Problemi i gjinive dhe i llojeve letrare




            Problemi i gjinive dhe i llojeve letrare është një nga problemet mjaft të ndërlikuara të teorisë së letërsisë, problem i cili është shtruar si çështje themelore e teorisë së letërsisë që nga koha antike, ai vazhdon të jetë në qendër të vëmendjes së teoricienëve të letërsisë edhe sot. Në lidhje me këtë shtrohen një varg pyetjesh që kanë të bëjnë me gjinitë dhe llojet letrare. P.sh. ku qëndron dallimi midis gjinive dhe llojeve me ndarjen në gjini dhe lloje letrare letrare? Çfarë mund të arrihet dhe se a s’do të ishte më mirë të flitet duke mos i sistemuar dhe ndarë në grupe ose nëngrupe, në lloje e nënlloje? Të gjitha këto pyetje që kanë të bëjnë me për veprat letrare si të tilla, ndarjen e letërsisë në gjini ose lloje letrare e kanë vështirësuar dhe e kanë shtyrë për një kohë zgjidhjen e problemit të ndarjes së letësrsisë në gjini dhe lloje letrare.
            Por, megjithatë, grupimi i veprave letrare sipas disa karakteristikave të jashtme dhe të brendshme, është treguar si i domosdoshëm për krijuesit letrar, sepse përmbajtjen e caktuar çdo krijues mund ta shprehë dhe ta realizojë më së miri përmes ndonjë forme të caktuar letrare. Kështu, rrëfimi lirik kërkon formën e vjershës lirike; epika kryesisht përdor rrëfimin dhe përshkrimin, kurse tensioni i brendshëm midis ideve dhe ndjenjave shprehjen më të mirë e gjen në tragjedi. Shumë teoricienë të letërsisë shumë herët e kanë vërejtur lidhjen që ekziston midis strukturave të caktuara të veprave letrare dhe idesë së tyre estetike dhe veprimit. Ndër të parët Aristoteli i ka formuluar veçoritë themelore të epopesë dhe të dramës (tragjedisë dhe komedisë). Ndërkaq, koncepti i poezisë si gjini e tretë letrare do të konstituohet shumë vonë, aty nga fundi i shekullit XVI dhe gjatë shekujve XVII dhe XVIII në Itali, në Gjermani dhe në Francë. Nismëtar i përpunimit teorik të gjinive dhe llojeve letrare ka qenë Aristoteli dhe kjo problematikë do të vazhdojë të trajtohet edhe më vonë. Kështu, në kohën e renesansës dhe  të klasicizmi (shekujt XVI-XVIII) u shkruan poetika normative, sipas të cilave pastërtia e zhanrit letrar paraqiste ligjin sipëror të krijimtarisë letrare, kurse përzierja e veçorive dhe e kategorive të veçanta zhanrore ishte mëkati më i rëndë kundër “shijes së mirë” të asaj kohe. Në këtë aspekt shquhen poetika e Skaligerit, Boalosë, Gotshedit, Elerit dhe shumë teoricienëve të tjerë të Italisë, Francës, Gjermanisë dhe Anglisë. Romantikët u çuan kundër monotonisë dhe pagjallërisë së rregullave e skemave klsiçista. Kështu Benedeto Kroçe pohonte se letërsia është një dhe e pandarë dhe si e tillë ajo paraqet një zhanër intuitiv-ekspresiv, i cili realizohet në një varg veprash të veçanta. Sipas tij, s’është e nevojshme, as shkencërisht e aryetuar ndarja e letërsisë në gjini dhe lloje, kurse grupimi i veprave të veçanta në lloje të veçanta paraqet një konstruksion të kulluar.
            Asnjë vepër letrare, cilësdo gjini t’i përketë, është e pamundur që në vete të mos përmbajë edhe elemente të gjinive dhe të llojeve të tjera letrare. Romantikët në këtë aspekt kishin të drejtë: ashtu sikundër që jeta është e ndërlikuar, ashtu edhe vepra letrare është shprehje e gjendjeve të ndërlikuara dhe e raporteve të ndryshme ndaj botës dhe jetës. Andaj secila vepër përmban në vete pak a shumë veçori lirike, dramatike dhe epike, por nga ana tjetër, secila vepër letrare në esencën e saj strukurore, teorikisht mund të fomulohet si lirikë, epikë ose dramë. Kuptohet, në kohë të ndryshme dhe te teoricienë të ndryshëm baza për ndarjen e letërsisë në gjini dhe lloje është përcaktuar nga faktorë të ndryshëm. Aristoteli, duke e mbështetur konceptin e tij të artit në fenomenin e mimesisit (imitimit), ka bërë ndarjen e poezisë, muzikës dhe lojës, si dhe llojeve të tyre, sipas mjeteve, objekteve dhe mënyrave të imitimit (poezia imiton sipas ritmit, të folurit dhe harmonisë, tragjedia imiton njerëzit e mirë, kurse komedia të këqijtë; epopeja imiton me të rrëfyer, kurse drama me anë të veprimit etj.); renesansa, duke ruajtur ndarjen e Aristotelit dhe duke e pasuruar edhe me poezinë lirike si gjini të tretë letrare (Gj. B. Gvarini), e ka arsyetuar (T. Hobs), këtë ndarje treshe e lidhte me mjedisin social nga i cili burojnë lloje të veçanta të cilat pikturojnë: oborrin (epopeja dhe tragjedia), qytetin (satira dhe komedia), fshatin ( poezia pastorale dhe idilike). Romantikët futën konceptin e kohës dhe të kategorive gjuhësore në klasifikimin e gjinive letrare: vjersha lirikeveta e parë njëjës (unë), koha e ardhshme; dramaveta e dytë (ti), koha e tashme; epi – veta e tretë (ai), koha e shkuar (Vëllezërit Shlegel, Kolrixh), ndërsa sipas të tjerëve, “epi i paraqet ngjarjet të cilat zhvillohen në të shkuarën, drama veprimin i cili shtrihet në të ardhshmen, lirika – ndjenjat të cilat përfshijnë të tashmen” (Zhan Paul Rihter); teoritë psikologjike kanë futur në këtë ndarje: ndjenjën (lirika), të menduarit (epika), vullnetin (drama, gjegjësisht: subjektiven (lirika), objektiven (epika), subjektiveo-objektiven (drama) (Hegel, Fisher); së fundi sipas Grilparcerit, parimi hapësinor i “këndvështrimit” të shpie po ashtu, në ndarjen treshe: këtuatje andej (lirikadramaepika).
            Teoritë e sotme, duke përvetësuar pikëpamjet e mëparshme dhe duke u pajtuar, në esencë, me mendimin e Gëtes se tri gjinitë letrare janë “tri forma të ndryshme të poezisë”, e thellojnë këtë ndarje sidomos me rezultatet deri te të cilat ka arritur linguistika moderne, e cila zbulon disa funksione të gjuhës në varshmëri me qëllimin drejt të cilit është drejtuar porosia gjuhësore. Duke i paraqitur skematikisht të gjitha elementet e informimit gjuhësor, të cilin e konsideron si porosi të cilën dërguesi ia dërgon marrësit, Roman Jakobson konfirmon edhe tri elemente në çdo përdorim gjuhësor: kontekstin (objektin me të cilin ka të bëjë porosia), kodin (termi u krijua në teorinë moderne të informacionit, i cili shënon një grup sinjalesh për marrëveshje të nevojshme për transmetimin e ndonjë informacioni), kontaktin (kanalin fizik ose lidhjen psikologjike midis dërguesit dhe marrësit).  Funksioni poetik (artistik) i gjuhës tregon orientimin në porosinë si të tillë, në vetë shenjën gjuhësore, duke i bërë shenjat gjuhësore më të qarta dhe më të mëvetësishme, dhe me këtë, kuptimisht më shprehëse dhe më të pasura. I ashtuquajturi “ekspresivitet” i gjuhës poetike mbështetet pikërisht në këtë synim të gjuhës artistike që sa më tepër të përputhen shenjat gjuhësore dhe domethënia gjuhësore; përsëritjet e ndryshme tingëllore, rimat, paralelizmat morfologjike dhe sintaksore, organizimi metrik i vargut dhe harmonizimi intonacinol i fjalisë prozaike etj., të gjitha këto kanë për qëllim të shquajnë vlerën e pavarur të shenjës gjuhësore si bartëse e kuptimit komunikativ, por edhe simbolik, i cili shprehimisht realizohet pikërisht në vlerat ekspresive të gjuhës poetike. Nëse ekspresiviteti është veçori e përgjithshme e gjuhës poetike (artistike), atëherë poezia lirike shquhet për funksionin e saj emotiv dhe simbolik të gjuhës, duke u lidhur për atë element në informimin gjuhësor, të cilin e kemi quajtur dërgues (subjekt); poezia dramatike ka qëllim intonacional, qëllimor, duke u lidhur me marrësin (veta e dytë në të folur), kurse poezia epike ka të ashtuquajturin funksion referencial (denotativ, funksion shenjues), i cili lidhet me kontekstin, dmth. me objektin e vetë informacionit. Edhe linguistët edhe teoricienët e tjerë shfrytëzojnë funksione të ndryshme të gjuhës si arsyetim për ndarjen treshe të letërsisë në gjini, duke i reduktuar të gjitha këto në tri funksione themelore: në funksion të deklaratës, në funksion të kërkimit (kërkesës) dhe në funksionin e të treguarit (informimit). Në funksionin e parë (deklaratë) mbështet mundësia dhe natyra e shprehjes gjuhësore: ky është ekspresioni i un-it poetik në tonin emocional; në funksionin e dytë (të kërkimit) – dramat: ky është veprimi impresiv i gjuhës drejtuar bashkëbiseduesit (ti), me qëllim që të shprehet dëshira, urdhëri, dyshimi ose pyetja; dhe, së fundi, në funksionin e tretë (të treguarit mbështetet epika; ky është funksioni demonstrativ (tregues) i gjuhës, i shprehur në veten e tretë (ai), i cili shfaq dhe prezanton (K. Biler, E. Kasirer, E. Shtajger, B. Kajzer). Duke ecur kësaj linje u arrit deri te tri “platformat” teorike të formësimit letrar: deri te vjersha (lirika), dialogu (drama) dhe rrëfimi (epika).
            Ndërkaq, ndarja në lloje dhe zhanre, fut në këtë ndarje edhe specifikimin e mëtejmë të ndarjes sipas disa veçorive të jashtme dhe të brendshme të veprave letrare. “Zhanri duhet kuptuar – thotë Ostin Voren – si grupim i veprave letrare teorikisht të mbështetur si në formën e jashtme (metri, struktura e kompozicionit), ashtu edhe në formën e brendshme (qëndrimi, toni, qëllimi esteik)” Prej këndej në ndarjen bashkëkohore në lloje letrare merren parasysh të gjitha elementet konstitutive të krijimeve letrare: tema, motivet, format metrike, mënyra e kompozicionit, madhësia, qëllimi estetik i shkrimtarit dhe ndikimi estetik i veprës te lexuesi si dhe kushtëzimi historik i krijimit të një zhanri dhe modifikimit të tij gjatë kohës.
                       
Poezia lirike – Sipas studimeve të A. N. Veselovskit fillimet e poezisë duhet kërkuar në krijimet kolektive të njeriut të parë, primitiv. Gjatë zhvillimit të saj historik lirika u nda në gjini të veçantë letrare gjatë shekujve XVII dhe XVIII, ashtu në shekullin XIX, në kohën e romantizmit dhe të simbolizmit, si dhe në shekullin XX, në drejtimet e ndyshme letrare moderne, mori kuptimin e gjinisë letrare e cila paraqet bazën e gjithmbarshme të poezisë. Zhvillimin e saj më të plotë lirika e arrin nga fundi i shkullit të kaluar dhe gjatë këtij shekulli (poezia moderne).
            Poezia lirke formën e saj të plotë dhe format e saj të ndryshme i mori që në Greqinë antike. Një nga format e saj më të vjetra ka qenë padyshim elegjia, në fillim këngë mortore pikëlluese, e cila ka mundur të krijohet nga vajtimet e caktuara dhe himni. Nga këngët e shfrenuara të komosit (turmës), gjatë kohës së kremtimit të hyut Dionis, u zhvillua kënga nën dritaren e bukuroshes te poetët grekë, Alkeu dhe Anakreonti. E një origjine të njëjtë është edhe ditirambi dhe kënga e verës. Më vonë, me zhvillimin e monarkisë së shtresës aristokratike dhe republikës, paraqitet satira e Arkilokut.
            Zhvillim të fuqishëm lirika, pas kohës antike, mori në shekullin XI në lidhje me kalorësinë. Trubadurët (Provansë) dhe minezengerët (Gjermani) zhvilluan kultin e gruas bukuroshe së cilës poeti i shërben deri në varr. Në fillim poezia trubadurase përngjasonte me poezinë lirike popullore;  gruaja në të është paraqitur si e shëndoshë, grua reale dhe ndjenja të natyrshme. Më vonë nën ndikimin e mistikës së krishterë, koncepti i dashurisë ndryshon: dashuria bëheti deale, abstrakte, platonike. Nga kjo lirikë doli edhe Petrarka, lirik italian i shekullit XIV. Zhvillimin e saj më të plotë lirika e arriti në kohën e romantizmi si për nga forma ashtu edhe për nga përmbajtja.
            Formën e saj më të pastër lirika e merr në këngën lirike, të kënduar më shpesh në vargje, por edhe në prozën ritmike, nga e cila sot për nga struktura nuk dallon shumë as vargu i lirë. Këngën lirike e karakterizojnë intensiteti i fuqishëm i ndjenjave dhe thellësia e përjetimeve. “Të jesh lirikë, do të thotë të projektosh ndjeshmërinë tënde mbi të gjitha gjërat dhe të përfshish, në një vjelje të çuditshme, njdeshmërinë e universit” (F. Zhermen).  
            Poezinë lirike e karakterizon subjektiviteti dhe drejtpërdrejtshmëria. Subjektiviteti merret si përcaktues qenësor i poezisë lirike sipas të cilit ajo kufizohet nga gjinitë e tjera letrare (epikës dhe dramës). Poeti lirik drejtpërdrejt i shndërron në gjuhë përjetimet e veta subjektive të botës, pa ndërmjetësimin e ndonjë ngjarjeje si në epikë dhe në dramë. Bota e brendshme e subjektit lirik zbulohet në format e veçanta lirike, së pari në monolog, përmes të cilit organizohet indi emocional dhe ideor i vizionit të poeti mbi botën. Përmes poezisë lirike zbulohet vizioni i poetit mbi botën. Poeti lirik drejtpërdrejt thotë: unë jam i gëzuar, i pikëlluar, i shqetësuar, i thyer shpirtësisht; për mua bota është e shkëlqyer, ose e errët, ose e përhimë etj.
            Temat dhe motivet lirike mund të jen të panumërt, ashtu sikundër që janë të panumërta edhe ndjenjat dhe dispunimet të cilat shprehen me anë të lirikës. Këto ndenja ecin drejt ndenjave të mrekullisë dhe entuziazmit (odja, himni, vjesha atdhetare dhe sociale), deri te ndjenjat e hidhërimit, zemërimit dhe revoltës (vjershat satirike), por vjershave lirike më së shumti i janë përgjigjur ose ndjenjat pasive të durimit ose ndjenjat triumfale të entuziazmit. Ndjenjat e vrullshme të frikës dhe të urrejtjes i kanë inspiruar zakonisht veprat dramatike (tragjedinë), indinjata dhe tërbimi, satirën, mizoria dhe hakmarrja, poezinë epike (epopenë). Për këtë arye në vjershat lirke kanë qenë të shpeshta temat të cilat kanë hidhërimin e dhembshëm, melankolinë, mallin, shqetësimin e pacaktuar, ëndërrimin dhe meditimin, ose temat të cilat kanë shprehur entuziazmin e lartë, egzaltimin dhe mrekullinë sesa ato të cilat janë inspiruar nga ndjenja e revoltit, e rebelimit, e urrejtjes, e hakmarrjes, e luftës, e frikës dhe e tmerrit.
            Emocioni lirik shprehjen e tij më të plotë dhe më adekuate e gjen në organizimin ritmik të gjuhës, në ritëm, si dhe në vlerën tingëllore (eksprsivitetin) të tingujve, në harmoninë e tyre me mendimin dhe emocionin e poetit. Forma e vargëzuar ritmike e shndërron materien gjuhësore dhe e krijon gjuhën e cila me ritmin , tingëllimin dhe harmoninë e saj, fiton vlerën e pavarur, veç vlerës kuptimore, të cilën gjuha e ka në përgjithësi. Forma ritmike e gjuhës së vargëzuar  ka rëndësi të madhe për emocionin lirik, sepse te lexuesit krijon predispozicionin për përjetim të plotë emocional-ideor të vjershës, kurse te poeti do të thotë kondensim të inspirimit dhe formësim adekuat të përmbajtjes lirke. Emocioni i poetit do të derdhej në shprehjet e të së folmes së përditshme që nevoja për ritmin të mos e ndjekë në shprehjen gjuhësore të ngjeshur, shumëkuptimore dhe harmonike. Organizimi tingëllor i gjuhës poetike në poezinë lirike po ashtu ka rëndësi të veçantë estetike. Tingujt dhe rrokjet e veçanta mund të bëhen bartës të një kuptimi të përgjithshëm dhe të përcaktuar, të cilin e marrin në pajtim me tonalitetin themelor ideo-emocional në vjershë dhe me përsëritjen e tyre mund ta forcojnë dhe ta lidhin këtë tonalitet në një tingëllim unik.
            Në poezinë lirike, përveç emocionit, rol të rëndësishëm luan edhe imagjinata e poetit, e cila duke krijuar figurat poetike në pajtim me emocionin, shërben si element tjetër stukturore për formësimin e përmbajtjeve lirike. Kuptohet, tabloja dhe përshkrimi në poezinë lirike dallon nga tabloja dhe përshkrimi në poezinë epike. Poeti epik krijon tablo të hollësishme dhe plastike të cilat duhet të na shpjegojnë plotësinë dhe tërësinë e objektit i cili përshkruhet. Në poezinë lirike, ndërkaq, përshkrimi është global. Tabloja është e cipëzuar, zgjidhen vetëm ato detaje të cilat i përgjigjen emocionit themelor në vjershë. Sikur poeti lirik të na jepte tablo besnike në hollësi (detaje) do t’i shtrohej rrezikut të jetë i ftohtë dhe i zbrazët në aspektin emocional. Sepse në poezinë lirike nuk na shqetësojnë objektet dhe dukuritë, ashtu siç janë dhe siç i përjetojnë të gjithë njerëzit, por transformimi i këtyre objekteve në imagjinatën dhe emocionin e artistit, e cila bën që objektet e njëjta te poetët e ndryshëm të bëhen herë të dashur dhe të butë, herë gjigantë dhe kaotikë, herë tragjikë dhe shqetësues etj. Duke i transormuar objektet e ndryshme poeti u jep këtyre një simbolikë të gjërë dhe të thellë të cilën e zbulon ai në to. Mjetet me të cilat e arrin këtë më shpesh janë metafora, simboli dhe të gjitha ato figura stilistike (personifikimi, metonimia, sinestezioni, alegorie etj.) me të cilat zhvendoset kuptimi themelor i fjalëve dhe u jepet kuptim figurativ dhe të ndryshëm. Me ta arsyetohen (shpjegohen) lidhjet e zakonshme midis gjuhës dhe mendimit dhe zbulohet lloji i ri i gjërave. Kështu i magjinata krijon mundësi të pakufishme për figura të shumta, kurse gjuha poetike lirike përtërit përherë fondin e kuptimit të fjalëve dhe e pengon gjuhën të mbetet në gjendjen e ngurtë.

            Struktura  kompozicionale  e  vjershës  lirike  - Meqë  poezia lirike mbështetet në elementin emocional dhe ideor, struktura e saj dallon nga struktura e veprës epike dhe dramatike. Në strukturën e vjershës lirike s’ka ngjarje si promotorë dhe elemente krijues, s’ka fabul, s’ka personazhe të cilat do ta vinin në lëvizje veprimin. Duke qenë se s’ka rrëfim, s’ka fabul, s’ka zhvillim të ngjarjeve, as përshkrime të hollësishme dhe të plota, ajo ndërtohet si tablo e intonuar emocionalisht, si muzikë e të folurit muzikor, të cilën e shpreh bota e brenshme e poetit. Muzika dhe tabloja janë dy elemente të strukturës së poezisë lirike. Poezia lirike është e shkurtër. Në të çdo gjë është e përqëndruar në ato momente të cilat e përforcojnë ndjenjën themelore. Në të ekziston motivi kryesore, i cili në mënyrë të ndryshme variron dhe zgjerohet me futjen e motiveve të reja , të ngjashëm ose kontrastivë, por këta nuk e çojnë temën përpara në kuptimin e zhvillimit shkak-pasojë të ngjarjeve. Në rastin më të mirë, në poezinë lirike mund të lajmërohet ndonjë ngjarje vetëm në dy-tri momente të renditura kronologjikisht të kësaj ngjarjeje, por pa lidhjen e tyre shkak-pasojë. Prandaj thuhet se vjersha lirike përbëhet prej një varg motivesh statike, të cilët të gjithë flasin në variante të ndryshme mbi temën e njëjtë, duke forcuar përshtypjen e saj. Grupimi i këtyre motiveve rreth motivit kryesor bëhet asociativisht, dmth. këtu lidhja, shoqërimi i përfytyrimeve bëhet në bazë të dispunimit themelor të poetit. Nëse dispunimi themelor i poetit është p.sh. pikëllues, atëherë përfytyrimet asociohen sipas kujtesës së poetit në momentet pikëlluese të jetës së tij ose nga jeta në përgjithësi. Sidomos janë të shpeshta asociacionet sipas kontrastit, dmth. poeti disa momente të pikëlluese nga jeta e tij e tashme, ua kundërvë disa momenteve nga jeta e tij e mëhershme ose jetës rreth tij.
            Në aspektin e strukturës kompozicionale në shumicën e vjershave lirike mund të venerohet skena tipike e kësaj strukture: motivi i parë, njëkohësisht është edhe motiv kryesor përmes të cilit paraqitet tema e vjershës; në motivin e dytë zhvillohet tema me futjen e detajeve të reja, qoftë sipas ngjashmërisë, qoftë sipas kontrastit dhe së fundi me motivin e tretë jepet një lloj i përfundimit (poentës), i cili në mënyrë inventive zbulon kuptimin dhe shpreh qëndrimin themelor ndaj temës. Secili prej këtyre motiveve mund të zhvillohet edhe më tej me shtimin e hollësive të reja, ashtu që vjersha me lidhjen asociative të pëfytyrimeve, zgjerohet figurativisht dhe emocionalisht forcohet. Vjersha lirike është e shkurtër, jo vetëm pse edhe gjendja emocionale të cilën e shpreh ajo është e shkurtër (zgjat pak dhe lehtë ndryshon), por edhe pse me shprehjet e shkurtra arrihet intensiteti më i fuqishëm i ndjenjave dhe efekti më i madh i ndikimit. Gjendja lirike është e luhatshme, e mjegulluar dhe plot nxitje sugjestive; formulimi i shkurtër, por intensiv i gjendjes emocionale ndikon si “shok elektrik”, si goditje shtytëse ose si tronditje, e cila nxit lëvizje dhe valë të fuqisë dhe gjatësisë së ndryshme emocionale-ideore. Kuptohet, nocioni i “shkurtësisë” së vjershës lirike është relativ; vjersha lirike mund të përbëhet nga një distik (epigrami, epitafi, senteca) deri në disa dhjetra vargje. Duke menduar për krijimin e vjershës së gjatë lirike të tijën, “Korbi”, Edgar Alan Poe ka ardhur në përfundim se midis efektit, i cili arrihet me vjershën dhe zgjatjes së tij (efektit), ekziston një raport i drejtë: për emocionin e fuqishëm dhe efektin e fuqishëm është e nevojshme vjersha e gjatë. Por, në të njëjtën kohë, Poe fut në atë përfundim një përkufizim të rëndësishëm: vjersha s’guxon të jetë e gjatë aq sa të mos mund të lexohet me një frymë, pa ndërprerje, sepse në të kundërtën impresioni i vjershës do të dobësohej nga ngjarjet jashtëpoetike (“ngjarjet botërore” siç thotë ai). “Për shkak të gjatësisë së tillë – thotë ai – gjysma e “Parajsës së humbur” e Miltonit është në esencë prozë, një varg shqetësimesh poetike domosdo të ndërprera me depresionet gjegjëse, ashtu që për shkak të gjatësisë së tepruar tërësia është privuar nga elementi i rëndësishëm artistik -  tërësisë, respektivisht të unitetit të efektit.” Për vjershën e tij “Korbi” ai vendos që gjatësia prej disa qindra vargjesh të paraqetë atë masë me të cilën do të arrihej efekti i dëshiruar, për të mos u ndërprerë impresioni unik dhe i tërësishëm. Duhet të theksojmë se krijimi lirik, si edhe çdo krijim tjetër artistik, është prodhim i një përpunimi të gjatë shpirtëror, i pjekurisë, i sedimentimit dhe i harmonizimit. E ashtuquajtura “distancë” i nevojitet edhe poetit lirik, por edhe poetit epik dhe dramatik; dallimi midis tyre qëndron në mënyrën e prezantimit të atij materiali. Kjo distancë nga inspirimi i parë i mundëson poetit ta përpunojë shprehjen lirike (variante) ta përsosë dhe ta gdhendë vjeshën deri te forma e saj më ekspresive dhe më efektive.



Comments

Popular posts from this blog

Libra të rinj - Shkarkim falas

Ese për Vitin e Ri

Poezi të zgjedhura nga GJERGJ FISHTA (23 tetor 1870 - 30 dhjetor 1940)