Kur heshtja mbulon çdo gjë

       Përgatiti: Jeton KELMENDI

ANTOLOGJI E POEZISË MODERNE SHQIPE

DIN MEHMETI

            Hyrje

            Din Mehmeti (1932 - 11 nëntor 2010), shkrimtar shqiptar nga Kosova.

            Ka studiuar për gjuhë dhe letërsi shqipe në Universitetin e Beogradit. Tani, ai është profesor në Shkollën Pedagogjike të Gjakovës.

            Edhe pse ka botuar disa proza, kritika letrare dhe një dramë, Din Mehmeti njihet kryesisht për poezinë e tij figurative, e cila është botuar që nga viti 1961 deri në vitin 1999 në 16 vëllime. Poezinë e parë e botoi në vitin 1949 në revistën letrare Jeta e re.

            Poezia e Din Mehmetit shquhet për ndjeshmëri popullore. Ashtu si dhe Ali Podrimja, i cili është po nga Gjakova, ai mbështetet në shumë figura, metafora, dhe simbole të poezisë popullore të Shqipërisë së Veriut për të mbrujtur dhe ndërtuar lirikat e tij të trazuara me vizionin stoik të malësorëve. Megjithëse është një fllad i lehtë romantik që përshkon poezinë e tij, sikundër e pati cilësuar dikur kritiku Rexhep Qosja, ky përdorim krijues i folklorit është i shkrirë fuqishëm me një rrjedhë realiste, herë-herë ironike, që buron pjesërisht nga etika e revoltës në traditën e Migjenit (1911-1938) dhe Esad Mekulit (lindur në 1916). Shqetësimi poetik i Din Mehmetit, megjithatë, nuk i drejtohet protestës mesianike ose kritikës sociale, por krijimtarisë artistike dhe përvojës individuale.

            Libri i tij i fundit, një përmbledhje më njëzetetetë vjersha lirike, mban titullin "As në tokë as në qiell". "As në tokë as në qiell" është e ndarë në pesë cikle: "Trimat e këngës sime", "Bishat e bardha", "Kujtesa e letrave", "Barka ime mbahu", dhe "Këngë për vete". Titulli i ciklit të katërt, "Barka ime mbahu", është ndofta simbolik për praninë e sotme e letrave shqipe, bile edhe të shqiptarëve në Jugosllavi. Ai vjen nga poezia "Dialog me liqenin", shkruar në Strugë buzë Liqenit të Ohrit në kufirin jugosllavo-shqiptar, gjatë Festës Ndërkombëtare të Poezisë në Strugë në gusht 1987.

Veprat:

Në krahët e shkrepave. Prishtinë : Rilindja, 1961

Rini diellore. Prishtinë : Jeta e Re, 1966

Dridhjet e dritës : vjersha. Prishtinë : Rilindja, 1969

Heshtja e kallur. Prishtinë : Rilindja, 1972

Ora. Prishtinë : Rilindja, 1974

Fanar ne furtuna. Prishtine : Rilindja, 1981

Agu : dramë. Prishtinë : Rilindja, 1982

Prapë fillimi. Prishtinë : Jeta e Re, 1996

Klithmë është emri im : poezi. Tiranë : Toena, 2002

Mos vdis kur vdiset. Prishtinë : Rilindja, 2001

(http://sq.wikipedia.org)

Poezi

Din Mehmeti

SYTË QË SHKREPIN DASHURI

 

M'janë shkimë dritat e syve të gjallë
kthinave të mbrëmjeve luginave të nxira
e vragëve të fëtyrës së shterrur
derdhi pust e fryrë të shpiertit
në shtratin ku të rrita ,o fëmij.
-Eja ,biro,
të mbledhi rreth stomit të gjinjëve të brenjtur,
ti ngrohu brinjët e kërrusura
ulrimave të fërfëllazave të mallkuara
eja,bir-o,ta ndijë gjakun duke vluar!...

Eja në dashurinë e thithmave të rjepur
se me dhëmbë të rinjë në gjakë mi i ke skurruar
e kurr s' të kam terratuar ballin
me shuplak mallkimi
e kurr s'të kam shkrumuar jetën me
me nam e rredhime,
eja bir-o,ta ndijë gjakun duke të vluar!...

Të kam përkundur buz vatrës
nën flaken e zbeht të një une
e shpesh kamë ikur përrenjve
me djepin tand ngarkuar
në tojt e një plunge.

Eja,bir-o,ta ndij gjakun duke vluar!...
bregores sime të lulëzuar
eshtërat le të më kallen nur
për tokë e diell
se në sytë e tu që shkrepin dashuri
është gjaku i vatres së re
duke vluar...

MË LËNË E MË MARRIN TËRË JETËN

 

Më lënë një be për tokë e qiell
Që vran e kthjell

E m'i marrin sytë para se të zbresin në atë gropë
Për t'u dhanë dritë yje për t'i bërë

E m'i lënë porositë e nënës për një palë këpucë
Që nuk rrëshqasin në borë
Për një shall me vija të kuqe
Për ta vënë rreth qafe kur fërfëllazë bëhet ndër male

E ma marrin shpirtin për t'i dhënë hapësirë të blertë
Gaz mëngjesor që pikon nga lulet

E m'i lënë të gjitha frytet e tokës dhe fjalës
Që lidhin e zgjidhin veten kur e do puna
E m'i marrin të gjitha përmendoret e shesheve
Për t'i kënduar dimrave të gjatë
Se kënga do prush do zemër do shpirt

E m'i lënë krahët e shkëmbinjve të lartë
Kur dragonjtë me kuçedra gjuhen si në përrallë
Kur vetëtimat emërojnë njëra-tjetrën
E pastaj nënshkruajnë paqe

E m'i marrin vitrinat e veshëmbathjeve
Depot e miellit fabrikat që prodhojnë traktorë
Lugë pjata kripë

E m'i lënë blegërimat e deleve
Që mes gishtërinjve sjellin gjethin e tharë
E m'i marrin rrugët e asfaltuara para dere
Urat e larta prej çimentos dhe hekurit

E m'i lënë çiftelitë e fyejt për t'i rreshkë Bjeshkët e Nemuna
Me plisa bore edhe në vapën e korrikut

E m'i marrin hipsetëvravat e zbritsetëvravat e jetës

E m'i lënë duart rreth qafe dhe një shuplakë pranverë
për t'm'u gjetur në ditën e vështira

E ma marrin frikën mbi kasafortën e botës nga atomi

E m'i lënë besimet e tyre që s'lëkunden

E m'i marrin të gjitha librat për ta gjetur veten e tyre

Duke u ngjitur kah e nesërmja e pathyeshme
Në atë prehër të madh të Diellit
Që na ruan nga vdekjet
E më marrin
E më lënë
Ditëve të tregut fshatarët
Tërë jetën...

KËNDO OSE VDIS PA KLITHME

 

Bëhu i blertë si unë
më tha bari një natë
këndo derisa të vallzojn yjet
rreth diellit

si fëmijët rreth zjarrit në tokë
e pastaj dëgjo oshtimën
pa fjalë nër botë

lart do të mbesin kodrat duarthatë
e gurë breg rrugëve në mendime çarë

Këndo derisa të pëlcasiësh
si kripa në flakë
vajto po të duash

kosave të egra s'do të mundesh t'u ikësh kurrë
kur çmenden kohërat në furtun...

Bari ma tregoi ëndrrën e vet:
--majet më të larta e hëngrën qiellin
e zjarrtë

e shteku i rrezeve kërkon veten në breg...
e bregu bregun pas bregut në breg....

I bukur është vetem zogu në fluturim
që me puhin e krahëve të rreshk

këndo ose vdis pa klithmë...

QË TË RRITEN LULET E BARDHA

 

1.
Flini të qetë,
Se në gjakun tuaj do të shumëzohën
pranverat e pavdekshme
e zogjtë do të ndërtojnë cerdhe
plisave tuaj të tretur.

Ju dhatë gjërat më të shtrenjta
për të ngritur tempuj prej gjaku,
që dielli të mos rrënohet,
që toka të mos digjet.

ju mbollët besimin e jetës
në rrënjët e luleve
dhe me eshtra shkruat
biografinë e dritës....

2.
Flini të qetë!
kjo tokë ju lindi
nga hiri i ëndrrave të lirisë.
që të këtë rreze dita,
që të këtë ujë burimi,
që të rriten lulet e bardha
në mendjen e njerëzimit,
që nga shpirti të shpërthejë bardhësia
që liri të ketë me bollëk,
që të shtrohet buka pa frikë në sofër,
që njeriu mbi tjetrin të mos ngrihet si bishë,
që kopsht lulediejsh të bëhet jeta.

3.
Flini!
Ju ka hije gjumi i përjetshëm,
sepse s'deshët të jetoni të vdekur në jetë,
pa dashuri,
pa gaz në fytyrë,
pa shpresa në zemër,
pa tokë, që mbani si shtrojë
pa qiell, që mbani si mbulojë,
pa lumenj, që ju burojnë në sy,
pa diell, që mbani në duar...

4.
Flini të qetë!
Ju s'keni pse të ankoheni,
gjërat më të shtrenjta
i dhatë për Kosovën,
dhe dashurinë tuaj e shenuat
në cdo lule,
në cdo gur,
në cdo rrugë.

MALLKIMI I GJAKUT
Zbraze , zbraze një pushkë
në derë të oborrit, o Zeqë Shpati !
Le të zgjohen të përgjumurit
strofujve të gjëmimeve shekullore,
Se sot po na shkon Fata e po shuhet kënga e dashurisë
që këndoi plangjeve tona !
Po te shkon Fatë zeza , o bacë
me sy të qëndisur me ngjyrën e kopshteve ,
me buzë posa të skuqura në bukën e misrit të ri….

O, çikë e pate
E jo fëmijë të gjetur buzë rrugëve !
O, e as rroktare jo
Për të punuar nëpër ara

Pse je shurdhuar , bre bacë ?
A s’kallesh në flakën e krahëve të vogëlushes së dashur
Që e fale pa dëshirën e saj ?

Po të shkon Fata me flokë bishtaleca të shelgjishteve
në zbërthim,
me harqe vetullash—dy krahë lejleku në fluturim ,
me bebëza vizëlluse—dy liqene të fshehura
në pishnajë….

O, ae di , Zeq Shpati,
se për ty vetima hapësirën shpon
lumenjtë dalin nga shtrati me zllapa pikëllimi në brigje,
se mordja mbi pullaze zdirgjet dhe lëpin jetën
E pëllumbave
që ajo ushqyer i ka me troha buke në shtigje

Zbraze fjalën si pushkën dikur, o Zeq Shpati
qëllo hallkën e vargonjve të ndryshkur
duarve të vogëlusheve tona
se

S’është kanu gjaku yt të mallkojë !…

NATA E POETËVE
Kur heshtja mbulon çdo gjë
Kur të gjithë flenë
Zgjohen poetët
Për t’u djegur nëpër vargje

Ata ia shtrydhin
Gjakun e keq mendimit

Shpirti i tyne shesh betejash

Nga temperatura e fjalëve
Vdesin ngadalë pa klithma.

Durimi ka kufi

       Përgatiti: Jeton KELMENDI

ANTOLOGJI E POEZISË MODERNE SHQIPE

EDI SHUKRIU

            Hyrje

            Edi Shukriu lindi në Prizren më 22 tetor 1950. Shkollën fillore dhe gjimnazin e kreu në Prizren, ndërsa studimet për arkeologji në Universtitetin e Beogradit (1972). Magjistroi në Universitetin e Beogradit (1979) dhe titullin Doktor i Shkencave Historike e mori në Universitetin e Prishtinës (1990). Është profesor ordinar në Fakultetin Filozofik të Universitetit të Prishtinës.

            Është arkeologja e parë dhe shkrimtarja e parë shqiptare në Kosovë që botoi përmbledhjen me poezi Sonte zemra ime feston (1972). Anëtare e PEN qendrës së Kosovës (2004-), Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës (1973-). Mori pjesë në International Writing Program 2005, University of Iowa, USA (2005). Përfaqësohet në antologjitë e autorëve shqiptarë e të huaj.

            Deputete e Kuvendit të Kosovës (1992-1998, 2002-2004), Bashkëdrejtuese e Departamentit të Kulturës–UNMIK (2000-2001), Kryetare e Komisionit për Kulturë, Rini dhe Sport të Kuvendit të Kosovës (2001-2004), Nënkryetare e Alternativës Demokratike të Kosovës (2004-). Ishte themeluese e Forumit të Gruas të LDK (1990) dhe kryetare e saj (1995-2000), si dhe organizatore dhe lidere e demostratave të shumta të grave kundër regjimit serb.

            Vepra letrare

            2004 Ancient Kosova, Museum of Kosova, Prishtina

            2004 Kosova antike, Muzeu i Kosovës, Prishtinë

            2000, 2003 Gra të shquara shqiptare, Teuta, Prishtinë

            1996 Dardania protourbane, Dukagjini, Peje (Çmimi “Gani Bobi”)

            1995 Historia e Kohës së Vjetër – Lindja e lashtë, Prishtinë

            Libra poetik

            2001 Përjetësi, Dukagjini, Pejë

            1990 Nënqielli, Rilindja, Prishtinë (Çmimi i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës)

            1985 Syri i natës, Rilindja, Prishtinë

            1980 Legjenda e Hasit, Naim Frashëri, Tiranë

            1978 Gjakim, Rilindja, Prishtinë

            1972 Sonte zemra ime feston, Rilindja, Prishtinë

            Drama

            1998 Kësulëkuqja e rrokaqiellit, Prizren

            1992 Lkeni i Hasit, Rilindja, Prishtinë

            1986 Kthimi i Euridikës, Rilindja, Prishtinë

            1995 Video-documentar: Prevent the war in Kosova

           

            Ko-autor

            1995 Kosova - National Report, Women's IV World Conference, Bejing, Prishtina

            1996 Kosova - The Hungry Future, Food Summit – Rome, Prishtina

            1997 Kosova and other Albanians outside Albania

(http://sq.wikipedia.org)

Poezi

Edi Shukriu

KTHIMI NË PRIZREN

Ec përgjoj
në skuta kërkoj në ajër
diku janë strukur
e frymojnë

dëgjoheshin denbabaden
rrugëve të moshuara
hapëronin
deri te dyqani në Arastë
përreth Shatërvanit

e nxitonin tutje
S’është e mundur të zhduken
të gjitha llapashitjet e këmbëve
të zbathura
trake-truket e nallënave
e gjurmët e këpucëve me shoje

gjallërojnë
shtresumet e karabojës
te rrëzët e ledheve
frymojnë nga kalldërmi i çrrënjosur
e rikthehen nga pullazet e përgjumura
vrujojnë nga arkadat e rempujve
e hapërojnë në kohë

gurët e hamamit
i thithin në vete
e motohen

LIGJI I HAMURABIT

Neni 226: Nëse kirurgu... e shlyne damkln nga robi, le t’i priten duart.
Neni 282: Nëse robi i thotë të zotit: Ti nuk je zotëria im, le t’ja prejnë veshin.
Neni 231: Nëse është mbytur robi, le të ipet robi për rob.

Në mbështetje të nenit 226
të Ligjit të Hamurabit,
ditën e djeshme
gishtërinjtë m’i shkurtuan
se damkën e mjerimit
tentova ta bëj të kaluar

Në mbështetje të nenit 226
të Ligjit të Hamurabit,
mbrëmjen e djehsme
më gjymtuan,
se këngën e zogjve
desha nga e nesërmja
ta sjell në të sotmen

Më vranë në mëngjezin e sotëm
dhe në mbështetje të nenit 231
të të njëjtit ligj
më zëvëndësuan sipas tyre
me një rob tjetër

Të mjerët, nuk e dinë se ai jam përsëri Unë,
me njëmijë gishtërinj,
me njëqindmijë veshë
dhe
me një të vetme
dëshirë të çelniktë
të kalitur ndër brezni

QERREJA E ZJARRTË

Sado që na bindin
se qerrja e zjarrtë
është imagjinatë

Ne e vendosim në të
Diellin e flakët
dhe i shtrijmë duart
të përflakemi

PËRTEJ VETES

Përtej vetes me flatra ngrihem
zdirgjem errësirave të ferrit

nga thellësitë e kohës
njomem e ngopem me urtësi
e rrënjët kalben
therra shkurra e egërsirë ngel
shçirrem pa frymë sy zgurdulloj

përtej vetes me flatra ngrihem
se si më rrëmben marri e kohës

DEMI I GJOLIT

Nuk shkuam te Livadhet e Gjolit
Nuk shkuam asnjëherë -
aq më keq,
as që e dinim se e kishim pranë

Ishte aty diku,
para se ta shkel atë Dri plak
e të hapëron në Hasin e moteve

Nuk dinim për livadhet e bekuara
as të shkonim atje,
të thellonim njohuri
nga uji i Gjolit.

Mbase na kishte llahtarisur Demi -
Demi i Gjolit,
më i forti i të gjithë demave të ruzullit

Mbase vëllai i i atij Demi që rri në qendër të botës –
si na flisnin të moçmit
e ne veshët i kishim në lesh

Demi i Livadheve të Gjolit
frikëson me duritje veshshpuese,

por mbase një trimëreshë o trim
do të mund t’ia merrte zemrën
e të merrte pikë uji -
vetëm një pikë,
për ta na e drejtuar rrugën

Po ne, nuk arritëm as të dinim për Livadhet e Gjolit
as për Demin që mrizonte në hijen e Lismadhit,
e lëre më të niseshim atje –
në qendër të Labyrinthit

Aty pellazgët na lanë peng Demin
si e lanë në Kretë -

E kishim para hundës të mjerët,
e nuk e pamë të verbër
se nuk u rritëm sa duhet
dhe nuk na lanë
ta shohim Livadhin e Gjolit
e Demin që na pret atje
për ta njohur veten

O, po të kishim shkuar më parë
sa më të fortë do të ishim,
më të fortë se që qemë
duke bredhur shtigjeve të gjakosura
të Labyrinthit të Jetës

Kur nis të shkruhet Libri mbi Livadhin e Gjolit
e forcën e Demit që e ruan ujin e mençurisë
do të prehem e qetë,
do të prehem e qetë.

/Prishtinë, 20.3.09/

RRI ANASH NË MUNDSH

Derisa kohë e trazuar
spastron detin
dhe ua zë frymën brigjeve

Rri anash në mundsh

Nëse
ndërkohë
s’të vrasin brigjet

BUSTI ILIR

Sodis me ditë
me natë
bukuria më magjeps

Në përqafim të kohës
të solla unë
o
më more me vete

Buzeqeshja e vrarë
në mermer skalitur

Shikimi i zënë
vuajtjen ringjall

Sillet valle e fatit

Sy më sy soditemi
ti e veshur në mermer
unë mermer

Në ballin tënd pa rrulla
zhduken të miat

Syri i natës / Night’s Eye, Rilindja, Prishtinë, 1986

RINGJALLJA

Bini daulle të fisit bini

jeni bërë nga lëkurë e trupit tim
prandaj bini fort e më fort

le të pëlcasë pëlhurë e shpirtit
dhe zemra me të

mbase sjellin ringjalljen

Dua të vallëzoj
në ritmin e tingujve paganë
sa të prëgjaken thembrat
nga thepat e gurëve të zhvendosur
e trupi të përplaset
në muret e mendjes së mykur

Pastaj
le të më quajnë bishë
dhe le të qeshen gjarpërinjtë
aq më bën

Dua të bien daullet

TAKIM ME DETIN

(pas luftës në Kosovë)

Kur e sheh detin
vështroje me dashuri

si për herë të fundit

Nëse e sheh përsëri
herdokur

kujto se ndërkohë
ke mundur
të mos jesh

PALEOANTOPI

Kushërinj në të djeshmen
Kushërinj në të përditshmen

njeri tërheq prapa
tjetri nuk lë para

Sa herë që ngrihej
diçka i binte kokës

po
s’do të bëhej N j e r i
të mos provonte sërish

NGA MITRA E DHEUT

Dhembja e ringjallur vrujon

nga mitra e dheut

Shungullojnë thellësitë:

Durim... Durim...

të mos erret udha
t’u hapë shtigje të paudhëve

Durim! Uturin thirravajshëm Nëna
Durim tej durimit
se nata është e stërgjatë
e drita e agut ka zënë diku në thua

Durim! Përbejnë ninulat
Përben Syri i Mirë
që lë shtigje të ndriçuara
t’i theqafë të pabesët

Durim! Kullon qumështi
i gjirit të gulçuar
të mos gufojë gjaku nga dejt

Nga mitra e dheut
gulon urtia:

Durimi ka kufi

LARG VETES

Mes lisave që lëshojnë hije
nga dritë e perëndimit
simfoni gjethesh në qetësinë e amshueshme

Një puhi ndjell ndjenjën
e rehatisë vetmake

Mes thanave e pemëve dardhane
larg sybiruesve e veshbiruesve
larg vetes së shitur qytetërimit

Sa kohë duhet të ikën njeriu
që të jetë i lirë me veten?

Nëpër kokë përvidhen dhëmbë,
arrijnë gjarpërinjë e lidhen rreth fyti

Zogjve u rriten krahët,
pas çdo druri lugetërit zënë pritë

Frika këmbëve ua jep vrapin
andej nga kanë ikur,
larg vetes kah vetja

Hijen tande e pashë

       Përgatiti: Jeton KELMENDI

ANTOLOGJI E POEZISË MODERNE SHQIPE

AZEM SHKRELI

            Hyrje

            Azem Shkreli zë vend në krye të poezisë aktuale shqiptare. Krahas cilësisë, poezia e Shkrelit shënoi kthesë në rrjedhat e poezisë në Kosovë: e zgjeroi spektrin tematik; e subjektivizoi dhe intimizoi heroin lirik dhe çka është më me peshë, solli një ndjesi të re, të mprehtë ndaj gjuhës, ndaj fjalës. Kështu, ajo i hapi rrugë bindshëm poezisë së viteve pesëdhjetë, të ngarkuar me patosin e euforisë kolektive.

            Azem Shkrelí lindi më 1938 në Rugovë të Pejës. Shkollën fillore e kreu në vendlindje, ndërsa në Prishtinë ai vazhdoi shkollën e mesme për të vazhduar fakultetin Filozofik, degën e gjuhës dhe të letërsisë shqipe. Për shumë vjet ai ka qenë kryetar i shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës, drejtor i Teatrit Krahinor në Prishtinë dhe themelues e drejtor i Kosova Filmit. Vdiq në pranverën e vitit 1997.

            Ka botuar këto vepra në poezi Bulzat (1960), Engjujt e rrugëve (1963), E di një fialë prej guri (1969), Nga bibla e heshtjes (1975), Pagëzimi i fjalës (1981), Nata e papagajve (1990), Lirikë me shi (1994), Zogj dhe gurë (1997). Në prozë: Karvani i bardhë (1961), Sytë e Evës (1975), Muri përfundi shqipes Shtatë nga at, si dhe dramat: Fosilet (1968), Varri i qyqes (1983) etj. Poezitë e tij janë përkthyer në shumë gjuhë të huaja.

            Shfaqja e Azem Shkrelit si poet, përpos që përputhej me ardhjen e talentit të fuqishëm, shënonte njëkohësisht kthesën e parë drejt hapjes dhe modernizimit të poezísë shqipe të Pasluftës. Shkreli u ngjít natyrshëm në kulmet e poezisë së sotme shqiptare dhe këtë vend ai e konsolidoi dhe e përforcoi nga njëra vepër poetike në tjetrën, deri në atë të fundit, që e la dorëshkrim "Zogj dhe gurë", botuar më 1997.

            Veprimtaria në poezi dhe në prozë e Azem Shkrelit në fund të viteve pesëdhjetë dhe në fillim të gjashtëdhjetave, shënon kthesë cilësore dhe kthesë në praktikat krijuese letrare. Gjatë viteve pesëdhjetë, si gjimnazist, Azem Shkreli, ka mundur të lexojë nga letërsia e kohës në gjuhën shqipe një poezi tematikisht të kufizuar, me strukturë dhe sajim artistik gjuhësor pa origjinalitetin e duhur. Në prozë gjendja ishte edhe më e varfër. Me përjashtim të ndonjë emri, (Hivzi Sulejmani) ajo pak prozë e autorëve jo fort të talentuar, kryesisht trajtonte tematikën e luftës dhe të fitores përmes rrëfimit klishe bardh e zi dhe të metodës së realizmit socialit.

            Kështu Azem Shkreli shënoi kthesën e parë më të rëndësishme në poezi, në radhë të parë, duke e çliruar Unin lirik intim nga ai kolektiv, duke selitur në të temën e dashurisë për vendlindjen dhe duke portretizuar njeriun e truallit rugovas, me ngjyrimet e traditës dhe të lashtësisë, dashurinë për vashën, lirikën peizazhiste, etj. Nga ana tjetër thyerjen e parë të madhe në letërsinë shqiptare, kosovare, Shkreli e bëri me romanin "Karvani i bardhë" si edhe me tregimet e përfshira në vëllimin "Sytë e Evës", që qëndrojnë ndër më të realizuarat në prozën tonë të shkurtër...

(www.fajtori.com)

Poezi

Azem Shkreli



NË VEND TË PËRSHENDETJES


Shko se furishëm po fryn në mua erë mallkimi që s’të fal.
Dhe dije


Mirë, kurrë më një e një nuk bëjnë një
Si thonte Hikmeti, aj farë poeti me këngë prej zjarri. Shko
Merri me vete lutjet tua, edhe hijen tënde, hiqe zvarrë
Rrugëve si gjenë e ndyrë. Mos u kthe mbas. Mos i harro
Sytë e përlotur në shtekballin tim. Mos thuaj lamtumirë.
Asgjë mos thuaj. Merri me vete gjurmat nëpër të cilat
Erdhe një natë më e përvuajtur se frika dhe hyre në mua.
Shko
Dhe bëhu fjalë e mbrame n’gojën time. Bëhu shkrepëtirë
e fikur


N’ylberin e shikimit tim. Bëhu çdogjë pos Meje e Teje
Dhe asaj që e quajtëm Ne kur i zinim yjet si fluturat
E ua ngjisnim nga një emër mos ta harrojmë emrin tonë.


Kumbonat e pendimit kur çmendet mallit vetmia ose kur
më buza buzën
E han n’pikllim që mëkatin s’e lan, që s’mundet ta shpojë
Gurin e rëndë, gurin e ftohtë të ndarjes. Shko, më mirë
Dhe hesht. Mos u kthe mbas. Mos i harro
Sytë e përlotur n’shtekballin tim. Mos më thuaj lamtumirë
E kur t’shkojsh larg, më larg se prej blerimi n’blerim
E kur t’shkojsh larg, më larg se prej zemre në zemër
Aq larg sa ta harrosh edhe emrin tënd dhe zërin tim,
fshihu prej vetes


Shkurto flokëgjatat, mate me to mendjeshkurtrën tënde
dhe mos qaj. Shko
Se tmerrshëm po lëndrojnë sonte n’mua rrëketë e gjakut
Shko
Merri me vete edhe rrugët të mos kthehesh kurrë
Në vesën e lotit të rrejshëm gërmadhat e kujtimit t’i
rrëzosh. Shko
Mbyllu në do kështjella të largëta harrimi ku s’të zgjojnë
më
Kumbonat e pendimit kur çmendet mallit vetmia ose kur
buza
buzën
E han n’pikllim që mëkatin s’e lan, që s’mundet ta shpojë
Gurin e rëndë, gurin e ftohtë të ndarjes. Shko, më mirë
Dhe hesht. Mos u kthe mbas. Mos i harro
Sytë e përlotur n’shtekballin tim. Mos thuaj lamtumirë
E kur t’shkojsh, më larg se prej blerimi n’blerim
E kur t’shkojsh larg, më larg se prej zemre në zemër
Aq larg sa ta harrosh edhe emrin tënd dhe zërin tim,
fshihu prej vetes


Shkurto flokëgjatat, mate me to mendjeshkurtrën tënde
dhe mos qaj.
Shko
Se tmerrshëm po lodrojnë sonte n’mua rrëketë e gjakut
të ndezur


 

EPITAF I NJË KËNGE


Merrni me vete të lashtat
E verës sate që s’erdhi


Mbilli idhur e thellë
Të vogla të verdha buzë heshtjes


Shih si ja bëmë vetes
Vdekshmërinë të pavdekshme


Më le vjeshtor dhe timin
Le të myken të pathëna fjalët

 

KËRCNIMI


Mbramë...
Ku thehen krahët e gëzimit
E diell’ i jetës tret mbas malit
Hijen tande e pashë
Ngadalë kah unë tue u matë.


Mbramë,
Në cakun e të gjitha caqeve
Ku fjala e kamba ngrihen,
Në përshpëritjen tande tinëzake
Heret, shumë heret e ndjeva
Emnin e vogël t’kurrkushit,
Edhe hijen time kah përpëlitet si gjet i vramë
E pashë ndër dhamb’ t’përgjakun...

Mbramë...

E tash
Shpeshherë po e ndjej
Shushuritjen e kambëve t’tua
Livadheve t’gjoksit tim,
Dhe e dij:
- Dikund...
- Ti po vjen
- Me hapa të mdhej sa vjeti.


 

EKZIL

Fjalën e zgjuam
Nga gjumi i gjatë nga bari

Qen e çakaj
U vunë pas ushtimës së saj

Morëm me vete
Syrin e madh dhe vajtëm

Atë ditë e sot
Na kërkon gjithkah e pabëra

MOLLË E KUQE TRUNG I NDARË

       Përgatiti: Adem ZAPLLUZHA

ANTOLOGJI E POEZISË MODERNE SHQIPE

NEZIR PROKSHI

          

             Hyrje

          Nezir Prokshi u lind më 15 tetor 1945 në Vërbovc të Drenasit. U shkollua në vendlindje e në Prishtinë vazhdoi shkollimin e mesme – drejtimi ekonomik. Studioi në Fakultetin e Drejtësisë në Universitetin e Prishtinës pa shkëputje nga puna. Shkruan poezi e proze. Zotëron një arkiv të pasur të trashëgimisë etnokulturore veçmas në lëmin  e folklorit. Botoi në të gjitha gazetat e  revistat e kohës në Kosovë, Maqedoni e Shqipëri.

            Që nga viti 1967 ishte korrespondent i ’Rilindjes” i Radio Prishtinës dhe i TVP. Nga nëntori i vitit 1990 kur u instaluan masat e dhunshme të Serbisë ishte i papunë deri në përfundimin e Luftës kur u punësua në MPMS.

            Krijimin e parë letrar e botoi në revistën “Zëri i Rinisë” në vitin 1966. Nga opusi në fushën e letërsisë ka botuar vëllime me poezi: Luadhi Kohës, (1973), “Kohë Idhnake” (1987), “Shi me Diell” (1997), “Sheshi i Shpëtimit” (2007), “Lulet e Kosovës” (2010), “Qiejt Ilirianë” (2011), “Mbretëria e Ëndrrave” në gjuhën Rumune në 2o11, “Me Flamur në zemër” (2012) dhe “Gjysh – Dielli a ka Sy” (2012). Më pastaj në lëmin e publicistikës e të prozës ka botuar: Ditar lufte “ Mbijetesa e popullit të Drenicës më rrethinë) (2007) në botim të Radio Kosova e Lirë dhe  një libër monografik  “Baca Dinë -  dritë i shtigjeve të djemve të Lirisë” në botim të SHBP të Kosovës. Është fitues i disa çmimeve letrare. Poezitë e tij janë përkthyer ne gjuhën Rumune  anglisht. Është përfshi në disa antologji në Kosovë e Shqipëri. Është Botues i SHB “MESHARI” Prishtinë

            Aderon në Lidhjen e Shkrimtarëve të Kosovës.

           

MBRETËRIA E SHPRESËS

Çuditërisht  pa hile

E donte  Shpresën

U dashurua sa ishte i ri

Edhe babë e babagjysh

Jetua kishin me te

Ajo kishte gjithë fuqinë magjike

E binte shiun, pranverën, verën

Kapërcente muzgun

Në agullimë vinte me diellin

Kur e kundërshtonin kopilët

Thoshte

Botën ta jap Shpresën jo

Me te ecte, me te ëndërronte

Me te bënte gjumë

Si Mbret

Vitet i kalëronte

Anë e kënd botës

II

Kur kapërcente ndonjë rrebesh

Kohë idhnake,

Orëliga kur trokiste në dyer të hapura

Para se të këndonte këndesi

Ai ia thoshte këngës majë  krahu

Ndalonte  kur tretej në meditime

Mërmëriste:

Botën ta jap Shpresën jo

Koha s’ndalon

Shpresa ecte para tij

Te nesërmën

Jetonte në të veten kohë

Besonte  në të magjishmen fjalë

Kurriz e kishte Lirin

Nga Homeri mësoj poemën me mija vargje

Siç mësoi të shoh përtej errësirës

Përtej bjeshkëve, përtej fjalëve...

Një ditë, 

Dimër i acartë

E arrestuan

E shpallën “Rebel”,

Luftën për Liri pa Liri

E bënte nëpër qelitë e errëta

Kur e kërrusën stinët dhe e zbardhen motet

I thanë; Je i  Lirë, pa  L i r i

III

Ai vërtetë mbeti i pathyeshëm

I palëkundur nga Shpresa për Ëndrrën

Besonte

Kërkonte liri

Edhe sot e donë drejtësinë

Kurrë se di pse

I besonte bestytshëm Trimit

Se do e sjell  Lirinë

Me gjenin pellazg pranverën e priste

Në toka buke në Fushëkohën dardane

Dëgjonte tinguj në Harpën e Arbrit

Si hante palla për Shtat mbretëritë

Paj,

Mbret ishte 

Kaluar mbretërive tërë botës.

MOMENTE POETIKE

Gjithë këta qiej

Mbi këtë vend krejt të sheshtë

Në qiellin e parë fluturojnë Mjellmat

Edhe ndonjë lejlek i harruar

Në të dytin pluskim bore

Retë që zihen e dalin nga dielli

I treti një Zot e di, pak më lart një avion

Udhë të bardha bën në qiej Ilirianë mbi liqe

Matanë bjeshke në brezare ndrit një Yll

Mbi Gjole flutura  botë e rrallë bimore, lule

Duken barka të vjetruara mbetur brigjeve

Enkelana fle në çatinë e bjeshkës

Mbi liqe Nositët nuk duken, kanë ikur qëmoti

Thonë sa herë Lasgushi  e këqyrë Mitrushin

E herë hëna zbret e plotë, e Yjet

Kur yjet prushojnë  lind dielli n’Enkelanë

E kur të zdirgjem në rrafshin e Dushemishtës

E po u zhvesha lakuriq i çmendur do me thonë

Të gjitha fyerjet e tundimit do i marr në kraharor

Se më kanë dehur erërat me aromë Liqeni

Se më ka mplakur e Premtja kur u poqa me Zanafillën

E te plakëm në mes kësaj bardhësie o Zot

                            

MBRETËRIA MAGJIKE E HIJES

Kur vjen nata

Poema e hapur në tryezë

Grindet me metafora

Mbi mua kalërojnë

Shkëmbinjtë të mbërthyer

Majave të thepisura

Zbehen bardhësitë    

Luadhet me këmisha të përhitura

Lakuriqët që donë t’ia ndalin

Bubullimën qiellit

Ofshame te bezdisura

Labirinteve përrallore

Shenja të orëve të liga

Po ikin

Thanë po i përpinë errësira

Ka rënë një sëmurje e keqe

Në një lugajë që ka marr zjarr

Trishtimi do të përvidhet

Në mbretërinë magjike te hijes

Fatziu unë që nuk mu takuam

Në stinën e përtëritjes

Imazhe rastësore përshkonin qiellin

Ngadalë në duart e Lirisë

RENKIMI I ESHTRAVE

Rënkime vaje gjemë

Palca shpirtrash

Të shqiptarëve të vrarë

Të mbuluar nën ritmin

E krakëllimave të sorrave

Në errësirën e natës

Kur lakuriqet fluturojnë

Pa hënë

Të fshehur në brendësin

E  muzgut

Sa larg ndihet rënkimi

Gjema, fjala hidhërimi

Flakë digjet

Me vargun tim kryeneç

Numërojnë ditët vitet

Epokat të mbuluara

Me pëlhurë të përhitur

Se koha erdhi  për të rrëfyer

Për shekujt e dhunuar

Në një botë mbërthyer

Në ethe plagë e  dhembje

Të shpërndara qençe

Pa u shënuar emër varri

Le të rendon dheu mbi kokë

Ndritur nga drita e mëngjeseve

Me plot  Diell Lirie

Në qiejt Ilirian

MOLLË E KUQE TRUNG I NDARË

Dhe një varg seç lindi sonté si një Yll që muzgun ndritë

Dhe një këngë që mori përrenjve puthi Majat

Në Diell u ngjit

Dhe u gëzua shumë

U gëzua posa preku në  gur e cung

Metaforë s’është Mollë e Kuqe patëm emër edhe trung

Trung e fruta, degë e Mollës, lule e pemës mbeten të tharë

Seç nis udhë Syri Vargut, mbushur mall si mërgimtar

I  përlotur syri  nënës loton nën qepallë

Shihte ëndrra për  mote kthimi, në kraharor digjej, kishte mall

Dhe një ditë një Fundprilli, thane në Kosovë e ke një Varr

Është mbushur  gonxhe aromë Prilli, Trungjet Sythe, Fushat bar