2017-03-06

Nga Flori Bruqi : Ballkani fuqi baruti ....

Përfaqësuesja e lartë e BE-së për Politikë të Jashtme dhe Siguri, Federica Mogherini



 Situata në Ballkan e tensionuar, të ruhet kredibiliteti i procesit integrues


Në Bruksel ka nisur takimi i Ministrave të jashtëm të BE-së në të cilin, pos temave tjera, do të diskutohet dhe për situatën e tensionuar në rajonin e Ballkanit perëndimor.

Situatën si të tensionuar e ka vlerësuar në prag të fillimit të takimit edhe përfaqësuesja e lartë e BE-së për Politikë të Jashtme dhe Siguri, Federica Mogherini, e cila javën e shkuar kishte vizituar të gjitha shtetet e rajonit në fjalë.

Ajo u tha gazetarëve në Bruksel në prag të nisjes së takimit se pret që të konfirmohet përkushtimi i BE-së për perspektivën e integrimeve evropiane të këtij rajoni.

The Balkan region according to Prof R. J. Crampton

“Sapo u ktheva nga vizita në tërë rajonin, Do të raportojë përpara ministrave sot, ndërsa më vonë gjatë javës edhe para kryeministrave të vendeve anëtare. Situata është e tensionuar dhe kjo paraqet sfidë, si të brendshme ashtu edhe rajonale, por edhe globale. Edhe vet rajoni ka kapacitete për t’u përballur me këtë nëse ruhet kredibiliteti i procesit të integrimeve evropiane”, ka thënë Mogherini, duke shtuar se ajo pret që nga ky takim i sotëm dhe nga samiti i BE-së të enjten dhe të premten të rikonfirmohet edhe një herë gatishmëria dhe përkushtimi e BE-së për rajonin.



Në Bashkimin Evropian diplomatët thonë se në pothuajse të gjitha shtetet e rajonit të Ballkanit ka tensione, sidomos në Maqedoni dhe Bosnje e Hercegovinë dhe është e nevojshme që BE-ja të dëshmojë se përkundër problemeve të saja të brendshme nuk do ta harrojë rajonin dhe është e vetëdijshme për rreziqet që situata në rajon paraqet për tër Evropën.
Prandaj edhe kanë vendosur që këtë javë Ballkani perëndimor të jetë në agjendën e takimit të Këshillit të Çështjeve të Jashtme sot dhe në Këshillin Evropian më vonë gjatë javës.


*****


Gadishulli i Ballkanit - Gadishulli Ilirik, është një rajon gjeopolitik dhe kulturor i Evropës juglindore. Rajoni merr emrin nga malet e Ballkanit, që shtrihen përmes qendrës së Bullgarisë në Serbinë lindore. 


Rajoni ka një zonë të përbashkët prej 550.000 km² dhe një popullsi prej rreth 55 milion banorësh me dendësi 110.7 banorë /km2


Emri "Ballkan" vjen nga fjala turke qe do të thotë "një zinxhir e maleve pyllëzuar". Emri i lashtë greke për Gadishullin Ballkanik ishte "gadishulli i Haemus (Χερσόνησος τοῦ Αἵμου, Chersónēsos tou Haímou)". Ballkanit i janë referuar edhe si Evropa Juglindore.
Gadishulli Ballkanik shtrihet në Evropën Jugore dhe ka formën e një trekëndëshi, që futet thellë në Detin Mesdhe, midis Detit Adriatik, Detit Jon në perëndim, dhe Detit Marmara e Detit Egje në lindje. Konsiderohet se kufiri verior shkon deri në Triestë, Lubljanë, rrjedha e lumenjve Sava dhe Danub në gjatësi 1.200 km. Kufiri verior më tepër është kufi konvencional se natyrorë. Kushtet natyrore të gadishullit Ballkanik ofrojnë lidhje të mirë me Evropën e Mesme, dy gadishuj tjerë të Evropës Jugore, orientim kryesor kanë shtetet mesdhetare.
Gadishulli Ballkanik shërben urë lidhëse në mes të Evropës dhe Azisë. Nëpër të kalojnë rrugë të rëndësishme tokësore nëpër luginat e lumejve Moravë, Vardar, Nishavë, Maricë, Shkumbin etj.


Gadishullin Ballkanik e përbëjnë Greqia, Bullgaria, Maqedonia, Shqipëria, Kosova, Serbia, Mali i Zi, Bosnja dhe Hercegovina dhe Kroacia, pjesa evropiane e Turqisë dhe Dobruxha e Rumanisë, por jo si shtet në tërësi.


Rajonin e Ballkanit ishte zona e parë e Evropës për të përvojës ardhjen e kulturave bujqësore në epokën neolitike. Praktikat e rritjes së grurit dhe rritjen e bagëtisë ardhur në Ballkan nga Gjysmëhëna pjellore nga mënyra e Anadollit, dhe në perëndim dhe në veri përhapur në Pannonia dhe Evropën Qendrore.

Identiteti i Ballkanit është e dominuar nga pozicionin e saj gjeografik, historikisht zona ishte i njohur si një udhëkryq i kulturave të ndryshme. Kjo ka qenë një nyje midis organeve latine dhe grek e Perandorisë Romake, destinacionin e një fluksi masiv të sllavëve paganë, një zonë ku ortodokse dhe katolike Krishterimi u takua, si edhe si pika e takimit mes Islamit dhe Krishterimit.


Hartë Ballkanike e vitit 1400

Në para-klasike dhe antikitetit klasik, ky rajon ishte në shtëpi për të grekëve, ilirëve, Paeonians, Thracians, Dakët dhe grupe të tjera të lashta. Më vonë Perandoria romake pushtuan shumicën e rajonit dhe përhapjen e kulturës romake dhe gjuha latine, por ende mbetet pjesë e rëndësishme nën ndikimin klasike greke. Gjatë Mesjetës, Ballkan u bë terrenin për një seri luftrash midis perandorive bizantine, bullgare dhe serbe.




Ndoshta ngjarje historike që la shenjë më të madh në kujtimet kolektive të popujve të Ballkanit ishte zgjerimi dhe më pas rënia e Perandorisë Otomane. Nga fundi i shekullit 16, ai ishte bërë forcë kontrolluese në rajon, edhe pse ajo ishte përqendruara rreth Anadoll.


Hartë e Ballkanit e  vitin 1891 

Shumë njerëz në Ballkan dhe Karpatet vendin e heronjve më të madhe të tyre popullore në epokën e as sulm ose tërheqje të Perandorisë Osmane. Si shembuj, për kroatët, Nikola Šubić Zrinski dhe Petar Kružić, për serbët, Milush Kopiliqi dhe car Llazarit, sepse shqiptarëve, Gjergj Kastrioti Skënderbeu, sepse maqedonasit etnik, Nikolla Karev, për boshnjakët, Husein Gradaščević dhe për bullgarët, Vasil Levski, Georgi Sava Rakovski dhe Hristo Botev.

Hartëe e Ballkanit sipas hartografit amerikan  Anthoni Finlei 1827.

Në shekujt e kaluar disa, për shkak të luftrave të shpeshta osman në Evropë dhe rreth luftuan në Ballkan, dhe krahasuese izolimin Osmane nga përgjithshme e parë ekonomike (duke reflektuar zhvendosje të qendrës tregtare dhe politike të Evropës e gravitetit ndaj Atlantik), Ballkani ka qenë më pak të zhvilluara pjesë e Evropës.

Hartë Ballkanike e vitit  1815

Vendet e Ballkanit filluan të rifituar pavarësinë e tyre në shekullin e 19 (Greqia, Serbia, Bullgaria, Mali i Zi), dhe në një Ballkan League 1912-1913 reduktuar e Turqisë në territorin e vet i pranishëm në masë të Luftës së Parë ballkanike. Lufta e Parë Botërore u nxit në vitin 1914 me vrasjen në Sarajevë (kryeqyteti i Bosnje dhe Hercegovinë) e Franc Ferdinandit Archduke të Austrisë. Perandori osmane ishte një nga tri partitë më të rëndësishme të pushtetit qendror. Një kontribut të rëndësishëm drejt fitores mirëkuptim u zhvillua në rajon, pasi Greqia u bashkua luftës në vitin 1917, me kapitullimin e Bullgarisë dhe perandorinë osmane, gjë që çoi në kapitullimin e shpejtë të Austro-Hungarisë.


Hartë politike  e Ballkanit 1992

Suksesi greke kundër forcave të Boshtit gjatë Luftës së Dytë Botërore, dhe shqiptarë të mëvonshëm, greke dhe serbe të rezistencës, e ndryshuan kursin e luftës dhe iu dha aleatëve një hap vendimtar drejt fitores. Pas Luftës së Dytë Botërore, Bashkimi Sovjetik dhe komunizmi ka luajtur një rol shumë të rëndësishëm në Ballkan. Gjatë Luftës së Ftohtë, shumica e vendeve në Ballkan ishin të sunduara nga sovjetiket i mbështetur nga qeveritë komuniste. Greqia mbeti jo vetëm vend Sovjetik, por ishte edhe i vetmi vend në Evropë në të cilën luftë e ftohtë u "nxehta" për shkak të luftës civile greke.


Megjithatë, pavarësisht se nën qeveritë komuniste, Jugosllavisë (1948) dhe Shqipëri (1961) ra me Bashkimin Sovjetik. Jugosllavia, të udhëhequr nga Marshalli Josip Broz Tito (1892-1980), propped parë deri atëherë hodhi poshtë idenë e bashkimin me Bullgarinë, dhe në vend kërkuar marrëdhënie më të ngushta me Perëndimin, më vonë edhe bashkimin me shumë vende të treta në botë jo-Inkuadruarve. Shqipërinë në anën tjetër gravitated drejt Kinës komuniste, pas miratimit të një pozitë të izoluar.
Jo vetëm vendet komuniste ishin Greqia dhe Turqia, të cilat ishin (dhe akoma janë) pjesë e NATO-s.
Në vitet 1990, rajon ishte tejet i prekur nga konflikti i armatosur në ish-republikat jugosllave, duke rezultuar në ndërhyrje nga forcat e NATO-s në Bosnje dhe Hercegovinë, Serbi dhe Maqedoni. Statusi i Kosovës dhe shqiptarëve etnikë në përgjithësi është ende kryesisht të pazgjidhura.

Vendet e Ballkanit kontroll rrugët e drejtpërdrejtë tokës midis Evropës Perëndimore dhe South West Asia (Azi e Vogël dhe Lindja e Mesme). Që nga viti 2000, të gjitha vendet e Ballkanit janë miqësore ndaj BE-së dhe SHBA.

Greqia ka qenë një anëtar i Bashkimit Evropian që nga viti 1981, Sllovenia dhe Qiproja që nga viti 2004. Bullgaria dhe Rumania u bashkua në vitin 2007. Në vitin 2005, Bashkimi Europian vendosi të fillojë negociatat e pranimit me vendet kandidate, Kroacia, Turqia dhe Maqedonia ishin pranuar si kandidate për anëtarësim në Bashkimin Evropian. Që nga prilli 2009, Shqipëria, Bullgaria, Kroacia, Rumania dhe Sllovenia janë edhe anëtarë të NATO-s. Bosnje dhe Hercegovinë dhe se si ishte atëherë Serbia dhe Mali i Zi filloi negociatat me BE për Stabilizim dhe marrëveshjet e pranimit, edhe pse pak pas ata filluan, bisedimet me Serbinë dhe Malin e Zi ishin pezulluar për shkak të mungesës së bashkëpunimit me Gjykatën Penale Ndërkombëtare për ish-Jugosllavinë.

Të gjitha vendet e tjera kanë shprehur dëshirën për t'u bashkuar me BE, por në një datë në të ardhmen.

Ballkani sot është një shumë të ndryshme etno-gjuhësore rajon, duke qenë në shtëpi të sllav të shumta, Romance, dhe në gjuhën turke, si edhe grek, shqiptar dhe të tjerët. Përmes historisë së saj shumë grupe të tjera etnike me gjuhën e tyre jetonin në zonë, në mesin e tyre Thracians, ilirët, romakët, Pechenegs, Cumans, Avaret, Celts dhe fiseve të ndryshme gjermanike-popull.


Në Gadishullin Ballkanik jetojnë rreth 55 milion banorë, me dendësi mesatare 100b/km katrorë. Në vendet veriore dhe lindore të Gallkanit dhe në Greqi shtimi natyrorë është i ulët (0,2-1,2 promila) në vendet e tjera është mes 5 dhe 8 promila, kurse në Kosovë dhe Shqipëri mes 12 dhe 15 promila.
Përbërja kombëtare e popullsisë në shumicën e vendeve ballkanike është heterogjene. Ballkani ishte tërheqës për banim e pushtime që nga antika e mesjeta. Popujt më të mëdhenj në numër janë: grekët - rreth 10 milion, bullgarët - 6.7 milion, serbët – 9 milion dhe shqiptarët rreth 7 milion. Pastaj radhiten turqit, kroatët, boshnjakët, maqedonasit, romunët dhe mazezët. Sa i përket strukturës fetare në Gadishullin Ballkanik më shumë ka ortodoks 55% dhe mysliman 35%, më pak katolik rreth 8% e të tjerë 2%.

Pjesa dërmuese e popullsisë së Gadushullit Ballkanik jeton në qytet. Më parë pjesa më e madhe e popullsisë jetonte në fshatra. Rreht 58% e popullsisë jeton në qytete. Në Bullgari dhe Greqi rreth 68% e popullsisë jeton në qytete. Ndërsa në Kosovë e Shqipëri rreth 40% e popullsisë jeton në qytete.


Qytetet më të mëdha 

Stambolli - 16.819.000 (Turqia)
Athina - 3.700.000 (Greqia)
Beogradi - 2.136.124 (Serbia)
Sofja - 1.990.000 (Bullgaria)
Tirana - 800.197 (Shqipëria)
Zagrebi - 779.145 (Kroacia)
Prishtina* - 300.000 (Kosova)
Sarajeva - 481.500 (Bosnja dhe Heregovina)
Shkupi - 452.500 (Maqedonia)
Prizreni - 361.200 (Kosovë)
Pllovdivi - 338.200 (Bullgaria)
Varna - 312.300 (Bullgaria)
Shkodra - 270.200 (Shqipëria)
Nishi - 262.500 (Serbia)
Lubjana - 258.000 (Sllovenia)
Novi Sad - 215.600 (Serbia)
Durrësi - 397.600 (Shqipëri)
Burgasi - 192.000 (Bullgaria)
Banja Luka - 189.700 (Bosnja dhe Heregovina)


Popujt në regjionin Ballkanik :
Rumun (22 milion)
Srbi (rreth 7 miliona)
Grek (10.8 miliona)
Turcq (9.2 milionë  në pjesën e Turqisë Evropiane)
Bullgar(5,7 milionë)
Shqiptar  (3 milionë)

Kosovar(rreth 2 milionë)
*Kroat  (4.5 milionë)
Boshnjak (2.4 milionaë)
Slovenë(1.9 milionë).
*Maqedon (1.4 miliona)

*Shqiptar në Maqedoni (rreth  927.000)


Vërejtje:

*Deri tani për bazë Qeveria e ka marrë numrin e banorëve, 380 mijë banorë, ndërsa prej vitit të ardhshëm kanë thënë që do ta merr për bazë regjistrimin zyrtar që thotë se në Prishtinë banojnë 197 mijë banorë. Kjo për neve është e papranueshme, e paarsyeshme dhe e pakuptueshme. Të gjithë e dinë se në Komunën e Prishtinës nuk jetojnë 200 mijë vet, por së paku 350 mijë vetë. Ndërsa, gjatë ditës në Prishtinë qarkullojnë gati gjysmë milioni njerëz”, ka thënë i pari i Prishtinës.

Avni Kastrati, shef i Sektorit te Popullsisë në Agjencinë e Statistikave të Kosovës, përmes postës elektronike  ka thënë për media se numri i popullsisë së Prishtinës, nga e hëna deri të premten, ku pjesa dërmuese e njerëzve i shfrytëzon hapësirat dhe shërbimet e Prishtinës, është rreth 300 mijë banorë.

Ai tha se sipas të dhënave preliminare të Agjencisë së Statistikave të Kosovës të vitit 2013, Prishtina do të duhej t’i ketë rreth 210 mijë banorë rezidentë.

Po ashtu, shtoi se gjatë regjistrimit të popullsisë në prill të vitit 2011, ishin mbi 56 mijë persona jo të Prishtinës që udhëtonin rregullisht çdo ditë, apo edhe banonin gjatë ditëve të punës në Prishtinë. Ata sipas tij ishin migrantë afatshkurtër në kryeqytet.



*Luginës së Preshevës deri në vitin 1912 ishin pjesë përbërëse e Vilajetit të Kosovës (në periudhën 1978-1912 Presheva ishte kaza e Sanxhakut të Prishtinës). Megjithatë, edhe pas pushtimit të Kosovës nga Serbia më 1912, ata në të gjitha rrafshet ishin dhe mbetën pjesë e një tërësie me popullatën shqiptare të Kosovës dhe të Maqedonisë, duke i ndarë vetëm një vijë administrative-politike. Territoret shqiptare të tri komunave Medvegjë, Bujanoc, Preshevë bëjnë pjesë në tërësitë e mëdha etno-gjeografike ku përfshihen dhe rajonet e Gallapit dhe të Karadakut, e bashkë me to të tërë Kosovës të lidhur me Luginën e Kumanovës-Shkupit dhe zonën e Karadakut që sot ndodhen në Maqedoni. Midis dy luftërave botërore, bashkë me disa pjesë të Kosovës dhe gjithë Maqedoninë aktuale, Lugina e sotme e Preshëvës i takonte Banovinës së Vardarit. Ndërkaq, gjatë Luftës II Botërore Lugina ishte zonë okupuese bullgare dhe pas kapitulimit të Bullgarisë më 8 shtator 1944, shqiptarët jo vetëm të Luginës, por edhe të territoreve të tjera etnike përreth, e ruajtën kufirin në vijën hekurudhore të hapësirës së sotme të komunës së Bujanocit dhe Preshevës. Kufizohet në vijën hekurudhore Beograd-Shkup, por e kapërcen hekurudhën dhe përfshin edhe këto 12 vendbanime shqiptare: Samolica, Negoci, Bilaçi, Bukuroca, Bushtrani, Lerani, Zhunica, Gerajt, Strezoci, Çukarka, Golimidolli dhe Bugarina, me resurse relativisht të mira natyrore. Me Kushtetutën e Serbisë të 17 janarit 1947 dhe pastaj me ligjet e aktet e tjera juridike fshatrat e Karadakut – Stanec, Sefer, Caravajkë, Peçenë, Maxhere, Depcë dhe Ranatoc (sot në kuadër të komunës së Preshevës), që atëherë ishin në kuadër të rrethit të Gjilanit, kaluan në Serbi. Edhe fshatrat Konçul dhe Dobrosin (sot brenda komunës së Bujanocit) në vitet 1946-1948 ishin me Ranillug të Kosovës, sikundër që edhe fshatrat Zarbincë dhe Pribovc (sot në kuadër të komunës së Bujanocit) në vitet 1947-1949 ishin pjesë e Kosovës. [3] Lugina e Preshevës si tërësi shtrihet në një territor prej afro 1.250 km², në të cilin jeton një popullatë shqiptare rezidenciale prej rreth 100.000 banorëve, që aktualisht përbëjnë rreth 80% të popullsisë së përgjithshme rezidenciale të rajonit. Nga 136 vendbanime, sa ka ky territor, popullata shqiptare shtrihet në 64 sish të tipit rural dhe në tri qendra të karakterit urban (Presheva, Bujanoci dhe Medvegja, si seli komunale). Shqiptarët me shumicë absolute jetojnë në 41 vendbanime. Përveç selive komunale, edhe disa vendbanime rurale janë të përziera në pikëpamje etnike, ku dominojnë shqiptarët.

Lugina e Preshevës ka 1249 km2 me 85 000 banorë, dendësi 68 b. km2 dhe me 68% shqiptarë
Komuna e Preshevës ka 264 km2 me 35 000 banorë dendësi 129 b. km2 dhe me 95 % shqiptarë


Komuna e Bujanocit ka 461 km2 me 43 000 banorë, dendësi 93 b. km2 dhe me 60 % shqiptarë.

Komuna e Medvegjës ka 524 km2, me rreth 8 000 banorë, dendësi 15b. km2 dhe me 31% shqiptarë.




* Shqiptaret janë popuj autokton ne Maqedoni, bashkë me greket janë popuj me te vjetër te Ballkanit, për numrin e shqiptarëve ne Maqedoni është manipuluar prej kohërave, manipulohet edhe sot, qëllimi kryesor është se si këtë numër te kësaj popullate ta mbaje "pakice".

Ne te dhënat statistikore te vitit 1912 theksohet se ne Maqedoni kane jetuar 136.752 shqiptare. Një te dhëne te tille e demanton një demograf bullgar M. Selischef duke thëne se ne Maqedoni ka pas 194.195 shqiptare (57.443 shqiptare me pak se ne regjistrimet shtetërore).

Ne vitin 1912-1913 te dhënat nga Perandoria Turke japin numrin e popullsisë shqiptare ne territorin e Maqedonisë si : Tetova, Shkup, Dibër, Kumanovë, Kosove, Ohër, Prilep, Resnje, dhe Manastir kane jetuar 230.357 shqiptare. Ne vitin 1900 ka pas 52.000 torbesh, ne vitin 1921 nuk jepen te dhëna për këtë popullate. Sipas regjistrimit te vitit 1948 ne Maqedoni jetojnë 197.524 shqiptare, ndërsa sipas regjistrimit te vitit 1953 ne Republikën e Maqedonisë ka pasur 162.524 shqiptare (Koha e Rankoviçit, shpërngulja e shqiptarëve për ne Turqi), sipas regjistrimit te vitit 1994 ne Maqedoni kane jetuar 441.104 shqiptare qe nuk është reale për shkak se prej 260.000 nxënësve te përfshire ne shkolla 8-vjeçare afër 87.000 ose 33,5 % kane qene nxënës qe e kane ndjekur mësimin ne gjuhen shqipe, pra janë shqiptare. Në Konferencën për shtyp në presqendrën ne Beograd Ante Popovski pohon se në Maqedoni ne vitin 1981 ka pasur 600.000 shqiptare. Nisur nga kjo e dhëne e Ante Popovskit mund te vijmë ne përfundim se me një shtim natyral prej 24 promilave tek shqiptaret e këtij vendi na del se ne regjistrimin e vitit 1991 ne Maqedoni kane jetuar 744.000 shqiptare, ose 33 % i numrit te përgjithshëm te popullsisë se Maqedonisë.

Në vitin 1994 me shtimin natyror 20 promila ne Maqedoni kane jetuar 788.640 shqiptare ose 35 % e popullsisë se përgjithshme te Maqedonisë. Sipas regjistrimit te vitit 2001-2002 ne Maqedoni kane jetuar 509.038 shqiptare qe nuk është aspak reale pasi ne vitin 1991 e deri ne vitin 2002 me shtim natyror 18 promila numri i shqiptarëve ka arrit ne 802.296 shqiptare ose 35 % e numrit te përgjithshëm te popullsisë ne Ish Republika Jugosllave e Maqedonisë.


*
Kroatët në Serbi vëtëm pas vitit 2005 njihen si pakicë kombëtare. Sipas regjistrimit të popullsisë së vitit provedenom 2002., në Serbi kan jetuar 70.602 Kroat. 56.546 në Vojvodinë dhe 14.056 në Serbi pa Vojvodinën.

Sipas regjistrimit të vitit 1991. numri i përgjithshë i Kroatëve ka qenë 97.344 due ka përbërë 1,24% të popullsisë së Serbisë.

Sipas regjistrimit të vitit 1961. numri i Kroatëve ka qenë 196.409.

Numri i popullsisë Kroate pas viteve të 70–ta dukshëm ka qenë në rënje.

No comments:

Post a Comment