Jusuf Gërvalla(1 tetor 1943-18 janar 1982)



Rezultati i imazhit për jusuf gervalla"

Jusuf Gërvalla lindi në Dubovik(Burrëmadh), më 1 tetor 1943.



Jusufi bashkë me të vëllanë, Bardhoshin, dhe Kadri Zekën u vranë më 18 janar 1982 , nga Shërbimi sekret Jugosllavë në lokalitetin Untergruppenbach pranë Shtutgartit në Gjermani .



Atentati ka ndodhur, përderisa drejtuesi i veturës (BMW 316, targa: HN CY 353) nxirrte veturën nga garazhi, duke e drejtuar prapthi në drejtim të udhëkryqit.

 Në mot me borë, diku në 40 metrat e para vetura ka ndaluar pasi që nga një vend ndërtim në anë të djathtë, një person nga një distancë prej tre metrave ka shtënë.

 Krahas kësaj, një person tjetër ka gjuajtur dhe ju ka afruar asaj për të vërtetuar se ia kanë arritur qëllimit.Fqinjët, të frikësuar nga krismat, i shohin dy persona të gjinisë mashkullore duke ikur. Vetura ka mbetur e ndezur, pasi që Bardhoshit i kishte mbetur këmba në pedalin e gazit.

 Si pasojë e kësaj, vetura ka vazhduar më tutje të ecën derisa përplaset me një garazhe. 

Gjatë kësaj kohe, drejtuesi ka vdekur, ndërsa pas përplasjes është fikur motori.

Në vendin e ngjarjes policia ka gjetur të vdekur drejtuesin e makinës, Bardhosh Gërvallën, 31 vjeç, i goditur nga gjashtë plumba, Kadri Zekën i vrarë nga dy goditje me plumba në trup dhe Jusuf Gërvallën, 36 vjeç, gjithashtu i plagosur rëndë nga dy goditje me plumba.

Der Spiegel (25 janar 1982) për motivin e krimit shkruan se identifikimi i shpejt i viktimave e ka sqaruar edhe motivin dhe drejtimin politik të tyre: “Jugosllavë në ekzil që i takonin kombësisë shqiptare nga provinca e Kosovës në jug të shtetit ballkanik, dhe që të tre veprimtarë kundër qeverisjes së Beogradit”.

Në vendin e ngjarjes, Jusuf Gërvalla, i cili më vonë vdes, i kishte pëshpëritur policisë “Ka qenë UDB-ja”.Edhe për autorët e vrasjes pati shënjime.

Dymbëdhjetë herë ishte gjuajtur mbi të tre burrat nga pistoletat e kalibri 7,65, dhjetë goditje kishin qëlluar zemrën, mushkëritë dhe qafën. 

Një polic në vendin e ngjarjes thotë: “E tëra dukej si pas një ekzekutimi”.Ishte metodë që përdoret nga shërbimi sekret, siç thoshte snajperisti dhe instruktori i policisë nga Stuttgart-i, Siegfried Hübner: duhet qëlluar me katër plumba, “tre për ta mbërthyer viktimën nëse ajo qëndron ende, pra për ta rrëzuar dhe për ta bërë të paaftë për kundërvënie, dhe pastaj rigjuajtja e katërt e domosdoshme dhe vdekjeprurëse”.

Koha dhe atentati ishte kulminacion i grindjeve të shërbimit sekret jugosllav me kundërshtarët e regjimit në botën e jashtme në këto vite.

Ka qenë veprimtar, shkrimtar dhe muzikant shqiptar. Ka qenë themelues i grupit marksist-leninist Lëvizja Kombëtare për Çlirimin e Kosovës.


 Jusuf Gërvalla ,ishte themelues i Lëvizjen Popullore për Republikën e Kosovës që më pas u nda në dy fraksione Lëvizja Popullore e Kosovës dhe Lëvizja Kombëtare për Çlirimin e Kosovës, të mbramin e kryesonte Gërvalla.


Në letërsi, ai nuk i takonte qarkut të "lapidaristëve" të poezisë fjalëpakë që e shoshiste të tashmen me shkrimin simbolplotë alegorik në petkun e arkaikes mbikohore e në frymën e visarit të traditave të lashta gojore.



Zëri i tij poetik ishte zë më vete, mjaft origjinal, personal dhe individual. Poezia e tij na flet drejtpërsëdrejti, ngrohtë, zbutë, thellësisht njerëzor e me një sensibilitet të stërholluar.



Në dy përmbledhjet e tij të para - "Fluturojnë e bien" (1975) dhe "Kanjushë e verdhë" (1978) - poezia e tij merrej kryesisht me vatrën e poetit tek janë mjaft kuptimplotë titujt e cikleve "Shtëpia në kornizë" dhe "Skena nga jeta e fshatit". Poezia e tij e përmallshme e këndon dashurinë, e kujton dhimbshëm (dhe pa idilë ruraliste) vendlindjen dhe na e rrëfen porosinë e saj qendrore, kërkimin e poetit për "pak frymë njeriu e pak dritë qiriri".



Me kohë, duke u bërë gjithnjë e më shumë refleksiv poeti kaloi gjithnjë e më shumë te një qark më i gjerë tematik dhe te të folurit poetik me bukuri e begati të rrallë metaforike e figurative. Kështu, poezia e tij e përmallshme e vendlindjes gjithnjë e më shumë bëhet edhe universale.



Në vëllimin e tretë poetik, "Shenjat e shenjta" (1979), kemi të bëjmë dhe me fjalë e elemente si "hije", "pluhur", "frikë", "terr", "ftohtë", "varr".



Shkallëzohen vetmia dhe shqetësimet e poetit që flet shpesh edhe për fundin dhe vdekjen. Me një thellësi që nuk hetohet në lexim të cekët, na qet tabllo tejet të qëlluara të groteskës që e quajmë "jeta".



Thelbi kryekëput human i vargjeve, ligjërimi lirik dhe substancial i poetit të mallit, të dashurisë, të dhembjes, të vetmisë e të vdekjes e bëjnë Jusuf Gërvallën një zë të patjetërsueshëm të poezisë së re shqipe.



Veprat letrare :



Fluturojnë e bien (1975)



Kanjushë e verdhë (1978)



Shtëpia në kornizë



Skena nga jeta e fshatit



Shenjat e shenjta (1979)



Jusuf Gërvalla: Vepra Letrare, Prishtinë: Ora, 1992.

Jusuf Gërvalla para së gjithash ishte dhe mbetet një poet nga më të rrallët në letrat shqipe, një prozator me shpirt filigrani, një dramaturg që veçoi momentin e flijueshëm letrar për ta bërë më të kapshme e të dobishme idenë atdhetare, një këngëtar e kompozitor me talent vullkanik, një shqipërues me ndjenjë të hollë për kuptimet, gjuhën e tingëllimet, një publicist me gamë të gjerë interesimesh, por edhe një piktor që la dëshmi jo të pakta të prirjes prej artisti.

Gërvalla në asnjë fushë të krijimtarisë së vet nuk brodhi së koti duke kërkuar identitetin e vet krijues, të cilin kishte zënë ta përftonte që në hapat e parë krijues. Pra, Gërvalla qe, siç thuhet, krijues i herës së parë. Tek ai çdo gjë ishte e dorës së parë. Ai nuk u mor kurrë me gjëra të dorës së dytë e të tretë. Fuqia e madhe e njeriut qe ajo që bënte shpërthime të shumta e të fuqishme në qenien krijuese të tij. Ndërkaq një forcë tjetër e tij, kriteri i rreptë i artistit, ishte ajo që vinte “penda” kriteresh të rrepta dhe vinte harmoninë mbi ato shpërthime. Gërvalla artin e vet kishte zënë ta krijonte shumë heret, në moshën e vet mitare, për ta pritur atë të vinte i pjekur në kohë. Kështu brenda një periudhe kohe prej katër vjetësh ai botoi tre libra të poezisë: Fluturojnë e bien, 1975; Kanjushë e verdhë, 1978 dhe Shenjat e shenjta, 1979, që ishin fryt i një pune që zgjati sa gjithë jeta e tij. 

I po kësaj periudhe kohe është edhe romani i tij Rrotull, i cili u botua pas vdekjes së autorit, më 1983, kurse pak më e vonshme ndoshta është drama Procesi, që u botua më 1984. 

Është vepra e Jusuf Gërvallës, harmonia e saj e mrekullueshme me personalitetin e autorit dhe bëmat e tij, ajo që i kishte çelur atij shumë udhë e shumë mundësi në jetë, mirëpo ai kishte zgjedhur udhën më të vështirë dhe mundësinë më të lavdishme: martirizimin për kombin dhe atdheun. 

Sado që në historinë e qytetërimit shqiptar një harmoni e tillë është provuar me qindra herë, ajo që lidhet me Jusuf Gërvallën, me veprën dhe bëmat e tij, është ndër më sublimet, prandaj meriton të vihet në njërin ndër piedestalet më të larta, aty ku ia bëri vendin ai.


Shaip Beqiri shkrimtar nga Prishtina shkruan :"... Vepra e Jusuf Gërvallës ka emër dhe nder. Asaj duhet t`i ruhet përherë i pastër emri i krijuesit të saj dhe t`i bëhet nderimi i thellë. 

Në këtë drejtim është bërë një punë me vlerë me botimin e plotë të veprës letrare të Jusuf Gërvallës në Prishtinë dhe të një monografie për udhën jetësore të këtij shkrimtari e atdhetari me një titull kuptimplotë Fati i luleve nga Kadri Rexhaj, njëri nga miqtë më të mirë dhe njohësit më të thellë të Jusuf Gërvallës. Kjo punë duhet të vazhdohet më tej me botimin e plotë të veprave të Jusuf Gërvallës në fushë të muzikës e të artit figurativ, e sidomos me krijimtarinë e tij në lëmë të gazetarisë e të publicistikës, të cilën ai e ka krijuar në një periudhë të gjatë kohe. Botimi i plotë dhe me kompetencë i veprave të një autori është nderimi themelor që duhet t`i bëhet çdo krijuesi, e kur kjo gjë ka të bëjë me krijues si Jusuf Gërvalla, ky nderim duhet të bëhet në mënyrë të veçantë. Pikërisht këtu e shoh atë lloj egoizmi që dëfton historia ndaj kulturës"..., shkruan Beqiri.Shaip Beqiri .

 Thënë më saktësisht, është mosnjohja dhe indiferenca e atyre që nuk mbërrijnë dot të rrokin thelbin e të dytës, prandaj shtrëngohen që me çdo kusht ta përplotësojnë atë në mënyrë jo fort fatlume me të parën, duke i kthyer jo rrallë që të dyjat në një zhurmë të mërzitshme. 

Një qasje e tillë më së paku mund të bëhet kur është fjala për Jusuf Gërvallën, personaliteti dhe vepra e të cilit ka një drejtpeshim e harmoni të rrallë brenda vetes.

Flori Bruqi 


Comments

Popular posts from this blog

Libra të rinj - Shkarkim falas

Ese për Vitin e Ri

Poezi të zgjedhura nga GJERGJ FISHTA (23 tetor 1870 - 30 dhjetor 1940)