ÇKA TË BËJË ME LIRINË

       Përgatiti: Adem ZAPLLUZHA

ANTOLOGJI E POEZISË MODERNE SHQIPE

SABILE KEÇMEZI - BASHA

          

             Hyrje

            Lindi në Koretin të Dardanës (Kamenicë). Shkollën fillore e kreu në vendlindje, kurse gjimnazin në Dardanë. Është femra e parë nga Kosova  që mbaroi Fakultetin e Shkencave Politike në Beograd  më 1977. Studimet pasuniversitare i vazhdoi në Universitetin e Prishtinës në Degën e Historisë. Magjistroi më 1980 dhe doktoroi më 1984 (ishte femra më e re që u bë doktore e shkencave në Kosovë).

            Botoi mbi 200 njësi bibliografike zhanresh të ndryshme, nga ato shkencore, publicistike, trajtesa, vështrime, shqyrtime, fejtone, poezi për të rritur dhe fëmijë, tregime, drama, romane, ese etj., për të cilat mori shumë  mirënjohje, shpërblime dhe çmime letrare. Mori pjesë në tubime të ndryshme shkencore në Kosovë dhe jashtë. Ishte redaktore përgjegjëse për hapësirën etnike shqiptare në territorin e ish-Jugosllavisë  në revistën “Bota shqiptare”, që botohej në Tiranë (1991-1993).

            Qysh nga fëmijëria shkruan poezi e prozë për të rritur dhe për fëmijë. Më 1987, në “Akordet e Kosovës”, u shpërblye me “Pendën e artë” për tekstin më të mirë të Akordeve.

            Është anëtare e Kryesisë së Shoqatës së Shkrimtarëve  të Kosovës. Në vitin 2001-2004 ishte deputete e Parlamentit të Kosovës. Aktualisht merret me probleme të historiko-politike të kohës më të re. Sabile Keçmezi-Basha është anëtare e Akademisë Evropiane të Arteve e cila është themeluar në vitin 2002, me seli në Luksemburg.

            Që nga viti 1978 punon në Institutin e Historisë të Kosovës dhe ka titullin e këshilltarit shkencor.

            Gjer më tani ka botuar këta libra:

            Botime shkencore:

            1. Programet politike të Lëvizjes Kombëtare Shqiptare 1878-1990, Instituti i Historisë, Prishtinë, 2013.  

            2. Veprimtaria atdhetare ilegale në Anamoravë 1945-1968, I. Instituti i Historisë, Prishtinë, 2013,

            3. Vlerësime politiko-historike, Brezi’81, Prishtinë, 2012,

            4. Sulejman Krasniqi-Veprimtaria atdhetare, Shoqata e të Burgosurve politik,

    Prishtinë, 2012

            5. Monografia "Gjilani me rrethin" (bashkautorë), Gjilan 2012

            6. Ekspozitë “Shtypi i Lëvizjes Kombëtare Shqiptare (945-1999), 26 nëntor,

    2012. Kuvendi Komunal-Gjilan

            7. Kontributi atdhetar i Hyrije Hanës”, Libri Shkollor, Prishtinë  2011.

            8. Kosova në shtypin e mërgatës shqiptare (1945-1990), III , (Qindresa

    Shqiptare; Krahu i Shqiponjës; Kosovarja e Re )”,   Libri Shkollor, 

    Prishtinë   2011.

            9. Kosova në shtypin e mërgatës shqiptare (1945-1990) II (Lajmëtari i

     Lirisë; Përpjekja Kosovare)”, Libri Shkollor, Prishtinë 2011.

            10. Të burgosurit politikë shqiptar në Kosovë  1945-1990”, Logos-A,  

     Shkup, Prishtinë , Tiranë , 2010.

            11. Shtypi ilegal shqiptar në Kosovë  (1945-1999), I ”, Prishtinë , 2009,

            12. Organizatat dhe grupet ilegale në Kosovë  1981-1989”, Prishtinë  2003.

            13. Lëvizja patriotike shqiptare në Kosovë  1945-1947”, (ribotim) , Shkodër

      1999.

            14.  Lëvizja ilegale patriotike shqiptare në Kosovë  më 1945-1948”, Prishtinë

       1998.

            15. Zhvillimi historik i PKJ-LKJ-së në Kosovë   më 1945-1966” (nga viti

      1945 deri te Plenumi i Brioneve), Instituti i Historisë, Prishtinë , 1987.

            Botime letrare:

            1. Këmisha e atdheut, (poezi), MKRS, Prishtinë, 2013

            2. Metaforë iberike, (poezi), Prishtinë, LSHK, 2011

            3. Kujtesën e ka kapur skleroza (poezi), LSHK, 2011

            4. Kodi i pritjes (poezi), LSHK, Prishtinë, 2010

            5. Anatomia Iubirii (poezi), Bukuresht, 2009

            6. Nata pa kornizë (roman), Prishtinë,  LSHK, 2008

            7. Malli për Itakën (poezi), Prishtinë, LSHK, 2008

            8. Hadi (dramë), Prishtinë, LSHK, 2005

            9. Ëndrrat e trishta (poezi), Prishtinë, “Rilindja”, 2000

            10. Kohë epileptike (poezi),  Prishtinë, “Jeta e Re” , 1996

            11. Dy lule ka mami (poezi), Prishtinë, “Pionieri”,1993

            12. Nusja e gurtë (poezi), Prishtinë “Rilindja”, 1989

NUSJA E GURTË

(Ura e Fshejtë)

 TË MË GJEJË NË NJË PËRRALLË

Në urë duvaku i nusërisë

Ç’kumbon e trazon botën

Shekujt sfiduan njëri-tjetrin

Në urë duvaku i nusërisë

Fëmija qumësht kërkon në vaj

Urata e ktheu prapë në legjendë

Të na gjejë prapë në një përrallë

Zogu thirri tri herë emrin e nuses

Ajo prapë në urë mur

E nuhati si lulen në legjendë

Ku mbeti duvaku i nusërisë

ZOGU I ZI

Duke u fshehur nga shenjtëria

Çdo gjë këtu ishte si dikur

Ajo shqeu lëkurën e legjendës

Dhe doli mbi Urën e Fshejtë

Vëllai i vogël pa një ëndërr

Në urë u shikua me sytë e lodhur

Asgjë nuk pa më, as mua, as urën

Duvaku i nusërisë valëvitej

Ura merrte oshtimë të vdekurish

Zogjtë këndonin ninullën e zjarrtë

Për fëmijën që s’diti ç’është çudia

U rrokullisë nëpër djep e zbriti

Në qemerin e urës e pa të ëmën

Dhe tha :”Lëreni  aty ku është

Ajo prej aty më jep gji amshimi”

Zogu i zi doli nga guri akull

U fal tri herë dhe fluturoi pastaj

Të gjitha unë i pash, vaj-

Ura e Fshejtë më lulëzoi në dorë.

MOS E PREK

Çdo gjë ndodhi pastaj

Mos e prek se të ngrihen duart

Në shikimin tim zgjohet murimi

Gur më gur më ndërtojnë trupin

Mbi trup rrëzon Ura e Fshenjtë

Të emërtoj edhe ty si vëllain e vogël

Ç’të bëjë unë në këtë ligësi

Merri flokët e mi e thur një urë

Në të mund të shkelësh vetë i treti

Legjenda do të falë prapë kokën

Për tu kthyer njëherë në konak

Fëmijës gji për t’i dhënë e bekuar

Mbylle këtë ditë se nuk po më zë.

Ç’MURANË E BUKUR

Sonte mos qaj, sonte

Për çudi aq shumë i ngjason asaj ure

Veli i nusërisë e mbulon të tërën

Ç’muranë e bukur në themel të urës

Sonte je krejt akull

Mblidhi fëmijët të mos qajnë pas meje

Unë ende nuk dola nga legjenda

Çdo gjë mund të ndodhë sa të mos kthehem

Duvakun tim në themel të urës mos e kërko

Brigjet duan edhe viktima

Shikohu në sytë e mi e vdis edhe ti

Ura e Fshenjtë do të na ringjallë sërish

Ndoshta në ndonjë legjendë tjetër

Siç e gjetëm në këtë urë Nusen e Gurt

KALON EDHE KJO

Kalon edhe kjo

Unë do të jem unë

Ti nuk do të jesh ti

Ai nuk do të na njohë fare

Kalon edhe kjo

Horizontet do të jenë të ndritshme

Arat do të bëjnë bukë

Nënat fëmijë më shumë

Kalon edhe kjo

Dhe çdo gjë do të ketë peshën e vet.

ÇKA TË BËJË ME LIRINË

Të kërkoja gjerë në fund të trupit

E në tërë gjeografin e vatanit

në stinët  kallkan

nuk të njoha...

Kur erdhe

Të pash me sytë e mi

Të kuqe

Të blertë

Linde me thermë

Të prita nuse me bajrak

Unë, ti e liria

Ende nuk jemi njohur

Me huqet tona

Më thuaj imzot

Çfarë të bëjë me lirinë

Në këtë ditë të madhe

Unë e ajo

Dashuri të panjohur

ËSHTË  PLAKUR PRITJA

Një ditë, koha noprane

Ma vodhi edhe pritjen

E unë me gjymtyrë të shqepulta

vrapova pas saj

Më thanë lëre të iki

Unë qava si stinë apokaliptike

Më thanë, imzot

Më thanë

Është e plakur pritja

Nga pritja

duke pritur

në pritje

Nuset, grisën duvakët

Dhe thanë

Merrni të gjitha

Por... pritjen...hëm...

Jo

Se do të thyhet

Në miliona copëza

Ëndrrat stramastik

Thanë nuset

Në natën bojë alli

Mbas disa ditësh ti do të vish !

       Përgatiti: Adem ZAPLLUZHA

ANTOLOGJI E POEZISË MODERNE SHQIPE

ELIDA BUÇPAPAJ

          

             Hyrje

   

            Elida Buçpapaj është poeteshë, publiciste dhe përkthyese. Ka lindur në Tiranë, ku aty ka ndjekur arsimin tetëvjeçar dhe gjimnazin. Studimet e larta i kreu në Universitetin e Tiranës, dega Gjuhë-Letërsi. Vokacionin për të shkuar e pati që fëmijë, por si e bija e vetme e poetit dhe publicistit Vehbi Skënderi, persekutuar nga regjimi, edhe Elida nuk u lejua të botojë krijimtari. Shkrimet e para fillon t‘i botojë duke nisur prej vitit 1991, në shtypin e postdiktaturës, tek gazetat Atdheu, Kosova, Rilindja Demokratike dhe Tribuna Demokratike. Në prag të rrëzimit të diktaturës është korrespondetja e parë grua nga Tirana tek Radioja Zëri i Amerikës. Në vitin 1992 fillon të kontribuojë si redaktore-opinioniste tek gazeta Zëri i Rinisë; Ndërkohë është gazetare e lirë tek gazeta Republika, me një rubrikë fikse në faqen e parë; Më 1994-1995 është editore tek Revista RTSH, së bashku me shkrimtarin Fatos Kongoli që ishte kryeredaktor i kësaj reviste. Prej 1998, për dhjetë vjet jep kontributin e saj tek Bota Sot si redaktore-kolumniste, duke mbuluar rubrikën e politikës, aktualitetin dhe kulturën.

            Për dhjetë vite rresht, gati për çdo ditë, ka botuar me qindra kolumna, duke qenë një nga të paktat femrat e para shqiptare me aktivitet kaq të dendur. Aktualisht është botuese dhe kontribuese e gazetarisë elektronike, ku bashkë me bashkëshortin e saj, shkrimtarin dhe publicistin e mirënjohur Skënder Buçpapaj janë editorë të portalit elektronik Zëri i Shqiptarëve www.voal-online.ch.

            Elida Buçpapaj ka lëvruar me sukses pothuaj të gjitha zhanret e shkrimeve publicistike dhe letrare, që nga kronika, reprotazhi, përshkrimi e deri tek analizat, komenet, replikat etj. Si përkthyese nga katër gjuhë të huaja, anglishtja, italishtja, frëngjishtja dhe gjermanishtja, po ashtu ka një aktivitet shumë të dendur, duke përkthyer e botuar në shtypin shqiptar majat e poezisë botërore, si Thomas Stearns Eliot, Carl Sandburg, Rabindranath Tagore, Wislawa Szymborska, William Blake, Edgar A.Poe, Guillaume Apollinaire, Arthur Schnitzler, Jorge Luis Borges, Cesare Pavese, Jacques Prévert, Marquèz etj etj.

            Nga viti 1991 është anëtare e Federatës Ndërkombëtare të Gazetarëve me qendër në Bruksel, Belgjikë. Është po ashtu anëtare e Shoqatës Ndërkombëtare të Gazetarëve APES, me qendër në Gjenevë, si dhe e Sindikatës së Gazetarisë Krijuese, me qendër në Zyrih. Elida Buçpapaj është anëtare e Shoqatës së Krijuesve Shqiptarë të Zvicrës dhe e Këshillit strategjik të Kuvendit të Shqiptarëve të Zvicrës. Prej vitit 1996 jetojn në Zvicër.

            Libra të botuar:

            "Vij"

            "Nuk jam e përjetëshme"

            "Rapsodi e Golgotës së Tranzicionit"

            "Hiperbola dhe paralelizmi figurativ tek Cikli i Kreshnikëve , studim monografik"

            "Rapsodi e Golgotës së Tranzicionit"

            "Unë jam e përjetshme, SB OMSCA-1"

            "Tirania e Tranzicionit, publicistikë"

            "Traumat e Tranzicionit, publicistikë"

            Autorja ka edhe dy libra në proces botimi, një vëllim me poezi dhe një eseistikë.

 

MIRËMËNGJES PARIS!

  

Sot

Jemi

gdhirë

të dy

në një shtrat

Të dy të përgjumur

nga mosfjetja.

Unë bëj sikur

të jem

një pariziane e thekur,

ndërsa ti bën sikur të jesh

pjesë monotone

e përditshërisë

time…

Dal në rrugë

Si të jetë diçka

Rutinë

Marr taksinë

Sheshi Konkor 1)

Sheshi Vandom 2)

Harku i Triumfit

Del Etual 3)

Palé Ruajal 4)

Në një Kafé

buzë Senës

porosis kafe me qumësht,

si në poezinë

e Zhak Preverit

dhe pastaj

filloj të llogaris

një dhe një bëjnë dy

unë dhe ti Paris –

Por llogaritë s’më dalin

Dhe filloj nga a para

Një dhe dy

bëjnë dy Paris,

unë banorja jote efemer

ndërsa ti dhe Sena eternel,

Paris...!

1)La Place de la Concorde – Sheshi Konkord

2)La Place Vandôme – Sheshi Vandom

3)L’Arc de Triomfe de L’Etoile – Harku i Triumfit të Yllit

TROKU I KALIT TË TROJËS NË VERI

Prej lënde ujore

E shkitëshme

U enda

E harlisur

Marmarasë

Mesdheut

Sepse

Qëllova bijë

E Perëndisë së Ujit

Që gjallon

Dhe frymon gjithçka

Myshqet,

algat,

mbretërinë e peshqve,

breshkat,

meduzat,

sirenat,

bimësinë

dhe frutat e detit,

që gjallon

trupin tim

prej lënde ujore

notuese

që më shtynte

drejt ujërave

të Egjeut

Që më lypte

Me kumtin

E ujërave të ngrohta

Ngashnjyese,

thithëse,

manjetike

duke e bërë rrymën të më tërhiqte

e çonte drejt Smirnës,

ku poeti i verbër,

Homeri gabimisht më mori

Për Helenën

Megjithëse iu betova

se nuk isha Helena,

se isha ilire

prej fillimit tim

fisit ilir të Enkelejve,

Por Homeri

Ngulmonte

Trillak

Të kthehesha në Trojën

e rrënuar

ku zgjuar si kukudh

rri vetëm Kali i mallkuar dhe

i nëmur

nga e gjithë

fara e njerëzve

brez pas brezi

sepse nga pabesia e tij

të gjithë u vranë

ose u shitën

si skllevër lirihumbur

Por Kali i kobtë mbeti

për të mashtruar rishtas

edhe Homerin

se Troja ishte

se Helena isha unë

e gatshme kësaj radhe

për të ndalur rrënimin

për t’i besuar

ëndrrës lemeritëse

të Kasandrës

dhe për të mos e pranuar

dhuratën dinake

të Ulisit…

Poeti i verbër, ishte i bindur

Se do t’ja risillja

Dritën

E syve që i iku atëhere

Kur u shkrumbua Troja

Unë isha e gatëshme t’i besoja

Fuqive të mija

si magjistare

mjafton

që Homerit

t’i rikthehej

shikimi

për të parë

se nuk isha Helena

por një grua e re ilire,

që nuk kishte bërë

asnjë tradhëti njerëzore

ndërsa tani po bënte

gjithçka

për të ndalur trokun

e Kalit të Trojës

drejt Veriut

në tokat ilire,

duke ia ndryshuar

drejtimin

si dhe duke iu lutur Zotave të Olimpit

vetë Zeusit

të dërgonte një stuhi

përpirëse

e Kali i Drunjtë,

që ka pjellë pas Trojës sa e sa pabesi,

të fshihej përfundimisht

nga faqja e dheut…

E MBYTUR ORANZH

Jam zhytur

Në oranzhin

E vjeshtës Berneze

Jam mbytur

Në oranzhin

E vjeshtës

Berneze

Oranzh kam flokët

Mollëzat e gishtave

Fjalët, ahmat,

gjithçka oranzh

Asgjë nuk mund të ndaj

nga kallja në oranzh

as frymën, as gjakun

Trajtat

lakimet

notojnë në oranzh

mbyten në oranzh

askush

nuk e dallon dot

pikëllimin tim oranzh

as gjymtyrët e mi

as mbytjen time

sepse plluskat

e fundit

të frymës time

janë përsëri oranzh

Vetëm djali im

i vogël – foshnje,

se i madh

jo nuk mundet

vetëm djalka-bébé

më shquan gjirin

tim oranzh

me qumështin e

gjirit oranzh

jo sepse gjiri duket

por sepse ai e ndjen

aromën e tamblit

megjithëkëtë foshnja ime

nuk ia tregon dot

askujt

shtjellën time

oranzh

sepse

ai është vetëm disa muajsh

dhe artikulon vetëm tinguj

e tingujt

e tij

i kuptoj

vetëm unë oranzh

me pikëllimin oranzh

e mbytur në oranzh

në detin e gjetheve oranzh

MË HUMBI QIELLI

Më humbi qielli

E kaltra

Bluja

E rimta

Violeti

Atje ku lind dielli

E çel dita

Më humbi qielli

Mori shtegtimin

Për në Jug

I mori me vete

Yjtë,

Hënën,

Kashtën e Kumtrit,

që ne e njohim si

Rrugën e Qumështit

Më iku qielli

Iu arratis

Helmetave

Heshtave

Të shigjetarëve

Prej resh

Të murrëta

Si nëntoka

Më iku qielli

E përpiu

Mjegulla

E ngërdheshur

E ngërçosur

Me flokë

Të kreshpëruara

Si gjëmbaçë Ferri

Më humbi qielli

Me orë

Me ditë

Me javë

me net

me muaj

Më humbi qielli

bashkë me thesaret e tij

personalë

me diellin

hënën

me të gjitha konstelacionet    

me Arushën e Madhe

me Arushën e Vogël

me meteoritët,

me kometat

ylberet

avionët

Më humbi qielli

I humba qiellit

I humbëm njëri-tjetrit

Ai bashkë

me thesaret e tij

iu arratis

Prangave

Të reve dhe mjegullës

Për në Jug….

Bernë 1998 – Reinach, Qershor 2007

KUR TI MUNGON

Ia kushtoj S.B.

Mbas disa ditësh ti do të vish
Kjo ditë është e paralajmëruar
Sipas profecisë së fatit
Është e saktë, e prerë,
Është e parathënë, e parabërë,
Deri në rrahjen e sekondës
Deri në rrahjen e pulsit
Që gati sa nuk e shpërthen venën e gjakut…

Mbas disa ditësh ti do të vish !

Duhet të isha pak Penelopë
Që ta përballoja këtë ndarje
Kaq reale
Që matet me kilometra
Që unë e mata, e peshova
E mata përsëri e përsëri
Duke përmbysur e ripërmbysur
Mijëra herë klepsidrën
Sepse të gjitha sekondat,
Orët, ditët,
të gjithë kohën, hapësirat, distancat,
Të gjithë këtë relief gjeografik
midis nesh
I cili nuk na lejon assesi të shihemi
Assesi të prekemi
E shndërrova në kokrriza rëre
Dhe pastaj e përmbysa dhe ripërmbysa
Si barka në det
Mijëra herë klepsidrën..

Sepse unë të dua më shumë se Penelopa Ulisin –
E ti mua më do më tepër se Ulisi Penelopën…