Presidenti i Akademisë së Shkencave dhe Arteve Shqiptaro-Amerikane,Akademik Prof.Dr.Skendër Kodra,Ph.D.reagon për ndarjen e çmimit Nobel në letërsi shkrimtarit Handke, kërkon nga Akademia Suedeze të anulohet ky vendim

Çmimi Nobel për Letërsi është çmimi më i lartë për arritjet më të mëdha letrare nga një (ose disa) autorë brenda një viti.


Për herë të parë me këtë çmim u laureua shkrimtari francez Sully Prudhomme në vitin 1901, ndërsa i fundit në vitin 2016 Çmimin Nobel për Letërsi e fitoi shkrimtari amerikan Bob Dylan. Shkrimtari i parë shqiptar që u emërua për këtë çmim ishte poeti kombëtar Gjergj Fishta, ndërsa në vitet ’90 disa herë u emërua prozatori i shquar Ismail Kadare, por fatkeqësisht ai ende nuk është laureuar me këtë Çmim.





                       Nga Flori Bruqi


Shkencëtari suedez Alfred Nobel, në testamentin e tij të vitit 1895, ndër pesë çmimet që duhet të jepen, përcaktoi një çmim për letërsinë, për personin që në fushën e letërsisë krijon “veprën më të mirë në një drejtim ideal”. Laureati (fituesi i çmimit) duhej të përcaktohej nga “Akademia e Stokholmit”, që më vonë sipas statutit të Fondacionit Nobel u saktësua se është Akademia Suedeze. 


Sipas këtij statuti, përkufizohet belles-lettres, “jo vetëm letërsia, por edhe shkrimet e tjera, që për nga cilësia e formës dhe stilit kanë vlerë letrare”. 


Po ashtu u zbut qëndrimi që çmimi tu jepej veprave të botuara “në vitin paraprak” duke u zgjeruar edhe në “veprat e vjetra”, nëse “rëndësia e tyre nuk ishte bërë e qartë deri në atë kohë ”. 



Medalja e Nobelit për letërsi.jpg


Kandidatët, sipas statutit, duhet të emërohen me shkrim nga ata që mund ta bëjnë këtë deri më 1 shkurt të çdo viti.


 Sipas rregullores, të drejtën për të emëruar e ka Akademia Suedeze si dhe akademitë e tjera, institucionet dhe shoqatat e ngjashme me të në bazë të themelimit dhe të qëllimit. 

Gjithashtu këtë të drejtë e kanë edhe mësimdhënësit universitarë të estetikës, letërsisë dhe historisë. Një amandament i vitit 1949 qartëson kategorinë e mësimdhënësve: “profesorët e letërsisë dhe fillologjisë në universitete dhe kolegje universitare”. 


E drejta për të emëruar në atë kohë iu dha edhe fituesve të mëparshëm të Çmimit Nobel dhe “kryetarëve të shoqatave të autorëve që janë përfaqësues të krijimit letrar në vendet e tyre”. Statuti, po ashtu, përcakton themelimin e Komitetit të Nobelit “për të dhënë qëndrimin e tyre në lidhje me dhënien e çmimeve” si dhe të Institutit të Nobelit me një bibliotekë që duhej të mblidhte një koleksion substancial të letërsisë moderne. Fituesi i Çmimit Nobel për letërsi shpallet çdo vit më 10 tetor.





Çmimi Nobeli për Letërsi sivjet u nda për dy vite, pasi vitin e kaluar është anuluar për shkak të një skandali seksual.

Rezultate imazhesh për tokarczuk

Olga Tokarczuk

Polakja Olga Tokarczuk(29 janar 1962), e konsideruar si romancierja kryesore polake e brezit të saj, sipas Akademisë Suedeze ajo është shpërblyer “për një imagjinatë narrative, që me pasion enciklopedik paraqet kalimin e kufijve si një formë e jetës”, ndërsa  Peter Handke(6 dhjetor 1942) është shpërblyer “për punën me ndikim në eksplorimin e specifikës së përvojës njerëzore”.

Nobeli i vitit të kaluar u ndalua, për herë të parë që nga viti 1949, pasi Akademia Suedeze, institucion që zgjedh fituesit, u godit nga një skandal seksual i pahijshëm, pasi bashkëshorti i një anëtareje ishte dënuar për përdhunim.

Handke in 2006


Peter Handke

Më 2014, Peter Handke u takua me disa protestues, të mbijetuar nga Bosnja e Kosova në Oslo kur ai mori çmimin ‘Ibsen Prize’. Atyre u përgjigj: Vafshi në djall, aty ku tashmë jeni. Sot ai mori çmimin Nobel për Letërsi(2019).



Autorja polake Olga Tokarczuk dhe ai austriak Peter Handke janë fitues të Çmimit Nobel për Letërsi.

Akademia suedeze e Shkencave shpërbleu romancierin Handke për vitin 2019, ndërsa polakes Tokarczuk i takoi çmimi për vitin e kaluar.


Imazh i ngjashëm

Akademik Prof.Dr.Skendër Kodra,Ph.D 


Presidenti, Bordi Akademik dhe Senati i Akademisë së Shkencave dhe Arteve Shqiptaro-Amerikane në New York,Prishtinë, Tiranë dhe Shkup, me në krye Kryetarin Akademik Prof.Dr.Skendër Kodra ka reaguar sot ndaj ndarjes së çmimit Nobel në letërsi për shkrimtarin austriak Peter Handke (1942), duke i dërguar një letër Akademisë Suedeze në Stokholm.



Në letrën e ASHASHA në New York , thuhet se Peter Handke është një eksponent i shquar i ideve fashiste të nënshtrimit dhe robërimit të popujve dhe mbështetës i pasionuar i kryeçetnikut serb Slobodan Milosheviqit dhe i luftërave të tij gjenocidale në Ballkan, përfshirë edhe Kosovën.

Rreth 140 Akademikë të Akademisë së Shkencave dhe Arteve Shqiptaro-Amerikane në New York , Prishtinë , Tiranë dhe Shkup , kanë reaguar sot mbi nominimin për çmimin Nobel të shkrimtarit austriak Peter Handke .



Akademik Prof.Dr.Skendër Kodra i shkruan Akademisë Suedeze të çmimit Nobel sa vijon : " Me indinjatë të thellë morëm lajmin e shëmtuar se laureat i Çmimit Nobel për Letërsi për vitin 2019 është shkrimtari Peter Handke, një eksponent i shquar i ideve fashiste të nënshtrimit dhe robërimit të popujve dhe mbështetës i pasionuar i Sllobodan Milosheviqit dhe i luftërave të tij gjenocidale në Ballkan, përfshirë edhe Kosovën.



Mospajtimi i thellë me angazhimet politike dhe deklarimet publike të Handkes, bashkë me mbështetjen e pakursyer të mbarë botës progresive, përfshirë edhe Suedinë, bëri që sot popull ynë të njohë lirinë dhe jetën e dinjitetshme.


Peter Handke nuk ishte në anën e drejtë të historisë së popujve të Ballkanit dhe as të Kosovës; nuk ishte në anën e ndritshme të ideve, por gjeti strehë në anën e errët të ngjarjeve tragjike të Ballkanit. Si rrallë ndokush tjetër, ai mori pjesë në varrimin e Milosheviqit dhe deklaroi: “Nuk e di të vërtetën. Por unë shoh. Unë ndjej. Unë mbaj mend. Andaj jam këtu sot, pranë Jugosllavisë, pranë Serbisë dhe pranë Sllobodan Milosheviqit.” Më herët, në maj të vitit 1999, ai u deklarua kundër bombardimeve të aleancës verio-atlantike NATO-s, duke thënë se Aleanca Veriatlantike nuk është duke parandaluar Aushvicin e ri, por është duke e krijuar atë. Ai sulmoi pa dallim të gjithë ata që mbështetën ndërhyrjen e NATO-s në Kosovë, qofshin politikanë apo dijetarë të shquar të mbarë botës. Ende sot trazojnë Ballkanin aq shumë viktima pa varre, të cilat kërkojnë prehje dhe drejtësi.

Ideja se angazhimet dhe bindjet politike duhet ndarë nga vepra e një shkrimtari, nuk funksionon në rastin e Peter Handkes. Përkundrazi, idetë e tij agresive u afishuan aq shumë, teksa synonin të luhatnin fondamentin e vlerave të civilizimit dhe humanitetit.



Të zhgënjyer thellësisht me ndarjen e sivjetshme të Çmimit Nobel, Akademia e Shkencave dhe Arteve Shqiptaro-Amerikane kërkon të anulohet ky vendim i Akademisë Suedeze, si akt mirëkuptimi e solidariteti me të gjithë popujt e botës që luftojnë për liri dhe vlera demokratike", shkruan mes tjerash Akademik Prof.Dr.Skendër Kodra.


Shkrimtari austriak Peter Handke (1942), është fitues i çmimit Nobel në letërsi për vitin 2019 është bërë një nga shkrimtarët e njohur evropianë.



Ai njihet edhe për vizitat e shpeshta në Serbi, duke qenë duke qenë edhe një kundërshtar i ashpër i bombardimeve të NATO-s, si dhe një mbështetës i ishte kriminelit Slobodan Millosheviq.



Peter Handke mori katër vjet më parë edhe një çmim nderi nga Serbia, e kundërshtoi botën perëndimore në vitet 1990 kur ai shkruajti esenë “Drejtësi për Serbinë”.



Sidoqoftë, më shumë se kaq, publiku, i huaj dhe vendas, ishte i tronditur nga mendimi i tij për Millosheviçin, i cili sipas tij “nuk ishte aspak nacionalist”, dhe se dëshiroi të ruante Jugosllavinë.






New York ,Prishtinë,Tiranë,Shkup:10 tetor 2019.

*****

Fituesit e çmimit janë të radhitur në kolona 
sipas viteve që janë ndarë në dekada.

VitiFigura
Emri
Shteti
Gjuha/ët
1901Sully-Prudhomme.jpg
Sully Prudhomme
Franca Franca
frëngjisht
1902Theodor Mommsen 1902.jpg
Theodor Mommsen
Gjermania Gjermania
gjermanisht
1903Bjørnstjerne Martinus Bjørnson.jpg
Bjørnstjerne Bjørnson
Norvegjia Norvegjia
norvegjisht
1904Portrait frederic mistral.jpg
Frédéric Mistral
Franca Franca
oksitanezisht
José Echegaray y Eizaguirre.jpg
José Echegaray y Eizaguirre
Spanja Spanja
spanjisht
1905Henryk Sienkiewicz 02.jpg
Henryk Sienkiewicz
Polonia Polonia
polonisht
1906Carducci.jpg
Giosuè Carducci
Italia Italia
italisht
1907Rudyard Kipling.jpg
Rudyard Kipling
Britania e Madhe Britania e Madhe
anglisht
1908Rudolf Christoph Eucken.jpg
Rudolf Eucken
Gjermania Gjermania
gjermanisht
1909Selma Lagerlöf.jpg
Selma Lagerlöf
Suedia Suedia
suedisht
1910Paul Johann Ludwig Heyse.jpg
Paul von Heyse
Gjermania Gjermania
gjermanisht
1911Maeterlinck.jpg
Maurice Maeterlinck
Belgjika Belgjika
frëngjisht
1912Gerhart Hauptmann 1905 Foto Jacob Hilsdorf.jpeg
Gerhart Hauptmann
Gjermania Gjermania
gjermanisht
1913Rabindranath Tagore in 1909.jpg
Rabindranath Tagore
India India
bengalisht
1914çmimi nuk është dhënë
1915Romain Rolland.jpg
Romain Rolland
Franca Franca
frëngjisht
1916Johan Krouthén - Porträtt av Verner von Heidenstam.jpg
Verner von Heidenstam
Suedia Suedia
suedisht
1917Karl Gjellerup.jpg
Karl Adolph Gjellerup
Danimarka Danimarka
danisht
Henrik Pontoppidan.jpg
Henrik Pontoppidan
Danimarka Danimarka
danisht
1918çmimi nuk është dhënë
1919Carl spitteler 1905.jpg
Carl Spitteler
Zvicra Zvicra
gjermanisht
1920Knut Hamsun.jpeg
Knut Hamsun
Norvegjia Norvegjia
norvegjisht
1921Anatole France 1921.png
Anatole France
Franca Franca
frëngjisht
1922Jacinto Benavente.jpg
Jacinto Benavente
Spanja Spanja
spanjisht
1923William Butler Yeats 1.jpg
William Butler Yeats
Irlanda Irlanda
anglisht
1924Wladyslaw Reymont.jpg
Władysław Reymont
Polonia Polonia
polonisht
1925George bernard shaw.jpg
George Bernard Shaw
Irlanda Irlanda
anglisht
1926Grazia Deledda portrait.jpg
Grazia Deledda
Italia Italia
italisht
1927Henri Bergson.jpg
Henri Bergson
Franca Franca
frëngjisht
1928Sigrid Undset 1927.jpg
Sigrid Undset
Norvegjia Norvegjia
norvegjisht
1929Thomas Mann 1937.jpg
Thomas Mann
Gjermania Gjermania
gjermanisht
1930Lewis-Sinclair-LOC.jpg
Sinclair Lewis
Flag of the United States.svg SHBA
anglisht
1931Erik Axel Karlfeldt.jpg
Erik Axel Karlfeldt
Suedia Suedia
suedisht
1932John galsworthy.jpg
John Galsworthy
Britania e Madhe Britania e Madhe
anglisht
1933Ivan Bunin (sepia).jpg
Ivan Aleksejeviç Bunjin
Rusia Rusia
(në ekzil)
rusisht
1934LuigiPirandello.JPG
Luigi Pirandello
Italia Italia
italisht
1935Çmimi nuk u dha.
1936Portrait of Eugene O'Neill.png
Eugene O'Neill
Flag of the United States.svg SHBA
anglisht
1937Gard.jpg
Roger Martin du Gard
Franca Franca
frëngjisht
1938Pearl Buck.jpg
Pearl S. Buck
Flag of the United States.svg SHBA
anglisht
1939FransEemilSillanpää.jpg
Frans Eemil Sillanpää
Finlanda Finlanda
finlandisht
1940
1943
çmimi nuk është dhënë
1944Johannes Vilhelm Jensen.jpg
Johannes Vilhelm Jensen
Danimarka Danimarka
danisht
1945Gabriela Mistral-01.jpg
Gabriela Mistral
Kili Kili
spanjisht
1946Hermann Hesse 1927 Photo Gret Widmann.jpg
Hermann Hesse
Gjermania Gjermaniaa
Zvicra Zvicra
gjermanisht
1947Gide 1893.jpg
André Gide
Franca Franca
frëngjisht
1948Thomas Stearns Eliot by Lady Ottoline Morrell (1934).jpg
Thomas Stearns Eliot
Flag of the United States.svg SHBA
Britania e Madhe Britania e Madhe
anglisht
1949William Faulkner 1954 (3) (photo by Carl van Vechten).jpg
William Faulkner
Flag of the United States.svg SHBA
anglisht
1950Russell1907-2.jpg
Bertrand Russell
Britania e Madhe Britania e Madhe
anglisht
1951Lagerkvist.jpg
Pär Lagerkvist
Suedia Suedia
suedisht
1952François Mauriac.jpg
François Mauriac
Franca Franca
frëngjisht
1953Churchill portrait NYP 45063.jpg
Winston Churchill
Britania e Madhe Britania e Madhe
anglisht
1954ErnestHemingway.jpg
Ernest Hemingway
Flag of the United States.svg SHBA
anglisht
1955Laxness portrett einar hakonarson 1984.jpg
Halldór Laxness
Islanda Islanda
islandeze
1956JRJimenez.JPG
Juan Ramón Jiménez
Spanja Spanja
spanjisht
1957Albert Camus, gagnant de prix Nobel, portrait en buste, posé au bureau, faisant face à gauche, cigarette de tabagisme.jpg
Albert Camus
Franca Franca
frëngjisht
1958
Boris Pasternak
(e rrefuzoi çmimin)
Rusia Rusia
rusisht
1959Quasimodo.jpg
Salvatore Quasimodo
Italia Italia
italisht
1960S-J.perse.jpg
Saint-John Perse
Franca Franca
frëngjisht

VitiFigura
Emri
Shteti
Gjuha/ët
1961
Ivo Andrić
Flag of Yugoslavia (1946-1992).svg Jugosllavia
serbokroatisht
1962Steinbeck.jpg
John Steinbeck
Flag of the United States.svg SHBA
anglisht
1963Seferis.jpg
Giorgos Seferis
Greqia Greqia
greqisht
1964Jean-Paul Sartre FP.JPG
Jean-Paul Sartre
(rrefuzoi çmimin)
Franca Franca
frëngjisht
1965Sholokhov-1938.jpg
Mihail Šolohov
Rusia Rusia
rusisht
1966Agnon.jpg
Shmuel Yosef Agnon
Izraeli Izraeli
hebraisht
Nelly Sachs 1910.jpg
Nelly Sachs
Gjermania Gjermania
Suedia Suedia
gjermanisht
1967MiguelAngelAsturias.JPG
Miguel Ángel Asturias
Flag of Guatemala.svg Guatemala
spanjisht
1968Y.Kawabata.jpg
Jasunari Kavabata
Japonia Japonia
japonisht
1969Samuel Beckett, Pic, 1.jpg
Samuel Beckett
Irlanda Irlanda
anglisht/frëngjisht
1970Solzhenitsyn.jpg
Aleksandar Solženjicin
Rusia Rusia
rusisht
1971Pablo Neruda.jpg
Pablo Neruda
Kili Kili
spanjisht
1972Heinrich Böll.jpg
Heinrich Böll
Gjermania Gjermania
gjermanisht
1973Patrick White.jpg
Patrick White
Australia Australia
anglisht
1974Eyvindj.gif
Eyvind Johnson
Suedia Suedia
suedisht
Martinson.jpg
Harry Martinson
Suedia Suedia
suedisht
1975Montale.jpg
Eugenio Montale
Italia Italia
italisht
1976Bellow.jpg
Saul Bellow
Flag of Canada.svg Kanadaja
Flag of the United States.svg SHBA
anglisht
1977Vicentealeixandre.jpg
Vicente Aleixandre
Spanja Spanja
spanjisht
1978I.B.Singer.jpg
Isaac Bashevis Singer
Polonia Polonia
Flag of the United States.svg SHBA
hebraisht
1979Elytis.jpg
Odiseas Elitis
Greqia Greqia
greqisht
1980Czesław Miłosz 1986 (2).jpg
Czesław Miłosz
Polonia Polonia

Flag of the United States.svg SHBA
polonisht
1981Canetti.jpg
Elias Canetti
Bullgaria Bullgaria
Austria Austria
gjermanisht
1982Gabriel Garcia Marquez 1984.jpg
Gabriel García Márquez
Flag of Colombia.svg Kolumbia
spanjisht
1983W.Golding.jpg
William Golding
Britania e Madhe Britania e Madhe
anglisht
1984Seifert.jpg
Jaroslav Seifert
Republika Çeke Republika Çeke
çekisht
1985C.Simon.jpg
Claude Simon
Franca Franca
frëngjisht
1986Soyinka, Wole (1934).jpg
Wole Soyinka
Flag of Nigeria.svg Nigeria
anglisht
1987Joseph Brodsky.jpg
Joseph Brodsky
Rusia Rusia
Flag of the United States.svg SHBA
ruse/anglisht
1988Necip Mahfuz.jpg
Naguib Mahfouz
Flag of Egypt.svg Egjipti
arabisht
1989J.Cela.jpg
Camilo José Cela
Spanja Spanja
spanjisht
1990Paz0.jpg
Octavio Paz
Flag of Mexico.svg Meksika
spanjisht
1991Gordimer.jpg
Nadine Gordimer
flamuri Republika Jugafrikane
anglisht
1992D.Walcott.jpg
Derek Walcott
Britania e Madhe Britania e Madhe
anglisht
1993Toni Morrison 2008.jpg
Toni Morrison
Flag of the United States.svg SHBA
anglisht
1994K oe.jpg
Kenzaburō Ōe
Japonia Japonia
japonisht
1995Seamus Heaney Photograph Edit.jpg
Seamus Heaney
Irlanda Irlanda
anglisht
1996Szymborska.jpg
Wisława Szymborska
Polonia Polonia
polonisht
1997Dario Fo portrait.jpg
Dario Fo
Italia Italia
italisht
1998JSJoseSaramago.jpg
José Saramago
Portugalia Portugalia
portugalisht
1999Günter Grass, 2004.jpg
Günter Grass
Gjermania Gjermania
gjermanisht
2000Gao Xingjian.jpg
Gao Xingjian
Kina Kina
Franca Franca
kinezçe
2001V.S. Naipaul.jpg
Vidiadhar Surajprasad Naipaul
Flag of Trinidad and Tobago.svg Trinidadi dhe Tobago
Britania e Madhe Britania e Madhe
anglisht
2002Imre Kertész (1929-) Hungarian writer II. by Csaba Segesvári.JPG
Imre Kertész
Hungaria Hungaria
hungarisht
2003J.M. Coetzee.JPG
J. M. Coetzee
flamuri Republika Jugafrikane
Australia Australia
anglisht
2004Elfriede jelinek 2004 small.jpg
Elfriede Jelinek
Austria Austria
gjermanisht
2005Harold Pinter.jpg
Harold Pinter
Britania e Madhe Britania e Madhe
anglisht
2006Orhan Pamuk3.jpg
Orhan Pamuk
Turqia Turqia
turqisht
2007Doris lessing 20060312.jpg
Doris Lessing
Britania e Madhe Britania e Madhe
anglisht
2008Jean-Marie Gustave Le Clézio-press conference Dec 06th, 2008-2.jpg
Jean-Marie Gustave Le Clézio
Franca Franca
frëngjisht
2009Herta Muller.jpg
Herta Müller
Gjermania Gjermania
gjermanisht
2010Mario Vargas Llosa.jpg
Mario Vargas Llosa
Flag of Peru (state).svg Peru
spanjisht
2011Transtroemer.jpg
Tomas Tranströmer
Suedia Suedia
suedisht
2012MoYan Hamburg 2008.jpg
Mo Yan
Kina Kina
kinezishtisht
2013Alice Munro teikna av Andreas Vartdal (cc-by-sa).jpg
Alice Munro
Flag of Canada.svg Kanadaja
anglisht
2014Patrick Modiano 6 dec 2014 - 22.jpg
Patrick Modiano
Franca Franca
frëngjisht
2015Swetlana Alexandrowna Alexijewitsch.jpg
Svetlana Alexievich
 Belarus
rusisht
2016Bob Dylan - Azkena Rock Festival 2010 2.jpg
Bob Dylan
 USA
anglisht
2017Kazuo Ishiguro by Kubik.JPG
Kazuo Ishiguro
 UK
anglisht

Radhitja e shteteve fituese[redakto | përpunoni burim]


Comments

Popular posts from this blog

Libra të rinj - Shkarkim falas

Ese për Vitin e Ri

Poezi të zgjedhura nga GJERGJ FISHTA (23 tetor 1870 - 30 dhjetor 1940)