Coronavirusi kinezë COVIT 19 tashmë po përhapet në të gjithë botën dhe po dëmton ekonominë botërore – por mund të bëhet vërtet edhe më i frikshëm



Po thuajse dy dekada kanë kaluar që kur një coronavirus i njohur si SARS u shfaq në Kinë, duke vrarë qindra njerëz dhe duke krijuar panik që dërgoi një drithërim në ekonominë globale. Virusi që tani ka kapluar botën, që burimin e kishte në Kinë mund të jetë shumë më i dëmshëm.

Kina është bërë një pjesë e domosdoshme e biznesit global që nga shpërthimi i SARS në vitin 2003. Është rritur ekonomikisht, duke tërhequr produkte të tilla si iPhone dhe duke kërkuar për mallra si nafta dhe bakri. Vendi gjithashtu mburret me qindra miliona konsumatorë të pasur që shpenzojnë shumë për produkte luksoze, turizëm dhe makina. Ekonomia e Kinës përbënte afërsisht 4% të GDP-së botërore në 2003; ajo tani përbën 16% të prodhimit global.


SARS infektoi 8,098 njerëz dhe vrau 774. Coronavirusi i ri, i cili ka origjinën në qytetin qendror kinez Wuhan, ka vrarë tashmë më shumë se 805 njerëz dhe ka infektuar mbi 34.400 nëpër 25 vende dhe territore.

Zyrtarët kinezë kanë bllokuar qytetin Wuhan dhe disa qytete të tjera, por virusi vazhdon të përhapet për habi.

“Shpërthimi ka potencial të shkaktojë dislokim të rëndë ekonomik. Por shkalla e ndikimit në fund të fundit do të përcaktohet nga mënyra se si përhapet dhe zhvillohet virusi, gjë që është pothuajse e pamundur të parashikohet, si dhe nga mënyra se si qeveritë reagojnë”, tha Neil Shearing, ekonomist kryesor i grupit në Ekonominë Kapitale.

Përfshirja e rrezikut është fakti se bota jashtë Kinës gjithashtu ka ndryshuar që nga 2003.

Globalizimi ka inkurajuar kompanitë të ndërtojnë zinxhirë furnizimi që kalojnë kufijtë kombëtarë, duke i bërë ekonomitë shumë më të ndërlidhura. Bankat e mëdha qendrore kanë përdorur pjesën më të madhe të municionit që ata zakonisht do të vendosnin për të luftuar rëniet ekonomike që nga kriza financiare e vitit 2008, dhe nivelet e borxhit global nuk kanë qenë kurrë më të larta. Nacionalizmi në rritje mund ta bëjë më të vështirë koordinimin e një reagimi në të gjithë botën, nëse kjo kërkohet.

Fabrikat e makinave në të gjithë Kinën janë urdhëruar të qëndrojnë të mbyllura pas festës së Vitit të Ri Kinez, fabrika si Volkswagen (VLKAF), Toyota (TM), Daimler (DDAIF), General Motors (GM), Renault (RNLSY), Honda (HMC) dhe Hyundai (HYMTF) janë të detyruara të zvogëlojnë prodhimin me rreth 15% në tremujorin e parë. Toyota tha të premten se do t’i mbajë fabrikat e saj të mbyllura të paktën deri më 17 shkurt 2020.

Prodhuesit e mallrave luksoz, të cilët mbështeten te konsumatorët kinezë janë goditur gjithashtu. Marka britanike Burberry (BBRYF) ka mbyllur 24 nga 64 dyqanet e saj në territorin e Kinës, dhe shefi ekzekutiv i saj paralajmëroi të premten se virusi po shkakton një “efekt negativ material mbi kërkesën e luksit”. Dhjetëra linja ajrore globale kanë zvogëluar fluturimet drejt dhe nga Kina.

Edhe më shqetësuese është kërcënimi për zinxhirët e furnizimit global. Qualcomm (QCOM), prodhuesi më i madh në botë i çipave për smartphone, paralajmëroi se shpërthimi po shkaktonte pasiguri rreth kërkesës për smartphone, dhe furnizimet e nevojshme për t’i prodhuar ato. Tashmë, mungesat e pjesëve të automjeteve kanë detyruar Hyundai (HYMTF) të mbyllë fabrikat në Korenë e Jugut dhe ka bërë që Fiat Chrysler (FCAU) të bëjë plane emergjente për të shmangur të njëjtin rezultat në një prej fabrikave të tij në Evropë.

Ekonomistët thonë se niveli aktual i përçarjes është i menaxhueshëm. Nëse numri i rasteve të reja të coronavirusit fillon të ngadalësohet, dhe fabrikat e Kinës rihapin së shpejti, rezultati do të jetë një goditje e shpejtë për ekonominë kineze në tremujorin e parë dhe një rezultat i rritjes globale. Nëse virusi vazhdon të përhapet, megjithatë, dëmi ekonomik do të rritet me shpejtësi, përcjell Telegrafi.

Mohamed El-Erian, këshilltari kryesor ekonomik i Allianz (ALIZF), i tha CNN Business se ai ishte më i shqetësuar për efektet e mundshme ekonomike.

“Virusi së pari paralizon rajonin e shpërthimit të tij”, tha ai. “Atëherë ai gradualisht përhapet brenda vendit, duke dëmtuar tregtinë e brendshme, konsumin, prodhimin dhe lëvizjen e njerëzve. Nëse virusi ende nuk përmbahet, procesi përhapet më tej, duke përfshirë rajonin dhe ndërkombëtarisht duke prishur tregtinë, zinxhirët e furnizimit dhe udhëtimin”.

Rreziku epidemik

Ekonomistët janë duke punuar për kostot e mundshme të epidemive për shkak të karakteristikave të tyre unike.

Sidoqoftë, sëmundjet mund të jenë shumë më të dëmshme sesa katastrofat natyrore siç janë uraganet ose tsunami, ose ngjarje të tjera të paparashikueshme të njohura si “mjellma të zeza”. Sipas një studimi të Bankës Botërore, një pandemi e rëndë mund të shkaktojë humbje ekonomike të barabarta me gati 5% të GDP-së globale, ose më shumë se 3 trilionë dollarë.

“Një pandemi e rëndë do të ngjante me një luftë globale në ndikimin e saj të papritur, të thellë dhe të përhapur”, vlerësoi Banka Botërore në një raport mbi pandemitë nga viti 2013. (Coronavirusi Wuhan nuk është shpallur një pandemi nga Organizata Botërore e Shëndetit).

Sidoqoftë, virusi nuk është faktori nxitës i atyre humbjeve. Përkundrazi, është mënyra se si konsumatorët, bizneset dhe qeveritë reagojnë ndaj një shpërthimi që ka më shumë rëndësi.

Njerëzit ka më shumë të ngjarë të qëndrojnë në shtëpi gjatë një shpërthimi për të mos u sëmurur, duke mos i lejuar ata të udhëtojnë, të bëjnë blerje dhe të punojnë. Duke vepruar kështu, kufizon kërkesën për mallra dhe energji të konsumit. Vendimet e kompanive dhe qeverive për të mbyllur dyqanet dhe fabrikat boshe, ndërkohë, prodhimi bije.

“Kjo po vazhdon të rritet në shtrirje dhe madhësi. Mund të përfundojë të jetë vërtet, me të vërtetë e madhe dhe me të vërtetë, me të vërtetë serioze. Ne nuk mund ta projektojmë tani”, tha William Reinsch, një këshilltar i lartë në Qendrën për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare i cili kaloi 15 vjet si President i Këshillit Kombëtar të Tregtisë së Jashtme.

Sipas Shearing, epidemitë e kaluara tregojnë se ekonomia e Kinës ka të ngjarë të marrë një goditje të konsiderueshme në tremujorin e parë. Por kjo do të zbehet shpejt nga kujtesa nëse virusi është i përmbajtur.

“Për sa kohë që mbyllja e fabrikës nuk çon në humbje të vendeve të punës, niveli i GDP-së nuk ka gjasa të jetë shumë i ndryshëm nga sa do të ishte pa virusin”, tha ai.

Çfarë mund të bëhet?

Qeveria e Kinës ka lëvizur shpejt për të luftuar pasojat ekonomike nga coronavirusi dhe masat e marra për ta kontrolluar atë.

Banka Popullore e Kinës uli një normë bazë interesi këtë javë dhe injektoi sasi të mëdha parash në treg për të ndihmuar në marrjen e presionit nga bankat dhe huamarrësit. Zyrtarët gjithashtu kanë njoftuar zbritje të reja të taksave dhe subvencione të krijuara për të ndihmuar konsumatorët.

Megjithatë, Kina është gjithashtu më e rrezikuar nga një krizë sesa 17 vjet më parë kur shpërtheu SARS.

“Ka një borxh shumë më të lartë, tensionet tregtare me një partner të madh tregtar dhe rritja e tij është ngadalësuar në mënyrë të vazhdueshme për një numër vitesh, gjë që i jep një fillim fillestar të dobët për t’u përballur me një krizë të tillë”, tha Raphie Hayat, një ekonomist i vjetër në ING Bank.

Analistët e Ekonomisë së Kapitalit presin që qeveria të njoftojë masa shtesë në ditët në vijim. Nëse virusi vazhdon të përhapet, ata besojnë se Pekini do të duhet të braktisë përpjekjet e saj afatgjata për të marrë nën kontroll borxhin e tij dhe të pompojë paratë drejtpërdrejt në ekonomi.

Bankat qendrore në vendet fqinje përfshirë Sri Lanka, Malajzia, Tajlanda dhe Filipinet kanë ulur normat e interesit në javët e fundit. Koreja e Jugut dhe Tajvani mund të jenë tjetra vende që mund t’a bëjnë të njëjtën gjë.

Por fuqitë e mëdha të botës financiare janë lodhur nga një dekadë që lufton rritjen anemike që nga kriza globale financiare. Banka Qendrore Evropiane futi norma negative të interesit në vitin 2014 dhe nuk ka arritur t’i rritë ato që nga ai vit, ndërsa Banka e Japonisë është në një pozicion të ngjashëm. Rezerva Federale Amerikane tashmë uli normat e interesit tre herë vitin e kaluar; Kryetari Jerome Powell ka thënë se ai po vëzhgon me kujdes situatën.

Ndërkohë, nivelet e borxhit janë rritur në Shtetet e Bashkuara, Japoni dhe vendet kyçe evropiane përfshirë Italinë, duke kufizuar hapësirën për një stimul të madh fiskal nëse ekonomia botërore kalon në një bazë tjetër. Borxhi global, duke përfshirë huazimin nga familjet, qeveritë dhe kompanitë, ka hipur në më shumë se tre herë madhësinë e ekonomisë globale, raporti më i lartë në rekord, sipas Institutit të Financave Ndërkombëtare.

Gjithashtu kritike është nëse qeveritë janë në gjendje të koordinojnë përgjigjen e tyre ndaj shpërthimit, në mënyrë ideale me ndihmën e institucioneve shumëkombëshe. Kjo është veçanërisht e vërtetë sepse, sipas Bankës Botërore, gatishmëria për një pandemi të mundshme është e ulët. Por koordinimi mund të jetë i vështirë në një botë gjithnjë e më të copëtuar, ku nacionalizmi shpesh vlerësohet për bashkëpunim.

“Është mjaft e qartë se institucionet shumëkombëshe janë nën presion më të madh dhe kanë më pak ‘dhëmbë’ për çështje ditore sesa 10 vjet më parë”, tha Shearing. “Por optimisti tek unë do të donte të mendonte se përballë një pandemie globale, institucionet globale janë akoma në gjendje të përgjigjen”.

Comments

Popular posts from this blog

Legjenda e Mujit dhe Halilit

Ese për Vitin e Ri