat u hapën për të zhvendosur të pakënaqurit në vendet e tjera evropiane. E atdheu ynë edhe në këto turbullira kohe mbeti pa shtegdalje, në kërkim të tapës për këpucën e Kaltrinës. Ikja nga atdheu dhe kërkesa për të ikur në shtetet evropiane, dëshmojnë kërkesat e para demokratike, si realitet historik i një kohe pa kriter komunikimi të faktorit kombëtar.
Autori romanin e përfundon me dialogimin e Dardanit dhe Kaltrinës me shpresë se ata do të arrijnë në Firencen e Dante Aligierit; ky bashkëbisedim të jep reagimin pozitiv se ata janë në kërkim të dashurisë dhe besojnë se një ditë stolia e bukurisë do të shkëlqejë edhe mbi liqenin e tyre, që dikur kishte pamjen e mrrolur e të rrëmbyeshëm nga ujërat e shiut.
Romani është konceptuar në shkrimin rrëfimor, që mbart ngjarjen nga tregimi në tregim dhe si tërësi rrëfimet kanë lidhje harmonike, si në parashtrim e në ide. Dhe gjithnjë lexuesin e mbajnë të lidhur në lexim me kureshtje për pjesën vijuese. Kjo mënyrë e shkrimit, tregon qartësinë e mendimit të autorit, deri tek ideja e mesazhit të romanit.
Tërësia e mbarështrimit të romanit, ka pikësynim dashurinë, lartësimin e të bukurës, e cila vjen si kërkesë me tiparet e dukshme, e të pranueshme që të shkëlqejë estetikja. Duken bukur të parashtruara pamjet e qytetit, takimet si dhe bisedat e të rinjve, autori i fuqizon me dinjitet karakterin e njeriut si dhe për të begatuar atë në kalendarin kombëtar. E për të na afruar takimet e munguara në rrugët e rrugicat e qytetit, andej e këndej këndeve të thepisura, e të imagjinuara në mënyra nga më të ndryshmet, për njerëzit e ndarë, e për t`i pa bashkë valët e trazuara të liqenit. Kurse, ai dëshiron që njeriu bashkërisht të shohë e ndjejë kthjelltësinë, thellësinë e këtij liqeni, që çojnë kah Gjallica për pushim e komentin në kafenë e një dite. Me qëllim që e nesërmja të vijë më ndryshe, më e avancuar për këta protagonistë të trazuar dhe zhgënjimi të mundë tronditjen e një kohe sa absurde, aq edhe komplekse për këtë gjeneratë, edhe si kërkim, edhe si dashuri për Këpucët e Kaltrinës, si metaforë e këtij fundshekulli.

**************
Nga Floripress/Flori Bruqi



PETRIT PALUSHI

Shkollimi:Tetëvjeçaren dhe të mesmen në KUKËSStudimet e larta: Fakulteti Histori-Filologji, dega gjuhë e letërsi shqipe, Tiranë (1980-1984)Mbrojtja e diplomës me temë: Leksikologji (teza: Sinonimia në të Folmen e Lumës)

Njeriu që kujdesej për varrin e tij

Autor i mbi 400 shkrimeve në gazeta letrare në Shqipëri, Kosovë, Maqedoni, SH B A, etj.Në procesin e përgatitjes për botim:FJALOR me shprehje të shqipes/50 mijë njësi

Tri motra në një qytet Image result for petrit palushi

Drejtim i shoqatës kulturore:Themelues dhe drejtues i Klubit letrar “A. Pashku” (1997 e në vijim)Gjeografia e veprimtarive: Kukës, Tiranë, Prizren, Gjakovë, Therandë.Prej vitit 1997 e në vijim organizimi i mbi 60 veprimntarive kulturore.Etj.


Related image


********


TRI MOTRA NË NJË QYTET

Autori: Petrit Palushi

Botuesi: OMBRA GVG
ISBN: 999434405-6
Faqe: 120
Viti i botimit: 2007
Romani “Tri motra në një qytet” ka një rrëfim të qartë, të ambientuar si në lokacion, ashtu edhe në kohë dhe hapësirë.





Romani “Tri motra në një qytet” ka një rrëfim të qartë, të ambientuar si në lokacion, ashtu edhe në kohë dhe hapësirë. Autori ia arrin që të zgjojë te lexuesi ndjenjën e ndonjë ngjarjeje të përjetuar, madje edhe të dëgjuar për të. Kështu, arti i romanit “Tri motra në një qytet” është realitet i një kohe artistike. Kjo bëhet sepse fati tragjik i tri motrave të një qyteti nuk është aspak i veçantë, madje as unik në Shqipërinë e një kohe dhe të hapësirës së saj në kohën gjysmëshekullore të sundimit totalitar. Ai fat mund t’i ketë ndodhur secilës femër, secilit mashkull, madje secilit shtetas, pse jo edhe jo shtetas të Shqipërisë së asaj kohe, që ishte shndërruar në një kamp përqendrimi për shtetasit dhe të gjithë ata që ia mësynin atij vendi përrallor të një sistemi të ideologjizuar.
Edhe pse në këtë roman, shkrimtari Petrit Palushi nuk mëton të ndjekë rrugën e nëntekstit apo edhe të shtresimit simbolik, prapëseprapë ai nuk ngurron që personazhet e tij t’i pajisë me elementet e një bagazhi artistik-lirik, pse jo edhe metaforik.
Tri motrat Lisi kanë fatin tragjik sepse ardhja e tyre në Shqipëri krijon tragjedi familjare. Përkundër vërejtjes së babait të tyre se Shqipëria nuk është vend trëndafilash e lulesh, por vend ferrash dhe qiparisash, kjo del në shesh në formën më reale, por jo si realitet i tkurrur në kohë, por i shtrirë edhe më gjerë. Dhe autori e ka parasysh këtë fakt që në fillim të faqeve të para të romanit.
Duke u ndeshur me elemente të pakuptueshme, motrat jo vetëm që vështirë ambientohen, por secila prej tyre pajiset me karaktere që do t’i çojnë deri në fund. Andaj, ndonjëra syresh, edhe pse ndonjëherë ngutet, nuk arrin në cakun e dëshiruar e vetmuar, por duhet ta ketë edhe miratimin e të tjerave. Ato dallojnë jo vetëm për nga karakteri dhe ndjenjat e brendshme, por edhe nga pamjet fizike, nga mënyra e jetesës së tyre krejt perëndimore, dhe gjithçka tjetër që binte ndesh me realitetin e kohës. Por, megjithatë janë tepër njerëzore, shpirtërisht të mira dhe bamirëse. Tri protagonistet ndeshin një realitet krejt tjetër, por kurrsesi nuk i nënshtrohen këtij realiteti.
Me romanin “Tri motra në një qytet”, shkrimtari Petrit Palushi dëshmon për aftësinë krijuese dhe për mjeshtërinë e tij prej shkrimtari.

******

1/22/16


Mikel Gojani :Struktura metaforike e romanit “Këpucët e Kaltrinës” të Petrit Palushi


Shkrimtari Petrit Palushi, i cili për prozën e tij është vazhdimisht në vëmendje të kritikës letrare, deri më tash ka botuar romanet: “Këpucët e Kaltrinës” 2013, “Artemisa e mëkatit” 2010, “Njeriu që kujdesej për varrin e vet” 2007, “Tri motra në një qytet” 2006, botimi i dytë më 1911 dhe “Përroi i Andrrës” 2004.

Romani “Këpucët e Kaltrinës”, i prozatorit Petrit Palushi, shfaqet krejt origjinal në qasjen e tematikës sociale në trajtimin e spikatur psiko-filozofike. Forma e ndërtimit të tekstit të prozatorit Palushi tashmë është e njohur. Tek ky prozator ngërthehet tematika social-psikologjike, si mëtim i hershëm për të ngarendur drejt lëvizjeve të reja të mendimit dhe të ideve që i shtron në rrafshin real të të rrëfimit.

Kepucet e Kaltrines

Konfliktet dramatike

Motivet që kanë preokupojnë prozën e këtij autori, e kanë shtysën në vrojtimin e hollë dhe të vazhdueshëm të evoluimit apo transformimit të filozofisë dhe psikes kolektive. Gjendja e rëndë e individit bashkë me kolektivitetin të shoqërisë, të kushteve të rënda materiale me të cilat është përballur individi dhe kolektiviteti, por me shumë edhe të gjendjes shpirtërore të njeriut shqiptar, jepet në rrafshin e një kohe të caktuar. Figurat që i përdor në prozë, që vihen dhe veprojnë nën trysninë e kushteve shoqërore, politike e sociale, por specifika e reagimeve dhe e rrugës për të zgjedhur kërkohet në veçoritë e karakterit dhe e ngjizin strukturën metaforike të veprës. Konflikti dramatik në të cilin e përplas jeta personazhin, përballet denjësisht ose jo, por autori kujdeset të lehtësojë aftësitë e leximit intertekstual të lexuesit nëpërmjet paraqitjes tronditëse të fakteve të njohura jetësore dhe organizimit të tyre brenda subjektit gati baladesk të prozës, pa preferuar t’i lërë ata (lexuesin dhe figurën) në mëdyshje ekzistenciale, që do t’u humbisnin konkretësinë detajeve të kohës dhe hapësirës së caktuar, pra atë kohë apo atë hapësirë të cilën e ka kornizuar autori, që është e rrahur në letërsinë tonë, mirëpo prozatori Palushi, ngjarjet dhe realitetet i zhvendos me një mjeshtri tepër të veçantë dhe krejtësisht specifike, duke i dhënë një frymë të re, në një hapësirë, po ashtu të veçantë dhe tepër specifike. Ngjarjet dhe dramat që zhvillohen në tekstin e prozës ngërthejnë motive mjaft të trishta me esenca të dhimbshme të një realiteti konkret shqiptar, të një kohe dhe ambienti të caktuar. Siç është konstatuar me të drejtë nga studiuesja Ermelinda Kashahu “Duket sikur në roman ka një dramatizëm mes personazheve, por jo. Ato thjesht shfaqin formën e ndjeshjeve jetësore të ashpra. Mbishtresat simbolike janë shenjë e stilit modern, e parashenjave si vijimësi emocionesh. Fjalori është i begatë. Fraza, si e përshkrimit ashtu dhe e rrëfimit, është e shkurtër dhe shpreh shumë kumtime. Një frazë e tillë shenjon shëmbëlltyrën e jetës, krijon gjerësinë e rrëfimit dhe të përshkrimit. Shkrimtari të fut në gjuhën e përditshmërisë dhe kjo është një pasuri e madhe letrare dhe gjuhësore, një shprehje e drejtpërdrejtë e pasurisë së mendimeve, të ndjenjave që janë ndryrë në të. Koha e rrëfyer jep hapësirën dhe mjedisin ku zhvillohen ngjarjet, krijon ngjyresën historike të atyre viteve.”.

Romani “Këpucët e Kaltrinës”, merret me fatin e njerëzve mbi të cilën kaloi një gjeneratë e tërë e popullit shqiptar, viktimë e një ideologjie ekstreme. Rrëfimi palushian, ngërthen fatin e një shoqërie, kryesisht të brezit të gjimnazistëve; është ky brezi i ri i fundit që përjetoi gjithashtu gjëra drastike dhe gjithçka gërshetohet natyrshëm për të dhënë problematikën social-psikologjike krejtësisht shqiptare të fundshekullit XX pothuaj në të gjitha përmasat. Edhe pse ngacmimet autori i ka marrë nga një kohë e caktuar, mjeshtërisht ia ka arritur që gjithçka të funksionojë brenda konceptit të letërsisë fiction, aq e domosdoshme në teknikën e letërsisë moderne.

Misteret e karaktereve

Këto ngjarje me gjithë vlerat të tjera ideo-artistike që ngërthen romani, me shumë kompetencë shprehet shkrimtari Arbër Ahmetaj, i cili ndër të tjera thotë se romani është si film që sjell imazhe nga një botë e ngrirë. “Ëndrrat, lutjet, emocionit, dashuritë dhe frikërat e atyre adoleshentëve kanë fuqi përgjithësuese. Romani rrjedh i prajtë, si ujnat e liqenit, por fsheh në gji e na befason me misteret e karaktereve, me dramat dhe dhimbjet e përditshmërisë së tyre. Ironia e përdorur me masë, vë gjithsesi në spikamë, një mospërputhje të thellë mes asaj që reklamohet si arritje dhe një realiteti poshtërues, përtokës për njeriun, e sidomos për të rinjtë. Asnjë bashkëkohës europian i personazheve të këtij romani, nuk ka qenë aq i rrëzuar përtokë, aq i poshtëruar nga varfëria, mungesat ekzistenciale, frikërat nga përgjimi dhe rrënimi prej punëve skllavëruese e jo produktive. Gjithsesi personazhet arrijnë të ëndërrojnë, të flasin për qytete të mëdha, për kryevepra botërore të letërsisë, të ngadhënjejnë duke ruajtur shpresën dhe fuqinë për të dashuruar”.

Pra, këto motive dhe këto ide të cilat i potencuam edhe më lart dhe që janë mjaft të rrahura në rrafshin tonë poetik e prozaik, mirëpo prozatori Palushi këto ideo dhe këto motive i shtron përmes një fryme tërësisht nga një këndvështrim mjaft specifik dhe të veçantë, përkatësisht me një modalitet tepër kualitativ dhe te avancuar. Prozatori përdor një rrëfim pothuaj të thjeshtë në shtjellim, të themi në model i të krijuarit kohelian, mirëpo një rrëfim që përçon ide dhe mesazhe tepër të rëndësishme dhe shumëdimensionale.

Në romanin “Këpucët e Kaltrinës”, shqiptohen dhe transponohen një varg problemesh qenësore të ekzistencës së njeriut tonë e të botës së tij; përftohet dhe zhvillohen një dialog asociativ, me botën që e rrethon dhe e përcakton gjëllimin dhe veprimin e tij. Kjo shumësi problemesh e kuptimesh është shprehur nëpërmjet një strukture tekstore të ngjeshur e të dendësuar. Autori Palushi ka lënë vetëm testin pa të cilin nuk do të kuptoheshin e të zhvilloheshin lidhjet e ballafaqimit të dukurive e problemeve, të shqiptohej dhe të krijohej konteksti prozaik që e dallon veprën letrare si në aspektin ideor, po ashtu edhe në atë artistik.

Shtjellime më në brendësi

Esencialisht në romanin “Këpucët e Kaltrinës”, bëhet objekti trajtimi e keqja, varfëria, dhimbja, që njeriu i shkakton njeriut. Këto fenomene janë konkretizuar dhe shprehur në këtë roman nëpërmjet ngjarjeve dhe rrëfimeve që autori i shtjellon në roman.

Fabula e romanit është tejet tërheqëse dhe të mban në ankth gjatë tërë narracionit. E gjithë drama fillon me përmbytjet që kishin ndodhur pas shirave të rrëmbyeshëm. Dy lumenjtë që derdheshin në ujanën e liqenit kishin sjellë gjëra të llojllojshme, por sidomos tapa, të cilat u quajtën tapat e liqenit.
Pothuajse e gjithë fabula e romanit zhvillohet përmes tre protagonistëve kryesorë të romanit, të tre gjimnazistëve, Dardanit, Etnikut dhe Valtonit. Përpos shumë njerëzve të tjerë që kishin vërshuar në gjetjen e tapave të këpucëve për t’i përpunuar dhe për t’i siguruar të rejat. Këta njerëz kishin për qëllim që përmes këtyre tapave të cilat ishin të detyruar t’i përpunojnë dhe t’i sigurojnë sikur të ishin “të reja”. Edhe këta tre gjimnazistë, kishin mësyer ujanën e liqenit për të gjetur tapa për t’i rregulluar te këpucëtarët në mënyrë që t’i sigurojnë këpucët për mbrëmjen e maturës. Ngarendja e tyre për të gjetur sa më shumë tapa dhe për t’i siguruar këpucët, për këta gjimnazistë ishte e vazhdueshme. Dardani ishte i interesuar për të gjetur edhe tapa për këpucët e Kaltrinës, të dashurës së tij. Ai gjeti një këpucë, mirëpo kishte shumë vështirësi për të gjetur edhe një tjetër në mënyrë që t’i bëjë dy këpucë të njëjta. Edhe dy shokët të tjerë të Dardanit, Etniku dhe Valtoni interesoheshin që të gjejnë tapën për këpucën e Kaltrinës. Mirëpo, përpjekjet e tyre ishin të kota, sepse tapën që iu nevojitej nuk kishin mundësi ta gjenin. Gjimnazistët i mblidhnin këpucët që i nxirrte liqeni në breg, ua hiqnin eprinat, merrnin tapat e tyre dhe me to përpiqeshin të ndreqnin këpucë. Ata ecnin brigjeve te liqenit, kërkonin në çdo kohë, ditën, natën, shpesh edhe i mbushnin thasët me ato tapa dhe bënin përpjekje për t’i përshtatur sipas numrave të këpucëve, të cilat herë i përshtatnin herë nuk kishin mundësi për t’i përshtatur. Këta të rinj gjimnazistë, merreshin me diçka që nuk e kishin paramenduar kurrë më parë, me diçka që s’mund të ndodhte e as që kishin ëndërruar ndonjëherë më parë.

Tablo interesante përpos ngarendjes së vazhdueshme për gjetjen e tapave për sigurimin e këpucëve, sidomos të të rinjve të cilët ishin më tepër të interesuar për to, edhe gjetja e Biblës së mbështjellë në një kuti plastike paraqet një mesazh tepër të veçantë shumëdimensional, bashkë me moton e këtij Libri të Shenjtë: “Lutemi për Ju!”. Edhe pse në këtë kohë gjetja e këtij libri tek cilido person do të paraqiste rrezik të madh, këta të rinj ishin kureshtarë që këtë libër të fshehin dhe ta lexojnë, madje-madje edhe t’ua shpërndajnë të rinjve gjimnazistë. Pastaj edhe zbulimi te njëri nga shokët (Dardani), ka “Komedinë Hyjnore”, njëra nga kryeveprat e letërsisë botërore, paraqet një ide tejet interesante. Meqenëse Butrinti i ofron tapa si kundërvlerë vetëm t’ia dhurojë Komedinë hyjnore, Dardani i përgjigjet se “po të m’i japësh të gjitha tapat nuk ta jap Komedinë…”, dhe, reciton vargjet nga ky libër:
Në mes të shtegtisë së kësaj jete
u gjenda në një pyll krejt errësi,
se kishe humbë unë rrugën e vërtetë… (fq. 46)

Sjellja e varfërisë ekstreme, që kishte sjellë edhe zhveshjen e personalitetit dhe të dinjitetit të njeriut në këtë shoqëri, tregon edhe fakti që të rejat ta shesin edhe moralin vetëm e vetëm për ta siguruar një tapë, përkatësisht një palë këpucë. Të rinjtë janë ata që ëndërrojnë dhe shpresojnë, i ushqen optimizmi që do të ndryshojë ai realitet. Ëndërrojnë Londrën, Brukselin, Romën, Berlinin dhe metropolet e Europës për një jetë plot shpresë, me të dinjitetshme.
Dhe një ditë ky synim i këtyre të rinjve u realizua. Ndërsa një pasdite shkuan të mblidhnin tapa në liqen, për të njëjtin qëllim vjen edhe Urim peshkatari, i cili këtyre të rinjve u jep kumtin se janë hapur ambasadat e huaja në Tiranë.

Simbolika e tapave të liqenit

Ajo që në esencë i përmbledh, i sublimon përbërësit kryesorë të kësaj vepre të Petrit Palushit, është simbolika e tapës, e cila nëpërmjet diagonaleve të shumta, ndërlidh edhe i funksionalizon kohët, ngjarjet, veprimet; nëpërmjet kësaj figure që bart gjithë boshtin kurrizor të materies së veprës, shpalosen rrafshet e ndryshme të fatit të individit dhe kolektivitetit në një periudhë të caktuar, pësimet, tragjika, por edhe qëndresa dhe përpjekjet e njeriut tonë për të mbijetuar, qoftë edhe përmes ëndrrës.

Në të vërtetë simbolika e tapave përshkon, ndërlidh e funksionalizon shtresat dhe përbërësit kryesorë shtjellues, kuptimorë e artistikë. Në pjesën dërmuese të këtij romani idetë dhe mesazhet shprehen nëpërmjet rrëfimit të natyrshëm, por edhe nëpërmjet dialogëve. Autori di çfarë t’u përçojë lexuesve dhe cila është forma më e përshtatshme nëpërmjet së cilës duhet t’u rrëfejë për çështjet të cilat i vlerëson të rëndësishme. Dhe pikërisht, nëpërmjet një modeli të veçantë të rrëfimit, Petrit Palushi e ka krijuar, përkatësisht e ka shprehur një botë të mvetësishme motivore, artistike dhe unikate në prozën e sotme shqipe.

Vështrimet rreth romanit

Edhe pse ka pak muaj që romani është botuar, ndoshta është vepra për të cilën është shkruar më shumë në një kohë kaq të shkurtër. Në shqyrtimet e Ermelinda Kashahut, Arbër Ahmetajt, Ragip Sylajt, Kosovare Krasniqit, Fitor Ollomanit, etj., zbulohet tharmi i veprës, ajo e veçantë që e bën këtë roman të dallueshëm.

Dhe, në fund mund të konstatojmë që romani “Këpucët e Kaltrinës”, jo vetëm që është paradigmë e një modeli unikat gjuhësor, mirëpo paraqet edhe një ndjenjë tepër të rëndësishme shpirtërore e mendore. Është një roman i tillë, një vepër e hapur, mesazhi i të cilit vjen duke thadruar dhe duke u plotësuar gjithnjë e më shumë në kujtesën e lexuesit.

Romani “Këpucët e Kaltrinës”, i autorit Petrit Palushi, është një roman mjaft i rëndësishëm për letërsinë bashkëkohore shqipe, po ashtu edhe tepër joshës për lexim. Romancieri Petrit Palushi, përmes romaneve të mëhershëm me shumë vlerë, po ashtu edhe me këtë roman, ka siguruar një vend të merituar në prozën e sotme shqipe.
Në datë 5 tetor, tre ditë para ndarjes së çmimit, Palushi shkruante në Facebook: “Parashikoj që Nobeli i sivjetëm në letërsi shkon te shkrimtarja dhe gazetarja Svetlana Alexievitch nga Bjellorusia. Gjithashtu, jam në mëdyshje për japonezin Haruki Murakami, autorin e “Pyllit norvegjez”.

Parashikimi i Petrit Palushit me 5 tetor ne Facebook

Dhe parashikimi doli i saktë, pasi sot fituese u shpall pikërisht Svjetlana Aleksijeviç.
I pyetur nga “Tirana Observer” se si arriti ta parashikonte fituesen e çmimit Nobel, Palushi tha se “kjo erdhi mbas disa kalkulimeve të mia në kësi rastesh, sidomos në ndeshje sporti, ku në 80% a më tepër kanë dalë parashikimet e mija”. Më tej ai shpjegon se pati shënuar në copa letrash emrat e 10 autorëve që ai mendonte se qenë përfshirë në garë. “Letrat ia dhashë djalit tim, Milosaos, se kështu veproj sa herë. Qe emri i Svetlana Alexievitch. Ia përzjeva fletët dhe i thashë se do vepronte edhe 14 herë të tjera, natyrisht pas çdo këqyrje të fletës, ia përzieja prapë. Përfundimisht 13 herë doli emri i saj dhe dy herë emri i shkrimtarit japonez Haruki Murakami. Prandaj në parashikim shënova se qesh në mëdyshje për shkrimtarin japonez”, thotë Palushi.
Petrit PalushiShkrimtari kuksian thotë më te se “gjithashtu, në dhomën e punës kam vendosë një tabelë ku i mësoj Milosaos anglisht dhe aty, po atë ditë pata shënuar: ‘Letërsia s’është garë vrapimi ku fiton ai që vrapon më shpejt. Letërsia funksionon sipas kodeve të veta’. Natyrisht, me të marrë vesh lajmin e shpalljes së fitueses shkova në shtëpi dhe shënova në tabelë: Svetlana Alexievich. Historia nuk mbaroi këtu. Milosao më kërkoi 100 euro, se ai e kishte gjetur, bile më tha: ‘Unë jam shenjtor se unë i preka copat e letrave!’ Kështu, më doli parashikimi, por dola me humbje 100 euro”.
***
Akademia suedeze vendosi të nderonte shkrimtaren dhe gazetaren bjelloruse, Svetlana Alexievitch, me këtë argument: Shkrimet e saj përbëjnë rrëfenjën e një momenti vuajtjeje dhe guximi në kohën tonë.
Bashkë me çmimin, Alexievitch merr edhe 690 mijë paund, që e shoqërojnë atë. Kjo kritike e njohur e qeverisë së vendit të saj është një shkrimtare politike, veprat më të famshme të së cilës, të përkthyera në anglisht janë “Zëra nga Çernobili”, një histori mbi katastrofën bërthamore; dhe “Djemtë prej zinku”, një koleksion tregimesh e dëshmish nga lufta sovjeto-afgane.
Autorja me baba bjellorus dhe nënë nga Ukraina ka lindur në 1948-n në qytetin ukrainas Ivano-Frankivsk. Në Bjellorusi, familja e saj do të shpërngulej pasi i ati përfundoi shërbimin e tij ushtarak.
Posted by AGJENCIONI FLORIPRESS at Thursday, October 29, 2015

No comments:

Post a Comment