Domosdoshmëria historike e rikthimit të toponimit “Dardani”

      

       Akademik Prof.dr. PHD.Eshref Ymeri

Pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës më 17 shkurt 2008, në mjetet e informimit masiv kanë qarkulluar mendime dhe janë hedhur ide për ndryshimin e emërtimit të kësaj treve arbërore, për t’i rikthyer asaj toponimin tradicional shumëshekullor pellazgoilirian “Dardani”.

Shumë intelektualë të njohur dardanë, në analizat e tyre, përdorin vazhdimisht toponimin “Dardani”. Këtu mund të përmendim intelektualin e shquar dhe analistin e formatit nacionalist, Skënder Kapitin, Prof.dr. Flori Bruqin, Prof.dr. Mehdi Hysenin, anëtarin e mirënjohur të Ligës Shqiptaro-Amerikane, analistin e talentuar Hafiz Shala etj.

          Për çudi, kanë kalur 18 vjet që nga dita e shpalljes së Pavarësisë së popullit dardan, por askush nga elita politike dardane as që e ka vrarë mendjen absolutisht për flakjen e toponimit sllav “Kosovë” dhe zëvendësimin e tij me toponimin e lashtë arbëror “Dardani”. Për fat të keq, askush edhe nga elita politike e atdheut amë - Republikës së Shqipërisë, - s’e ka vënë kurrë ujët në zjarr për këtë problem me rëndësi mbarëkombëtare.

          Këto vitet e fundit kanë rënë në sy  dy analizat e Skënder Kapitit dhe një analizë e Fejzulla Berishës, titujt e të cilave po i përmendim në vijim:

Skënder Kapiti. “Republika e Kosovës të quhet  Republika e Dardanisë”. Faqja e internetit “Zemra Shqiptare”. 12 prill 2021.

“Dardanët, populli më i motivuar patriotikisht në Europë”, botuar në disa faqe interneti më 28 mars 2026. Intelektuali i njohur atdhetar, zotëria i nderuar Fahri Dahri, shprehet në përkrahje të Skënder Kapitit në të njëjtat faqe interneti.     

Fejzulla Berisha. “Ndryshimi i emrit zyrtar të Republikës së Kosovës në “Dardani” - Një perspektivë strategjike dhe historike”. Faqja e internetit e gazetës “Dielli”. 28 dhjetor 2024.

          Edhe në analizat që kam botuar për vite me radhë, kam ngritur zërin vazhdimisht për flakjen sa më parë në koshin e historisë të toponimit “Kosovë”, si njëra nga mbeturinat e shpifura të sundimit sllav mbi trojet arbërore.

          Në përkthimin nga serbishtja, kosovo do të thotë toka e mëllenjave të zeza. Rrënja kos në serbisht përdoret në kuptimin mëllenjë e zezë, kurse në greqisht μετοχή do të thotë ngastër kishtare. Në gjuhët e tjera sllave, fjala kosovo përdoret si toponim, në kuptimin qendër banimi.

          Nga hulumtimet që kemi bërë, ja çfarë ka rezultuar në secilën nga këto gjuhë, sipas vendeve përkatëse:

          Në Bullgari, me këtë toponim janë emërtuar: një fshat në komunën Bregovo të qarkut të Vidinskut, një fshat në komunën Treklano të qarkut të Kystendiskut, një fshat në komunën Asenovgrad të qarkut të Plovdivit, një fshat në komunën Kaspiçan të qarkut të Shumenskut.

          Në Poloni, me këtë toponim janë emërtuar: një fshat në qarkun Naklo, një fshat në qarkun Svjeçe, një fshat në qarkun Tuhola, një fshat në qarkun ushtarak të Pomeranskut, një fshat në qarkun Gnjezno, një fshat në qarkun Gostin.

          Në Rusi, me këtë toponim janë emërtuar: një fshat në rajonin Mezhdureçenski të qarkut të Vollogodskut, një fshat në qarkun e Kalluzhskut, një fshat në rajonin e Shahovskut të qarkut të Moskës, një fshat në qarkun e Novgorodit, një fshat në famullinë e Borkovskit të rajonit të Velikollukskut në qarkun e Pskovit, një fshat në qarkun e Tvjerskut, një fshat në rajonin e Danjillevskut të qarkut të Jarosllavit.

          Në Bjellorusi, me këtë toponim është emërtuar një qytet në rajonin e Ivaçevickut të qarkut të Brestskut.

          Në Maqedoninë e Veriut ekziston një qendër e vogël banimi, që është emërtuar Kosovo Dabje dhe që shtrihet në Bashkinë Delčevo.

          Pra, në pesë shtete sllave, 19 qendra banimi janë të emërtuara me toponimin “kosovo”.  

Vetvetiu shtrohet pyetja:

          Si pati ndodhur që toponimi “Dardani” qe flakur nga faqet e historisë dhe qe zëvendësuar me toponimin antikombëtar sllav “Kosovo”?

          Kësaj pyetjeje i është përgjigjur në një mënyrë tejet shteruese Profesori Enver Bytyçi, një personalitet i shquar ky elitar në fushën e studimeve historiografike dhe të analizave të çështjeve ndërkombëtare. Ja çfarë ka deklaruar ai në njërën nga veprat e veta të shquara:

“Mënyra si të futen shkjetë (serbët) në shtëpi është e veçantë. Ata s’bëjnë kurrë luftëra të mëdha, veç të vogla. Të madhen e bëjnë kur e dinë se të kanë mirë përfund. Kur s’mund të të thyejnë, futen si bujq, shërbyes, skllevër. Vetëm sa të fusin kokën. Por në atë çast kur janë të sigurt për fitoren, shpërthejnë luftën shkatërrimtare, pa pyetur për asnjë marrëveshje që kanë nënshkruar vetë.

Vini re se ç’bëjnë kur shkelin në një vend të huaj:

Ata s’pyesin kurrë se si quhet qyteti, lumi, mali a fusha. Shohin në shpat të një mali një qytet me shtëpi të bardha dhe ia venë emrin Berat! Përshkojnë një fushë të madhe, e quajnë Velipojë! Kalojnë një lum të rrëmbyeshëm dhe e pagëzojnë Bistricë! I ngjiten një mali të zhveshur, e thërrasin Gollobordë! Pushojnë tek një burim i zi, e quajnë Çorovodë! Dhe s’e kanë për gjë të ta ndërrojnë edhe emrin që ta ka vënë nuni, duke e përkthyer nashke (serbisht). Kur emri është i papërkthyeshëm, të ngjisin mbrapa një “viç”, që ta kesh në vend të bishtit gjithë jetën.

Në turrin e parë të marrin plaçkën a tokën që i kanë vënë syrin. Po t’u thyesh hundët, tërhiqen menjëherë: - Keqkuptim, keqkuptim, - thërrasin. Në qoftë se mjaftohesh me protesta, të nxjerrin argumente nga më të pabesueshmit. Po t’i kërcënosh, e presin hovin dhe të thonë: - Ne jemi për paqen, ne jemi për bisedime, le t’i shtrohemi pleqnisë! Po e hëngre të bisedosh me ta, e tjerrin punën tortë, sa të vjen te hunda! N’u tregofsh i fortë në bisedime, ata lidhin paqe me ty! Por si rezultat i paqes, ata s’dalin kurrë me humbje, sepse ti harron që në sofër të bisedimeve është malli yt, jo i tyre! E shumta, e shumta, ata do të humbasin atë që të kanë grabitur në fillim, gjë që s’është humbje. Ose pranojnë të ndajnë thelën përgjysmë me ty dhe atëherë të thonë me të qarë, se po bëjnë një sakrificë për hir të paqes! Kështu ata ndahen me fitim dhe përgatiten për një grabitje të re!

Një këso paqeje kanë nënshkruar edhe Uroshi i Dytë me perandorin e Bizantit, Andronik, duke vënë në sofër të bisedimeve trojet tona! (Citohet  sipas: Enver Bytyçi.“Shqiptarët, serbët dhe grekët”. Shtëpia botuese “Koha”. Tiranë 2005,  f. 348-349).

Për dijeninë e lexuesve të nderuar, rreth tre vjet më parë, Kryetari i Akademisë Shqiptaro-Amerikane të Shkencave dhe të Arteve, Prof.dr. Skënder Kodra, dhe Nënkryetari, Prof.dr. Mehdi Hyseni, i qenë drejtuar me një Përkujtesë Presidentes Vjosa Osmani dhe Kryeministrit Albin Kurti, në të cilën propozonin, që, në Kuvendin e Republikës së Kosovës të shtrohej për diskutim dhe të merrej një vendim i prerë për heqjen e toponimit Kosovë dhe për zëvendësimin e tij me toponimin tradicional pellazgoilirian “Dardani”. Për fat të keq, as Presidentja, as Kryeministri, nuk reaguan absolutisht, qoftë edhe me një përgjigje negative. Është me të vërtetë e çuditshme, se si ka mundësi, që, të dy krerët kryesorë të shtetit, e patën shpërfillur krejtësisht propozimin e drejtuesve të asaj akademie?!

Tani, vetvetiu, lind një shqetësim me interes mbarëkombëtar: trualli ynë arbëror, Dardania arbërore, a duhet vallë të vazhdojë të mbajë emërtimin sllav “Kosovo”, të imponuar shekuj më parë me dhunë dhe mizori nga ana e barbarëve serbosllavë, apo atë emërtim duhet ta flakë në pirgun e mbeturinave të së kaluarës historike? Si është e mundur, që, elita politike dardane, të vazhdojë të heshtë edhe pas 17 shkurtit 2008 për këtë problem me rëndësi të jashtëzakonshme, mbarëkombëtare?! Vallë nuk e kuptuaka ajo elitë, që, toponimi “Kosovo” në kushtetutën kriminale të Serbisë fashiste, përbën një fyerje të rëndë për dinjitetin kombëtar të popullit dardan?!

Në këto kushte, ç’duhet bërë? Përderisa kryeshtetarët dhe krejt elita politike dardane s’e çajnë kokën fare për rikthimin e toponimit “Dardani”, vendimin duhet ta marrë vetë populli dardan. Nuk e kemi informacionin e duhur, nëse në të gjitha tekstet mësimore të shkollave të të gjitha cikleve dhe në tekstet universitare, a është pasqyruar e vërteta për toponimin “Dardani”, të cilin serbosllavët e kanë flakur nga historia jonë kombëtare dhe e kanë zëvendësuar arbitrarisht me toponimin e tyre “Kosovo”? 

Me këtë rast, po ju drejtohemi me një thirrje të gjitha shtresave të popullsisë dardane, duke filluar nga nxënësit e shkollave, rinia studentore, profesorati i universiteteve, elitat intelektuale të të gjitha fushave të dijes, forcat e armatosura, familjet e dëshmorëve, veteranët e luftës, pensionistët, vajzat dhe zonjat dardane, me qëllim që të krijojnë një grup pune dhe t’i drejtohen me një peticion të posaçëm Kuvendit të Republikës së Dardanisë për zhvillimin e një referendumi me pyetjen:

“A jeni për ruajtjen e toponimit “Kosovë”, apo për rikthimin e toponimit të lashtë arbëror “Dardani”?

Thirrjen e mësipërme e vlerësojmë si tejet të arsyeshme dhe me shumë vend, sepse kemi parasysh një porosi shumë të çmuar të mendimtarit, personalitetit politik, filozofit dhe shkrimtarit italian Nikolo Makiaveli (Niccolò di Bernardo dei Machiavelli  1469-1527), Ai ka thënë:

“Populli gjithmonë është  më i zgjuar, më i vendosur dhe më i arsyeshëm, sesa kryeshtetari”.

Me siguri që për zëvendësimin e toponimit “Kosovë” me toponimin “Dardani”, do të ketë edhe kundërshtarë, të cilëve ua ka infektuar ndërgjegjen politike propaganda e Serbisë fashiste. Një ndër këta kundërshtarë është edhe Agim Vinca, i cili, në artikullin fyes kundër meje, me titull “Kryqëzata e kalorësit kallp”, të cilin Portali “Kosova Sot” e ka botuar me shumë kënaqësi më 06 mars 2026, mua më qorton, duke deklaruar:

“Republikën e Kosovës nuk e quan me emrin e saj kushtetues, por “Republika e Dardanisë”!”.

Pra, Agim Vinca nuk shqetësohet absolutisht që trualli arbëror dardan mban mbi kurriz toponimin e neveritshëm sllav “Kosovë” edhe pas shpalljes së pavarësisë në vitin 2008, dhe, si një intelektual i fushës së letrave dhe i botës akademike,  në vend që të kishte ngritur zërin me kohë për rikthimin e toponimit arbëror “Dardani”, i ka mbetur qejfi që unë nuk respektoj emërtimin sipas kushtetutës.

Domosdo që Agim Vinca, si servil i regjur i Enver Hoxhës dhe i Titos, nuk mund të reagojë ndryshe, sepse ai dhe të gjithë enveristët e tjerë në Republikën e Dardanisë, janë rritur dhe edukuar në frymën e dashurisë për Enver Hoxhën, i cili s’ishte gjë tjetër, veçse pjellë Titos, nën kujdesin e drejtëpërdrejtë të “mamive” Miladin Popoviçi dhe Dushan Mugosha. Pikërisht këto dy “mami” e formuan  Enver Hoxhën si agjentin e Beogradit, si kryediktatorin e Republikës së Shqipërisë dhe si armikun e popullit dardan. Prandaj edhe jo më kot Titoja e pati nderuar Enver Hoxhën me medaljen më të lartë, “Hero i popoujve të Jugosllavisë”. Ndërkohë, në faqen e parë të Abetares së vitit 1947, me qëllim helmatosjen  e ndërgjegjes së njomëzave të klasë së parë të shkollës fillore, me porosi të Enver Hoxhës, qe shkruar: “Tito luftëtar, Tito çlirimtar, Tito shpëtimtar i popullit tonë”. Që enveristët në Republikën e Dardanisë të binden njëherë e mirë se Enver Hoxha ka qenë armik i popullit dardan, në vijim po rendisim disa fakte konkrete:

Së pari: Miladin Popoviçi, pasi mori në dorë Rezolutën e Konferencës së Mukjes në Panarit të Korçës, ku ndodhej udhëheqja e lartë e partisë dhe Shtabi i Ushtrisë Nacionalçlirimtare, e zhubraviti, e bëri shuk dhe ia përplasi në fytyrë Enver Hoxhës. Dhe Enver Hoxha, si një servil i pështirë i emisarit jugosllav, për turpin e tij dhe të Partisë Komuniste të Shqipërisë, nuk mundi të reagonte siç i takonte një njeriu me dinjitet kombëtar. Përkundrazi, ai heshti tamam si ndonjë qen i rrahur para agait të tij serbomadh. Këtë fakt të turpshëm për biografinë e Enver Hoxhës, e ka zbuluar në Arkivin e Shtetit Prof.dr. Muharrem Dezhgiu. Por le të lexojmë një informacion më të hollësishëm për këtë ngjarje poshtëruese në historinë e Partisë Komuniste të Shqipërisë dhe në jetëshkrimin e udhëheqësit të saj, kukullës së Beogradit Enver Hoxha, që tërhiqej zvarrë para shovinistit Miladin Popoviç:

“Xhelal Staravecka, i pranishëm në momentin kur erdhi letra e Ymer Dishnicës për Marrëveshjen e Mukjes, ka sjellë si dëshmi atmosferën që krijoi ky lajm:

“Gjendeshim me shokët e KQ,  në mes të të cilëve ishte dhe Miladini, kur arrin korrieri dhe solli Proklamatën e Marrëveshjes së Mukjes. Hapëm Proklamatën dhe e lexuam.Të gjithëve na u ndezën fytyrat nga gëzimi për arsye se u mbërrit bashkimi. Mandej,  gjysmë shqip e gjysmë serbisht (përr arsye se unë nuk di serbishten e Miladini nuk di shqip) disi i shpjegova çka ishte shkruar në Proklamatë. Fytyra e Miladinit menjëherë u ndryshua dhe tha:

“Ky bashkim (i Kosovës me Shqipërinë) nuk mund të pranohet. Ne gjithnjë e më tepër forcohemi dhe do të fillojmë me u ra me shpata e jo bashkime me qej(qenër). E mandej ajo Shqipëria etnike! Nanën e saj!”.

 Fytyrat tona menjëherë u errën dhe u detyruam me thanë:

Po, po! Do të shohin këta nacionalistë për disa ditë, derisa ne të organizohemi edhe më mirë...dhe do u themi:

Qe Shqipëria juaj Etnike! Sigurisht, shprehja jonë në fytyrë duhet të ndryshojë gjithmonë sipas shprehjes së fytyrës së Miladinit” [V. Dedijer, Marrëdhëniet jugosllavo-shqiptare (1939-1948), Beograd,1949, f.112. Citohet sipas: Prof.dr. Muharrem Dezhgiu.  “Shqipëria nën pushtimin italian (1939-1943)”. Shtëpia Botuese “Mësonjëtorja”. Tiranë, 2005, f. 316].

Së dyti: Në Plenumin e Beratit të muajit nëntor të vitit 1944, emisari jugosllav, Velimir Stojniç, deklaroi:

“Shqipëria jo që nuk e rrit dot ekonominë e saj, por as e zhvillon dot atë, sepse imperializmi do ta gëlltiste; …e vetmja zgjidhje e saj është të bashkohet në një konfederatë me Jugosllavinë” (Stefanaq Pollo, Arben Puto. “The History of Albania from its origins to the present day”. Routledge & Kegan Paul Ltd. 1981, f. 245. Citohet sipas: Mërgim Korça. “Kush e shkruan historinë”. Gazeta “Metropol”. 17-18 korrik 2012).

Së treti: Prof.as.dr. Elmas Leci, drejtor i Institutit të Studimit të Problemeve të Sigurimit dhe të Mbrojtjes në Tiranë, në shkrimin e tij “A e shiti Enver Hoxha Kosovën”, shkruan:

“Në shtëpinë e tij, në verën e vitit 1999, Fadil Hoxhës i bëra pyetjen: “A kishte kontaktuar dhe a ia kishte bërë ndonjëherë prezent Enver Hoxhës çështjen e rëndë të Kosovës?”. Fadil Hoxha m’u përgjigj: Po, kam shkuar te Enver Hoxha në Tiranë në dhjetor të vitit 1945, inkonjito, pa lejen e Titos, së bashku me Zekeria Rexhën, dhe i kam shtruar si gjendjen e rëndë nën Serbi ku ndodhen kosovarët, ashtu edhe se ç’duhet të bënim. Kjo ishte bisedë shqiptarësh, e mendoj, për shqiptarët. Biseda e zhvilluar në kabinetin e Enverit, në vend që të bëhej preokupim i qeverisë shqiptare, kishte mbërritur, para kthimit tim, te Titoja”.

Kështu e mbylli deklarimin e tij ish-udhëheqësi kryesor i Kosovës dhe në një periudhë kohe edhe President i Jugosllavisë, Fadil Hoxha” (Citohet sipas: Xhafer Leci: “Fadil Hoxha nuk e meriton ngritjen e një përmendoreje”. Faqja e internetit “Tribuna Shqiptare”. 05 mars 2014).

Së katërti: Enver Hoxha, në mbledhjen e Byrosë Politike të KQ të Partisë më 15 dhjetor të vitit 1947, ka deklaruar shprehimisht:

“…Duhet ta fitojmë kohën e humbur e të bëjmë sa më shpejtë bashkimin de fakto të Shqipërisë me Jugosllavinë në të gjitha fushat, (parti, ekonomi, ushtri, etj.), se Shqipëria nuk mund të qëndrojë si shtet i pavarur  dhe  aq më pak të ndërtojë socializmin, pa u bashkuar me Jugosllavinë…”  (Citohet sipas: Mërgim Korça. “Ku gënjen Paskal Milo. Replikë me historianin “e nderuar”. Gazeta “Metropol”. 14 korrik 2012).

Me këtë porosi të prerë që jepte tradhtari Enver Hoxha për bashkimin e Shqipërisë me Jugosllavinë, ai çonte në vend urdhrin e Beogradit, të këtij armiku shekullor të kombit shqiptar, për gllabërimin sa më të shpejt të vendit tonë nga ana e shovinizmit serbomadh, urdhër ky, të cilin Velimir Stojniçi ia përcolli tre vjet më parë Partisë Komuniste të Shqipërisë në Plenumin e 2-të të Beratit që u përmend më lart. Kjo kërkesë e ngutshme për bashkimin sa më të shpejtë të Shqipërisë me Jugosllavinë, dëshmon për natyrën prej frikacaku dhe prej njeriu të pakarakter të Enver Hoxhës, i cili nuk kishte kurrfarë besimi në forcën krijuese dhe në shpirtin e paepur të popullit shqiptar, i cili mund të bëjë me të vërtetë mrekullira kur udhëhiqet nga politikanë me vetëdije të lartë kombëtare. Si një njeri pa shtyllë kurrizore, Enver Hoxha kërkonte t’ia vishte edhe popullit shqiptar tiparet e tij prej langoi të Beogradit.

Së pesti: Pas kthimit nga vizita në Bullgari në dhjetor të vitit 1947, në mitingun e organizuar në Sheshin “Skënderbej”, Enver Hoxha iu drejtua të pranishmëve me thirrjen:

“…Të rrojë bashkimi dhe vëllazërimi me popujt e mareshalit Tito” (Gazeta “Bashkimi”, 20 dhjetor 1947. Cithet sipas: Dr. Vasfi Baruti. “28 nëntori i tretë”. Botim i Qendrës së Pavarur Sociologjike “Eureka”. Tiranë 2006, f. 32).

Së gjashti: Pas takimit që nacionalisti i shquar kosovar Halim Spahia pati me Titon pas luftës, i cili e refuzoi  kërkesën e tij për ribashkimin e Kosovës me Shqipërinë, ai vendosi të vinte në Shqipëri.

“Në të kthyer nga Beogradi në Gjakovë e Prizren, ku kishte takime sekrete me anëtarët e KQ të LNDSH dhe patriotë të njohur, udhëtoi për në Tiranë për t'u takuar me Enver Hoxhën (me të cilin njihej mirë qysh më herët). Në këtë takim me Enver Hoxhën, në prezencën edhe të sllavomaqedonit Koçi Xoxe, kërkoi përkrahjen e Enver Hoxhës për këtë çështje me rëndësi jetike për ardhmërinë e Kosovës dhe të kombit shqiptar, por pa dobi, pasi nuk gjeti mirëkuptim dhe as mbështetje të duhur”. (Citohet sipas: “Halim Spahia - Uikipedia”. Faqja e internetit, 07 shtator 2010).

Siç dihet, ky nacionalist i shquar, gjatë kohës që ndodhej në Shqipëri, arrestohet me urdhër të Enver Hoxhës dhe u dorëzohet autoriteteve jugosllave, të cilat e pushkatuan në vitin 1946, bashkë edhe me disa nacionalistë të tjerë.

Së shtati: Në një takim që përfaqësuesi i misionit amerikan në Tiranë Jakobs ka pasur me Enver Hoxhën më 16 tetor 1946, i ka thënë këtij të fundit se Shqipëria mund të shtrojë si çështje futjen në axhendën e Konferencës së Paqes në Paris të kërkesës pë rajonin e Kosovës. Madje ai e ka pyetur ballazi:

“A nuk mendoni ju se, të paktën, kërkesa juaj duhet të diskutohet dhe të studiohet?”.

Dhe Enver Hoxha, si tradhtar i popullit shqiptar të Kosovës, dha këtë përgjigje:

 “...ne nuk jemi duke shtruar kërkesën për rajonin e Kosovës nga aleatja jonë, Jugosllavia” (Citohet sipas: Prof.dr. Beqir Meta. “Tensioni greko-shqiptar 1939-1949”. GEER. Tiranë 2002, f. 516).

Konferenca e Paqes e vitit 1946 në Paris, ishte një rast shumë ideal që Shqipëria të kërkonte ribashkimin e Kosovës me Shqipërinë, duke pasur edhe përkrahjen e Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Por Enver Hoxha, si tradhtar i popullit shqiptar të Kosovës dhe vegël e verbër e Titos, nuk deshi ta shfrytëzonte këtë rast fatlum në të mirë të interesave tona kombëtare.

Së teti: Në takimin me Molotovin, ministrin e jashtëm të BRSS, takim ky që u zhvillua në Varshavë më 24 qershor 1948, Enver Hoxha deklaroi:

 “Letra e KQ PKP(b) e shpëtoi Shqipërinë nga një rrezik i madh. Shqipëria dhe Partia Komuniste e Shqipërisë u ndodhën në një rrezik të madh si rezultat i veprimeve të drejtuesve të Jugosllavisë” (Citohet sipas: “Shqipëria në dokumentet e arkivave ruse”. Botimet TOENA. Tiranë 2006, f. 174).

Para gjashtë muajsh, Enver Hoxha kërkonte ta bashkonte Shqipërinë me çifligun jugosllav të agait Tito. Gjashtë muaj më pas, ai braktisi çakallin jugosllav, për të përfunduar në strofkën e ujkut rus.

Së nënti: Në letrën që Enver Hoxha i dërgonte Stalinit në vitin 1949 për Kosovën, deklaronte:

“Shqiptarët e Kosovës duhet ta mësojnë mirë se armiku i tyre i pamëshirshëm... është imperializmi amerikan…” (po aty, f. 257).

Me këtë deklaratë, Enver Hoxha, si një servil i regjur, binte në bark para agait të Kremlinit, duke mohuar në mënyrën më të paturpshme kontributin e jashtëzakonshëm të Shteteve të Bashkuara të Amerikës dhe personalisht të Presidentit Uillson në Konferencën e Paqes në Paris pas mbarimit të Luftës së Parë Botërore, për mbrojtjen e tërësisë territoriale të Shqipërisë, të cilën ujqit evropianë kërkonin ta copëtonin përfundimisht, duke e fshirë një herë e mirë nga harta e Evropës, për interesat e shovinizmit serbogrek. Ky kontribut i Shteteve të Bashkuara të Amerikës u manifestua në mënyrën më të shkëlqyer edhe në mbrojtje të Kosovës në gjashtëmujorin e parë të vitit 1999.

Mbi 47 mijë dokumente, fotografi dhe 175 orë video-incizime janë digjitalizuar dhe dorëzuar nga Këshilli Koordinues i Asociacioneve Familjare të të Zhdukurve të Kosovës

Shkruan : Flori Bruqi ,Akademik PHD. AAAS. Prishtinë

 Një dosje gjigante me dëshmi tronditëse për krimet e luftës në Kosovë është dorëzuar këtë të hënë në Institutin e Krimeve të Kryera gjatë Luftës, duke shënuar një hap të rëndësishëm në dokumentimin dhe zbardhjen e së vërtetës për krimet e kryera gjatë viteve 1998–1999. Mbi 47 mijë dokumente, fotografi dhe 175 orë video-incizime janë digjitalizuar dhe dorëzuar nga Këshilli Koordinues i Asociacioneve Familjare të të Zhdukurve të Kosovës, një fond voluminoz që përmban dëshmi për masakra, dëbime, varreza masive, ekshumime dhe krime të tjera të rënda të kryera gjatë luftës. Ky material përbën një nga arkivat më të mëdha të mbledhura ndonjëherë për këtë periudhë. Koordinatori i Këshillit, Ahmet Grajçevci, theksoi se kjo dosje përmban prova konkrete për krimet e kryera ndaj civilëve shqiptarë dhe është rezultat i një pune shumëvjeçare në mbledhjen dhe sistemimin e dëshmive. Sipas tij, digjitalizimi është bërë i mundur falë një projekti të UNDP-së me mbështetje financiare nga Ambasada britanike në Kosovë. Në ceremoninë e dorëzimit morën pjesë edhe përfaqësues ndërkombëtarë, përfshirë ambasadorin britanik dhe zyrtarë të UNDP-së, çka tregon rëndësinë që ka ky fond edhe në nivel ndërkombëtar. Drejtori i Institutit, Atdhe Hetemi, e cilësoi këtë si një moment të rëndësishëm për institucionin dhe për procesin e dokumentimit të krimeve, duke theksuar se këto materiale do të shërbejnë si bazë për hulumtime dhe drejtësi. Një kopje e këtij fondi është dorëzuar gjithashtu edhe në Komisionin Qeveritar për Persona të Zhdukur, ku materialet do t’i nënshtrohen verifikimit dhe analizës për të ndihmuar në ndriçimin e fatit të personave të zhdukur gjatë luftës. Ky zhvillim vjen në një kohë kur çështja e drejtësisë për krimet e luftës mbetet ende e hapur. Edhe pse disa nga drejtuesit më të lartë politikë dhe ushtarakë të ish-Jugosllavisë dhe Serbisë janë gjykuar në Hagë, shumë krime mbeten pa u zbardhur plotësisht. Ish-presidenti i Jugosllavisë, Sllobodan Millosheviq, u akuzua për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit në Kosovë, Bosnje dhe Kroaci, por vdiq në paraburgim në vitin 2006 pa marrë një vendim përfundimtar. Ndërkohë, zyrtarë të tjerë si Nikolla Shainoviq, Dragolub Ojdaniq, Nebojsha Pavkoviq, Vladimir Llazareviq dhe Sreten Llukiq janë dënuar me vite të gjata burgu për rolin e tyre në krimet e kryera në Kosovë. Dorëzimi i kësaj dosjeje të madhe konsiderohet një hap i ri drejt ruajtjes së kujtesës historike dhe kërkimit të drejtësisë, duke rritur shpresat se e vërteta për shumë krime dhe fatin e të zhdukurve do të dalë në dritë.

 Prishtinë,30.3.2026.

Mëkatete e editorit të Zemrës shqiptare, Gëzim Markut ....

Nga Flori Bruqi

Gëzim Marku , Editori i Zemrës shqiptare , nuk e di se të akuzosh tjetrin pa asnje fakt, është krim që dënohet me ligj, por edhe nga ligji personal i njeriut të ndershëm, për të mbrojtur nderin dhe veten e tij.

Nuk e di se Gëzim Marku është nje gazetaruc  i Shqipërisë së Enver Hoxhës, që ka emigruar në Angli  si qindra mijëra shqiptarë të tjerë nga halli, e tash merret më shpifje dhe spijuazh ordiner në Angli kundër disa shqiptarëve të Dardanisë.

Gëzim Marku  është i cekët dhe nuk e kupton dot se nëse isha i tillë, pra, kriminel në kërkim, para se të trokisja në derën e hekurt, trokisja në derën e drunjtë të  Gëzim palaqos !

Gëzim Marku  nuk e di se Flori Bruqi  është i gatshëm ta mbrojë veten në cdo cast, nga cdokush.

Gëzim Marku , kjo qënie me të vertetë e cmendur, nuk e kupton dot se sa lehtë lind sherri dhe sa veshtirë shuhet!

Gëzim Marku , kjo fundrrinë e gazetarisë shqiptare në emigracion nuk e di se Flori Bruqi  armikun e parë në jetë ka Gëzim Markun me palaqot e tij të internetit .

Flori Bruqi  nuk njeh mëkat në jetën e tij të deritashme. Le të dale një njeri (përjashto Gëzim Markun , Bahtir Hamzë dhe ca spijuj tjerë së bashku me nofkat e tij : Ilir Dardani ), që Flori Bruqi  e njeh për njeri negativ, dhe unë ju premtoj se do  publikoj cdo material që dërgohet kundër tijë..

Atdheu im është një vend i vogël me emrin Shqipëri”

Në rrjetet sociale (Facebooc)është hapur debat mbi origjinën e Nënë Terezës(Gongje Bojagjiut), ndërkohë diskutimi në komente devijon deri në retorika raciste dhe nxitje urrejtjeje. Në një postim,të njëfarë shkarravitësi që nuk dinë mirë shqip, që %sht1% emigrant në Toronto të Kanadsë më emrin Bahtir Hamza dhe nofkën "Ty amphora" që nuk din mirë të shkruaj në gjuhën shqipe(për të njajtin kanë shkruar për pak lek alamet shkrimtarësh, nga Kosova, Shqipëria dhe diaspora) sipas tij (plasimi i parë i tij  duke e sharë Nënë Terezë dhe duke e quajtur "Kurvë shqiptare ", të njajt1%n dhe  qindra gra intelektuale nga Shqipëria, Dardania dhe diaspora) ky faqezi i quan "kurva shqiptare",nga ky njeri "monstrum" për herë të parë  pretendohet se Nënë Tereza nuk është shqiptare,por magjupe (ngase vetë ky është maxhup nga Korotica e Drenicës-Kosovë), por kjo nuk është e vërtetë.

 Është botërisht e pranuar origjina e saj, por ajo edhe vet ka deklaruar: “Me gjak, unë jam shqiptare; Me shtetësi, jam indiane; Me besim, unë jam një murgeshë katolike; Sipas profesionit tim, unë i përkas botës”. 

Të gjithë duhet ta gëzojnë të drejtën e lirisë së shprehjes magjitë në të njëjtën kohë duhet të kemi kujdes të mos paralelizohen liria e shprehjes dhe dezinformimi nga ky monstrum kosovar. 

Përmes një postimi në facebook  dhe yotube zt.Bahtir Hamza , pretendohet se nobelistja shqiptare me prejardhje nga Shkupi, Nënë Tereza, ka origjinë rome. 

Postimi i hapur nga ky monstrum  për të gjithë publikun është bërë  para 5 viteve në blogun e tij "Radio zëri i penës", ky ky shkarravitës shanë çka ti tekët për shkrimtar, gazetar, luftëtar  të UCK-së , duke i quajtur  udbash, spijun  etj. e dihë që vet ky mjeran ka qenë shok i kriminelit serb Zhelko Razhnjatovic Arkan dhe MUP-it serb.

Ky faqezi   në Yotube dhe në këtë rardio  Nënën Terezë q euante   “TEREZA E KALKUTËS", të cilën më vonë më intervenimin tim në roterin www.google.com këto shkarravina u fshinë... 

Bahti Hamza thotë" Arsyeja pse  Nëna Terezë  punoi dhe vdiq e u varros në Kalkutë, ka të bëjë me vendin e saj të origjinës. Ajo në fakt I përkiste pakicës Rome në Shkup që gjithsesi origjinën e kanë nga India. Andaj krenaria jonë nuk duhet të jetë.me një njeri që punoi për vendin e saj të origjinës.”, thotë faqeziu Bahtir Hamza. 

Edhepse këtë informacion personi në fjalë nuk e mbështet në asnjë fakt apo burim relevant, postim ka nxitur debat ku janë përfshirë 100 persona në komente ndërkohë mbi 200 tjerë e pëlqejnë këtë postim. 

Në komente dominon retorika raciste ku mohohet prejardhja shqiptare e Nënë Terezës, nxitet urrejtje ndër-fetare dhe vihet në pikë pyetje misioni humanitar i Nënë Terezës. 

 Nuk është e vërtetë që Nënë Tereza nuk është shqiptare .

Nënë Tereza njihet si shqiptare në biografinë e saj të publikuar në faqen e Institutit të Çmimit Nobel, përderisa biografinë e Nënë Terezës Vatikani e fillon me deklaratën e saj të famshme: Me gjak jam shqiptare… 

 Nënë Tereza në ceremoninë e dorëzimit të çmimit Nobel për Paqe Nënë Tereza në ceremoninë e dorëzimit të çmimit Nobel për Paqe – Burimi i fotografisë: etj.si dhe në librin tim "Leksikon enciklopedik të Akademisë së Shkencave Shqiptaro-Amerikane" Anjezë Gonxhe Bojaxhiu e njohur si Nënë Tereza ka lindur në Shkup më 26 gusht të vitit 1910 dhe ka vdekur më 5 shtator 1997 në Kalkuta, (Indi), ishte humaniste e njohur shqiptare, fituese e çmimit Nobel për Paqen, kurse më 19 tetor të vitit 2003 u shpall e bekuar nga Vatikani. 

Biografia e sajë mund të lexohët  në librin tim , këtu:

https://www.sakra.ch/pdf/Leksikon%20enciklopedik.pdf

Origjinën e saj shqiptare të deklaruar nga ajo personalisht e njeh e gjithë bota. 

 Nënë Tereza u bë një nga urat ndërlidhëse të njohjes së shqiptarëve në botë. 

Ish presidenti amerikaan Bill Clinton është shprehur në qershor 2002: “Nënë Tereza, ishte e para Ajo qe më bëri ta dua kombin shqiptar. Dhe tani ndihem shumë krenare që plotësova një detyrë morale ndaj saj dhe ndaj vlerave të lirisë”. 

 Gonxhja ishte fëmija i tretë i Kolë Bojaxhiut me origjinë nga Rrethi i Shkodres dhe e Drane Bojaxhiut (mbiemri i vajzërisë Barnaj) nga Novo Sella e Gjakovës. 

Kola dhe Drania patën 5 fëmijë, dy nga të cilët u vdiqën në fëmijërinë e hershme. Gonxhja mësimet e para i mori në një shkollë shqipe në Shkup, ku po ashtu e kreu dhe gjimnazin, por në gjuhën serbo-kroate. Emrin “Tereza” e mori kur ishte 18 vjeçe dhe u dorëzua murgeshë. 

Nënë Tereza u largua më 26 shtator 1928 nga Shkupi në drejtim të Dublinit, Irlandë. Prej kësaj dite, nënë, bijë e motër nuk do të shiheshin më kurrë. Nënë Tereza u vendos në Kalkuta (Indi) ku fillimisht u bë mësuese dhe shumë shpejt drejtore e shkollës së vajzave. “Nënë Tereza e Kalkutës” u quajt kur themeloi urdhrin “Misionaret e Dashurisë” (1951) për t’u shërbyer më të varfërve dhe më të pashpresëve të Kalkutës, Indisë dhe gjithë botës. Në vitin 1979, kur mori Çmimin Nobel për Paqe, e gjithë bota mësoi se Nënë Tereza ishte shqiptare. Haste vështirësi për të folur rrjedhshëm shqip pas një largimi prej 70 vjetësh dhe qëndrimi në ambiente joshqiptare, por ajo kurrë nuk e ka mohuar origjinën e saj shqiptare. Shkrimet e saj në shqip janë letrat e rinisë dhe më pas me familjen në shqip, përshëndetje në shqip popullit shqiptar pas fitimit të çmimit Nobel me 1979 dhe lutja në shqip transmetuar nga Zëri i Amerikës(VOA) me 17 qershor 1978. 

Në çastin e marrjes së Çmimit Nobel më 1979, një nga klerikët që merrte pjesë në sallë e pyeti Nënë Terezën se nga ishte. Ajo deklaroi: “Kam lindur në Shkup, jam shkolluar në Londër, jetoj në Kalkutë dhe punoj për të gjithë njerëzit e varfër në Botë. Atdheu im është një vend i vogël me emrin Shqipëri”.

Shkruan Akademik Prof.dr.PHD. Flori Bruqi nga Prishtina : Ismajl Kadare nuk e morri çmimin Nobel

 

 

Ismajl Kadare nuk e morri çmimin Nobel 

Në një intervistë të shkurtër me vetëm 3 pyetje, shkrimtari i madh Isamil Kadare foli pak, por shumë gjëra u kuptuan. Duke folur për AFP-në ...

 

 

Ismail Kadare nuk e mori çmimin Nobel për Letërsi kryesisht për shkak të natyrës subjektive dhe politike të Akademisë Suedeze, e cila shpesh shpërblen autorë me ndikim aktual politik apo gjeopolitik, si dhe për shkak të konkurrencës së fortë ndërkombëtare. Megjithëse ishte kandidat i përhershëm, ai mbeti në listën e "munguesve të mëdhenj", ku vlerësimi nuk ndikohej nga cilësia artistike, por nga kriteret e fshehta të juries “The Albanian  co.uk “, si dhe vetë shpifjeve që i bëshin atij nga vetë kolegët e tij dhe shpifësit e sistemit monist....

Disa nga arsyet e mundshme që diskutohen janë:

• Politika e Çmimit: Çmimi Nobel shpesh nuk shkon për autorët më të mirë, por për ata që përfaqësojnë një rrymë apo moment të caktuar, duke e lënë Kadarenë në hije ndaj shkrimtarëve me ndikim më të madh gjeopolitik.
• Konkurrenca: Në çdo edicion, shumë kandidatë të denjë konkurrojnë, dhe vetëm një zgjidhet, duke e bërë fitoren një çështje fati dhe shijeje të jurisë.
• 
  
• Kritika e Krijimtarisë: Disa opinione kanë sugjeruar se stili i tij mund të jetë parë si i vjetruar nga komisioni i Nobelit, i cili shpesh kërkon novacion të tepruar. 

Pavarësisht kësaj, Kadare e konsideronte veten të nderuar që ishte përzgjedhur shumë herë si kandidat, duke theksuar se vepra e tij i përket letërsisë shqipe dhe pasurisë njerëzore, pavarësisht çmimeve

Për hire të korektësisë se lexuesve dhe redaksisë shqiptare dhe respektit për Editorin e Drini.us, bashkëvendasin tim zt.Bajram Kabashi po  theksojë sa vijon :

 

 

 

Ashtu siç ndodh që kriteri i vlerësimit të një Antologjie Letrare bëhet jo nëpërmjet autorëve që janë përfshirë në Antologji, sesa nga autorët që nuk janë përfshirë, po ashtu dhe çmimi “Nobel” do të duhej të gjykohej nga munguesit e mëdhenj të tij. Në vitin e hershëm 1901, për herën e parë çmimi “Nobel” i jepet Sully Prudhomme-it, një poet dhe eseist francez. Dhe të mos harrojmë që asokohe dy gjigantë të letërsisë botërore, që peshojnë sa 1000 Prudhomme të marrë së bashku- Lev Tolstoj dhe Anton Checkov- janë të gjallë dhe u mohohet çmimi. Jashtë çmimit “Nobel” kanë mbetur po ashtu dhe Henrik Ibsen, Mark Twain, August Strindberg (të cilit iu dha ironikisht një çmim anti-Nobel nga admiruesit e tij të shumtë), Marcel Proust, Franc Kafka, Cavafy, Ezra Pound, James Joyce, W.H. Auden, R.M.Rilke, L.F. Cèline, Pessoa, E. Waugh, Salinger, John Updike, R. Bolâno, Ismail Kadare…Më e drejtë se këta shkrimtarë të shquar kanë mbetur jashtë çmimit “Nobel”, do ishte të thuhej se në të vërtetë është çmimi “Nobel” që ka mbetur jashtë tyre…Fatkeqësisht, balanca e shkrimtarëve të shquar që nuk e kanë marrë çmimin “Nobel” peshon shumë më tepër nga shkrimtarët shpesh mesatarë, madje ndonjëherë edhe të panjohur, që janë nderuar me këtë çmim. Shumë pak e dinë se një shkrimtar finlandez i quajtur Frans Eemil Sillanpää, apo një shkrimtare amerikane e quajtur Pearl Buck, janë fitues të çmimit “Nobel”. Në vitin 1917, “Nobel”-i iu dha madje dy shkrimtarëve njëherësh, sikur Akademia të qe e vetëdijshme se asnjëri prej tyre veçmas nuk përbënte një shkrimtar me aq dinjitet sa të meritonte çmimin prestigjioz (Karl Adolp Gjellerup, poet dhe Henrik Pontoppidan, prozator danez). Kritikët e çmimit “Nobel” kanë folur për konjukturat politike në përzgjedhjen e fituesve të “Nobel”-it. Akademia suedeze, e cila shpeshherë është një refleks i psikës socialdemokrate suedeze të political correctness, ka refuzuar të përkrahë shkrimtarin e shquar Salman Rushdie në vitin 1989, pasi Ayatollah Khomeini lëshoi fatwa-në famëkeqe për vrasjen e shkrimtarit. Dy anëtarë të Akademisë, në shenjë proteste, patën dhënë dorëheqjen. Zgjedhja e vitit 2005 ndoshta mund të ketë qenë njëra ndër zgjedhjet më të këqija, së bashku me zgjedhjen e italianit Dario Fo. Harold Pinter është një dramaturg pa origjinalitet dhe pa forcë, një shkrimtar që, për nga format shprehëse, endet mes S.Becket-it dhe E. Jonescos, por pa patur imagjinatën dhe forcën e sarkazmës së asnjërit prej tyre. Shumëkush e shpjegoi zgjedhjen e tij për arsyen e kundërshtisë skenike që Pinter i pat bërë pushtimit të Irakut dhe politikës së jashtme amerikane. Ndërsa zgjedhja e artistit performativ italian, Dario Fo, vetëm e vetëm pse ai është kundër katolicizmit, është shpërblimi më i dyshimtë i mediokritetit artistik.

 

Dy vite më parë çmimi iu dha shkrimtarit kinez Mo Yan. Është në nderin e shkrimtares gjermane, Herta Muller (edhe ajo fituese e “Nobel”-it) të tallej për këtë zgjedhje. Shkrimtari argjentinas Jorge Luis Borges ka qenë i nominuar disa herë për çmimin “Nobel”, por Akademia ia ka refuzuar dhënien e çmimit për shkak të përkrahjes që ai i paska dhënë të djathtës kiliane (e pavërtetuar kurrë), në një kohë që po kjo Akademi ka nominuar shkrimtarë që haptazi kanë përkrahur Stalinin dhe diktatura të majta (rasti i Sartre, Nerudës dhe Shollohov)…Krijimtaria e shkrimtarit Ismail Kadare e ka merituar prej vitesh çmimin “Nobel”, dhe kjo nuk përbën më asnjë sekret për njohësit e mirë të letërsisë. Por fakti se shkrimtarëve më të mëdhenj iu është mohuar ky çmim, shpjegon arsyet përse një shkrimtari si Kadare,vepra e të cilit i ka folur dhe vazhdon t’i flasë me një zë sa origjinal aq dhe të fuqishëm njeriut të sotëm modern, i mohohet përsëri çmimi “Nobel”. Kadare ka folur dhe vazhdon të flasë nga një vend dhe nga një gadishull i mbushur me tragjedi njerëzore, nga një vend që paragjykohet- me dashje dhe padashje- në mediat e botës, duke u bërë pre e ca stereotipeve të mendësisë së klasit të katërt. Dhe në krijimin e këtyre stereotipeve kemi kontribuar dhe vazhdojmë të kontribuojmë me një zell të frikshëm dhe ne shqiptarët, me snobizmin tonë provincial, tek besojmë se të gjitha fatkeqësitë ndodhin vetëm në shtëpinë tonë, dhe se vetëm shkrimtarët që marrin çmimin “Nobel” janë vërtet shkrimtarët më të mëdhenj, dhe se vetëm shkrimtarët që kanë emra të huaj janë shkrimtarët më të shquar

Ylljet Aliçka: Ne, jo Kadare, kemi nevojë për këtë çmim

Më duket e pamundur të gjejmë apo gjykojmë arsyen se pse Kadare apo çdokush tjetër kandidat nuk e fiton çmimin “Nobel”.

Por, nëse na duhet të kërkojmë anën pozitive të humbjes së radhës, them se kjo gjendet te fakti që për dekada me radhë, një autor shqiptar që shkruan në gjuhën shqipe është i pranishëm në listën e të nominuarve për çmimin “Nobel”.

Veçse për ne shqiptarët, zhgënjimi do ishte më i madh, nëse (është thjesht hamendësim) mosdhënia nuk buron nga vlerësimi estetik apo nga ajo që Komisioni Nobel nderoi shkrimtarin Modiano, pra “nga arti i kujtesës që zbulon universin e pushtimit” (nuk di që kjo vlerë t’i ketë munguar ndonjëherë veprës së Kadaresë), por nga ndonjë paragjykim i mundshëm.

Hamendje e tillë më vjen ndër mend kur kujtoj se çmimi “Nobel” i është dhënë dhe një shkrimtari që, as më shumë e as më pak, propozoi “ndarjen e Shqipërisë mes Italisë dhe Jugosllavisë dhe shpërnguljen e shqiptarëve myslimanë në Turqi” (Bogdan krizman:1977, L’analyse du Dr Ivo Andriç sur l’albanie de l’anne 1939, vol 2, Zagreb, P.77-89).

Vetë historia e çmimit “Nobel” është karakterizuar nga polemika dhe kontestime të nxehta, ku jo rrallë kriteri i “idealizmit”, i fiksuar në testamentin e Alfred Nobel-it, është kompromentuar nga konsiderata politike apo gjeografike.

Sipas shkrimtarit Philippe Roth, çmimi “Nobel” më shumë bazohet te “vlera e perceptuar e drejtësisë shoqërore, sesa te cilësia letrare”, ndërkohë që sipas kritikut të njohur Laroche “çmimi Nobel po merr një dimension të theksuar diplomatik”.

Vetë përfaqësuesit e Akademisë mbrohen se “ne mbështetemi te vlera letrare, por është opinioni publik e ai mediatik që bën interpretime të tilla politike”.

Sidoqoftë, njihet fakti se Akademia Nobel pranon që ka gabuar jo rrallë me disa monumente të letërsisë universale si: Prust, Lorka, Rilke, apo me motive jashtë sferës letrare, të tilla si: aksh shkrimtar është përkrahës i së djathtës, (Ezra Pound, Borhes), një tjetër përkrahës i së majtës (Gorki), dikush antisemit (Celine) apo një tjetër ithtar i eksentrizmit fetar (Tolstoi…).

Në mbyllje, them se ne s’kemi gjë në dorë të ndikojmë te komisioni gati hermetik i çmimit “Nobel”, as t’i themi Kadaresë shkruaj më mirë që t’i bindësh anëtarët e Komisionit, por të paktën kemi mundësi të mos e shajmë lart e poshtë, pasi më shumë se Kadare, jemi ne shqiptarët e tjerë që kemi nevojë për këtë çmim.

Visar Zhiti: Nobeli, nuk i jepet vetëm shkrimtarit…?

Nuk do të doja ta komentoja çmimin “Nobel” pasi shpallet, nuk ka kuptim, sipas meje, nuk ndryshon asgjë, edhe kur shkon atje ku nuk pritej. Është e drejta supreme e atyre që e japin, por meqenëse jam pyetur, po vazhdoj të them diçka, lidhen me të tjerë dhe, i mendoj më me interes se ajo që mund të thosha vetë.

Jam ndodhur në shtëpinë e akademikut, piktorit Ibrahim Kodra në Milano, kur atij i vjen letra akademike që të propozonte me shkrim një emër për Nobelin e atij viti. “Do propozoj dy, – tha maestro Kodra, – Ismail Kadare dhe Carbo Bo… Kadare është djalë i talentuar”, po shpjegonte gjithë dashamirësi dhe duke qenë i moshuar, i shkonte ajo e folur. Ishte viti 1991 dhe bëja një kurs specializimi në gazetën “Corriere della Sera”, mbaj mend kur e gjithë salla e “insertit kulturor” priste me padurim shpalljen e Nobelit të atij viti. Bënin si tifozët e sportit. Gazetari i njohur Cesare Medail, në çantën e tij të shpinës kishte futur libra të autorëve mëtues të çmimit, t’i kishte gati për ç’mund t’i duhej, kur të bënte shkrimin me ngut. Kishte dhe Kadarenë në çantë. – Hë, si thua, do ta merrni? – m’u drejtua mua me zë të lartë nga kreu i sallës, teksa po hapte kompjuterin e tij. – Ne, italianët, nuk kemi këtë vit…– E meritojmë, – i thashë.

Po prisnin orën, kur një gazetare e vjetër klithi: – Një grua më së fundi, pas kaq vitesh, Nadine Gordimer. Ndoshta ngaqë u trishtova që nuk iu dha Nobeli bashkatdhetarit tim, gazetari Cesare Medail më tha që ta zgjidhja unë fotografinë e shkrimtares jugafrikane Gordimer që do të shoqëronte artikullin. Zgjodha një ku ajo ishte me qenin e saj dhe i dukeshin gjunjët, kështu është botuar atëherë në “Corriere della Sera” dhe ai, Cesare Medail, duke u ndjerë mik me mua, më tha me zë të ulët: – Kadare e meriton, por aq sa i jepet shkrimtarit, i jepet dhe popullit të tij. Ju nuk jeni gati… Shtanga. Ai si italian ndoshta kishte parasysh ikjet masive të shqiptarëve në ambasada, me ato anijet-fantazma, stadiumet ku i mbyllën si në kampe përqendrimi. Arrita t’i them pak a shumë kështu që, sipas tij, ne qenkëshim gati vetëm për të mos e marrë Nobelin, por kjo është një lloj padrejtësie. Ai qeshi hidhur. S’e kam harruar, megjithëse kanë kaluar më shumë se 20 vjet e ne prapë nuk qenkemi gati?! Të jetë vërtet kështu? Që populli ka shkrimtarët që meriton dhe e anasjellta, që shkrimtarët kanë popullin që meritojnë? Të dy palët bëjnë njëri-tjetrin? Dëshpërohem nga mendime të tilla, por të gjithëve na duhet letërsia e mirë dhe me mundime, duke pritur me shekuj, po e kemi.

Në fund të fundit, çmimi “Nobel” paradoksalisht është dhe i padrejtë, se e meritojnë shumë e më shumë shkrimtarë nëpër botë, një pjesë e meriton më shumë se fituesit, sipas një pjese, por e merr vetëm njëri, i cili nuk ia “rrëmben” askujt dhe nuk mposht “kurrkënd”, siç ndodh dhe të trajtohet ndonjëherë.

Rishoh motivacionin e botuar për shkrimtarin e 2014, Patrick Modiano:“Për artin e të kujtuarit… O Zot, mos ne jemi popull që harrojmë më shumë?… ka evokuar fatet njerëzore më të vështirët për t’u kuptuar…pra letërsia është e atyre që e pësojnë historinë dhe jo e atyre që e bëjnë historinë. Jo në anën e më të fortëve, të fitimtarëve, të shtetit. Po letërsia është letërsi, ç’punë ka me halle të tilla? Është fjala për frymën e saj… dhe ka zbuluar universin e pushtimit… atë nazist të Francës, kështu po thuhet, por sipas meje të çdo pushtimi, dhe të atij nga vetvetja, më e keqe, nga diktaturat.

Agron Gjekmarkaj: Kadare, një klasik që bën edhe pa Nobelin

Të gjykosh Nobelin rrezikon të konsiderohesh delirant, diletant duke i siguruar vetes një shumicë absolute kundra. Pyetja ‘kush je ti?’ ‘kush është ky?’ të bie mbi kokë me lehtësinë e një shikimi!? Kjo gjithandej, ndërsa në Shqipëri pak më tepër për faktin se një shkrimtar shqiptar qysh nga fundi i viteve ‘70 diskutohet për këtë çmim. Fituesin e shpallur të enjten, një shkrimtar francez, nuk e njoh. E kisha dëgjuar si emër, por si shumë të tjerë që në momentin e parë nuk ke ndonjë interes t’i memorizosh dhe di që ka një libër të botuar në shqip. Natyrisht, kjo mosnjohje nga ana ime nuk e ka penguar atë të marrë Nobelin. Rastësi, paragjykim, mungesë informacioni apo të gjitha bashkë, nuk e kishin bërë të njohur për mua. Ky fakt nuk u heq asgjë cilësive të këtij shkrimtari, që më sa duket, Akademia e Nobelit ia ka njohur nëpërmjet aktit të saj. Stokholmi befasoi në zgjedhje sepse zakonisht ruan disa kritere gjeografike, kontinentale le t’i quajmë. Pak vite më parë një tjetër shkrimtar francez, Le Klezio ishte nderuar me çmimin e madh e të paktën për mua ishte shumë më i njohur sesa Modiano, ndonëse edhe për atë pat një ndjesi surprize. Pra Franca, dy herë në harkun e pak viteve. Natyrisht, vendimi i jurisë më nxit t’i gjej dhe t’i lexoj sa më parë veprat kryesore të këtij autori. Kam bërë të njëjtën gjë kur u shpall nobelist edhe shkrimtari kinez Mo Yan, i cili në gjykimin tim ishte një shkrimtar interesant, por jo në atë lartësi përfytyrimi që kemi për Nobelin. Enigmatike janë shfaqur ndonjëherë vlerësimet e jurisë së famshme suedeze. Tolstoi nuk e ka marrë për shembull çmimin “Nobel”, ndërsa Karduci e Grazia Deleda me shumë më pak peshë dhe ndikim, po. Prusti jo e Prudom po, një habi kjo për vetë francezët. Xhoisi, Kafka, jo e Curcill me kujtimet e tij po (kujtime të mrekullueshme, por çmimin e ka marrë në letërsi). Lui Borges, Kortasar, Fuentes, Sabato, shkrimtarë të përbotshëm jo, është gjetur gjithmonë një vjegë për të justifikuar mosdhënien, ndërsa Dario Fo, një dramaturg jo aq i rëndësishëm po, ndërkohë që italianët do kishin preferuar ku e ku më shumë Dino Buzatin, Alberto Moravian, Mario Luzin, Sanguinetin etj. Pritshmëria e lexuesve duke gjykuar nga çmimet ndërkombëtare, botimet, përkthimet, opinionet kritike, fama pse jo edhe bastet nëse duam, prej disa vitesh shkonte te Kadare, Kundera, Murakami, Filip Roth, Amos Oz, Adonis a ndonjë tjetër, por nuk mbërrinte te Modiano. Por ajo që ne shqiptarëve na intereson më tepër është raporti ynë me këtë çmim, dmth raporti i Kadaresë. Ky shkrimtar i përfolur qysh nga fundi i viteve ’70, pra prej disa dekadash, duket sikur çdo vit ka bërë “faj” që nuk e merr! Por harrojmë të mendojmë se gjatë këtyre dekadave kultura shqipe, letërsia e saj, më i rëndësishmi shkrimtar i saj është aty, prezent në tavolinën e vogël në majë të diskutimit. Cilat janë arsyet që kurora nuk mbërrin? Me siguri nuk mund ta dimë kurrë, por të hamendësojmë nuk e kemi të ndaluar. Një gjë është e qartë për çdo lexues të emancipuar: vepra e Ismail Kadaresë si cilësi letrare dhe si kontribut për mendimin njerëzor prej kohësh mund ta kishte fituar atë, e thënë kjo në raport me historinë e letërsisë, apo me fitues të ndryshëm. Gjuha shqipe si një gjuhë e vjetër e këtij kontinenti e meritonte Nobelin e saj. Por, ajme, gjuhë e vogël e një shteti të vogël shpesh ngatërrestar e të paorientuar qartë gjatë historisë, nga ato shtete të gjykuara si problematike, nëse referencë kemi kohën nga pavarësia e këndej. Shtetet e mëdha e kanë më efikase fuqinë e lobimit, për të mos folur se ndonjëherë lobojmë edhe kundër vetvetes me cicmicet tona pëshpëritëse. Një pyetje që mund të shtrohet: Nobeli, a e bën Kadarenë shkrimtar më të mirë? Sigurisht që jo, thjesht e bën pjesë të një liste më të veçantë. Eskili, Dante, Shekspiri, Balzaku apo Hygoi nuk jetuan në kohën kur harlisej Nobeli e me ç’duket, nuk ia ndiejnë mungesën e pavarësisht se nuk janë nobelistë, mendimi njerëzor nuk bën dot pa ta. Po letërsinë bashkëkohore, a kemi kurajë ta mendojmë pa Xhojsin dhe Borgesin? – Jo, ndonëse nuk janë nobelistë. Unë mendoj që Ismail Kadare është tashmë një klasik i letërsisë botërore, nuk e di nëse do ta marrë ndonjëherë Nobelin, ndonëse e dëshiroj, por as i lutem Zotit në ndonjë kishë, si Mira Meksi, që ta marrë, sepse ai gjithmonë besoj që do të lexohet si Kadare me apo pa “Nobel”, ashtu siç lexohen të gjithë shkrimtarët e mëdhenj të racës e siç harrohen edhe në vendin e tyre ata që nuk janë të tillë, qoftë edhe me Nobelin ngarkuar në kurriz. Pa mëdyshje që do të gëzohesha nëse Nobeli do të kishte mbërritur në Shqipëri. Për të kundërtën asnjëherë, e kundërta është mazokizëm, frustrim.

 

Prishtinë, 24.shkurt 2026.

Shpallja e pavarsisë së Kosovës më 17 shkurt të 2008 nuk e ka shkelur të drejtën ndërkombëtare.

Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë me qendër në Hagë, që përfaqëson gjykatën e nivelit më të lartë të ës  së Kombeve të Bashkuara(OKB), publikoi më datën 22 korrik 2010 opinionin këshilldhënës lidhur me ligjshmërinë e shpalljes së pavarësisë së Kosovës më 17 shkurt të vitit 2008. 

Gjatë fjalës së tij Kryetari i Gjykatës Hiasashi Ovada tha se shpallja e pavarsisë së Kosovës më 17 shkurt të 2008 nuk e ka shkelur të drejtën ndërkombëtare. Me 10 vota pro dhe 4 kundër gjykata është e mendimit se deklarata e pavarësisë së Kosovës nuk e ka shkelur të drejtën ndërkombëtare. Sipas gjykatës, nga të gjitha të dhënat, pavarësia e Kosovës nuk ka shkelur as rezolutën 1244, si dhe as kornizën kushtetuese të UNMIK-ut.

Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, ka deklaruar të martën se ka gjithnjë e më shumë informacione, dëshmi dhe fakte lidhur me rastin “Sarajevo safari”

Petkoviq reagon pasi Kurti kërkoi që krimet e “Sarajevo Safari” të hetohen në gjykatë ndërkombëtare Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, ka deklaruar të martën se ka gjithnjë e më shumë informacione, dëshmi dhe fakte lidhur me rastin “Sarajevo safari”, duke theksuar se për hetimin dhe gjykimin e tij duhet të angazhohet një instancë e posaçme ndërkombëtare gjyqësore. Ndaj deklaratave të Kurtit ka reaguar përmes “X”, kryenegociatori serb për dialogun Kosovë-Serbi, Petar Petkoviq. Ai pretendoi se “sulmet e bashkërenduara” ndaj presidentit serb, Aleksandar Vuçiq, sipas tij me “skenarë të shpikur” synojnë, sipas tij, ta dehumanizojnë atë, duke i cilësuar pretendimet për “Sarajevo safari” si të pavërteta dhe të mohuara më parë. ADVERTISING Tutje, Petkoviq duke propaganduar shtoi se “nuk do t’ia dalin! Por do të vijë dita e gjykimit kur Kurti do të përgjigjet për të gjitha krimet ndaj serbëve”. Sulmi i përbashkët i Kurtit dhe bllokuesve ndaj Presidentit Vuçiç me skenarë të sajuar janë pjesë e së njëjtës matricë dhe burojnë nga e njëjta qendër pushteti me qëllim çnjerëzorizimin e Vuçiqit. Nuk ka gënjeshtër që ata nuk do ta përhapin, përfshirë këtë për “Safari-n e Sarajevës” që është mohuar njëqind herë, vetëm për ta rrëzuar atë”.