Parandalimi dhe kontrolli i agresivitetit

Është kjo, ndoshta, çështja më interesante e më e rëndësishme e kësaj teme. Nëse agresiviteti rrjedh nga një larmi ngjarjesh të jashtme, si provokimi, frustrimi, etj., atëherë njohja e tyre, mund ta parandalojë atë? Apo, kur dimë që ajo rrjedh nga atributet ose kujtimet, nga dallimet individuale, sidomos të Tipit A të sjelljes, shtrohet pyetja që agresiviteti, në këto raste është një reagim i programuar automatikisht, apo një fatalitet për organizmin njerëzor? Përgjigja shkencore është e prerë dhe e qartë se agresiviteti mund të parandalohet ose, së paku, të zvogëlohet rast pas rasti. Për të shpëtuar jetën e miliona njerëzve, psikologët socialë kanë përpunuar dhe orientuar teknika dhe praktika të ndryshme për kontrollin dhe parandalimin e agresivitetit njerëzor. Shohim në vazhdim tre teknika dhe tre strategji, si më kryesoret për parandalimin e agresivitetit.

Së pari është teknika & praktika e ndëshkimi. Gjatë gjithë historisë njerëzore, ndëshkimi dhe dënimi janë përdorur si forma pengimi dhe kufizimi të agresivitetit. Kështu, janë dhënë dënime të rënda për krime të tilla si vrasja, përdhunimi, apo fyerja, por gjithë çështja qëndron tek efektiviteti i tyre. Fakti është se, në një farë mase, ato kanë ndikuar për mirë. Njerëzit e burgosur dhe ekzekutuar nuk mund t’i përsërisnin më veprimet kriminale. Ka të dhëna që konfirmojnë se ndëshkimi mund të parandalojë dhunën, por vetëm nën disa raste dhe, të paktën nën tre kushte të caktuara.

Së pari, duhet që ndëshkimi të jetë i menjëhershëm, pra të pasojë sa më shpejt agresivitetin. Duhet së dyti, që të jetë një ndëshkim i fortë, pra dhe i mjaftueshëm për të penguar e për mos lejuar më të ushtrohet me efekte tek viktima pasuese. Duhet, së treti e së fundi, që ndëshkimi të jetë i mundshëm, pra i zbatueshëm sa herë që ndodhin veprime agresive. Fakti që ndëshkimet nuk kanë qenë gjithnjë të suksesshme në pakësimin e dhunës nuk tregon se ai është i dëmshëm apo i panevojshëm, por tregon që procedurat e përdorura nuk kanë qenë efektive. Kjo d.m.th., se ndryshimi i tyre do rriste efektivitetin. Nga sa më sipër del që, megjithëse është formë agresiviteti, dënimi shpesh e eliminon atë. Por ai mund që edhe të shtojë zemërimin, kur personi i dënuar ose ndëshkuar mendon se është i pafajshëm.

Së dyti është teknika e katharsisit. Pamë më sipër që si Frojdi & Lorenc ishin pesimistë për mundësitë tona në eliminimin e agresivitetit, ngaqë impulset armiqësore të formuara gradualisht duhej të shkarkoheshin pa tjetër nëpërmjet sjelljeve dhe veprimeve. Sipas Frojdit, ato nuk duhen mbajtur brenda vetes, sepse sjellin depresion, vetëvrasje dhe anomali të tjera psikologjike. Por Frojdi ishte më optimist se Lorenc për mundësinë e kontrollit që kishte qenia njerëzore ndaj agresivitetit. Këtu ai përmend një numër mekanizmash mbrojtëse, ku dy janë më kryesoret, ai i ajrosjes dhe zhvendosjes. I shohim në vazhdim, se çfarë ka parasysh Frojdi me to.

Së pari me anë të mekanizmit mbrojtës të ajrosjes ose “ventilimit”, Frojdi supozonte se mund t’i mbajmë nën kontroll tendencat agresive, duke “ajrosur” zemërimin tonë, çka ngjan, figurativisht, me “nxjerrjen e tymit nga gjoksi ose koka”. Por, procesi i ventilimit është më kompleks nga sa e mendonte Frojdi fillimisht. Studimet më pas argumentuan se, ndërsa “ajrosim” armiqësinë tone, mundet që ndihemi më mirë, por ndodh të na shtohet stresi psikologjik. Kështu, p.sh., kur na zemëron shefi, ne do donim ta reduktonim tensionin duke e goditur atë me grusht, por, ndërkohë do ndiheshim edhe më keq, nga ndjenja e fajit që kemi humbur kontrollin (vetëdijen) për momentin, si dhe për pasojat që na presin. Ventimi mund që edhe të shtojë zemërimin dhe armiqësinë, në raste të caktuara. Kështu, p.sh., dhuna në familje zakonisht fillon me armiqësi verbale, por fjalët e zemëruara në vend që të reduktojnë agresivitetin “i hedhin benzinë zjarrit”. Pra ventimi i zemërimit, në raste të tilla, më tepër synon dhe tenton të ushtrojë armiqësi se sa ta pengojë atë.

Së dyti, për mekanizmin e zhvendosjes, shumë teoricienë, mes tyre dhe Frojdi, mendojnë se instinkte e pavetëdijshme agresive mund të zhvendosen ose të ndryshojnë drejtim në aktivitete më të pranueshme sociale. P.sh., kur zemërohemi me shokun mund të qëllojmë me grusht murin, ose ta godasim atë në imagjinatë, që të lehtësojmë tensionin e krijuar së brnedëshmi. Por jo se gjithnjë përdoret katharsis si teknikë e kapërcimit të agresivitetit njerëzor. Alternativa frojdiane për rolin e katharsisit mbetet e dyshimtë në disa pika. Megjithëse shprehja ose “shfryrja” e zemërimit, apo përfshirja në aktivitete jo të dëmshme, mund të kanalizojnë impulset armiqësore, kjo ndodh vetëm në kushte të kufizuara, sepse rrezikohet shpesh që zemërimi të shtojë armiqësitë, ndërsa zhvendosja na le me të njëjtën ndjenjë armiqësore, si më parë.

Së treti është teknika e shmangies së motiveve agresive. Rruga më e lehtë për të kontrolluar agresivitetin është shmangia e irritusëve mjedisorë. Por nëse nuk i shmangim dot, mund të aplikohen tre strategji të mirënjohura, që janë: kontrolli i zgjimit ose eksitimit, reagimet e papajtueshme dhe rrethanat lehtësuese. I analizojmë me radhë ato:
Së pari kontrolli i zgjimit aplikohet nëpërmjet formulës së njohur: “numëro deri më dhjetë!”. Sipas teoricienëve të motivit, përvojat e pakëndshme krijojnë agresivitet, ndërsa kontrolli dhe parandalimi i zgjimit mund të pengojnë atë. Për këtë do mjaftonte vetëm një periudhë e vogël “ftohje”, për të arritur nivelin e mëparshëm normal. Dhe, po u kontrollua zgjimi, do kontrollohet edhe agresiviteti. Arritja e momentit “të ftohjes mekanikisht”, pra duke numëruar, është një nga mënyrat, por jo e vetmja. Kështu, edhe përdorimi i ilaçeve me efekte zbutëse ose qetësuese, është një mënyrë tjetër. Ndoshta, përdori i marihuanës ka efekte frenuese për veprimet agresive, apo dhe doza të vogla alkooli, kryejnë të njëjtën punë. Por, përdorimi në sasi të mëdha të tij e shton agresivitetin në sjelljet njerëzore. Së fundi, zgjimi mund të kontrollohet edhe nga shmangja e burimeve eksituese, që shtojnë dhe reagimet agresive Një strategji e dytë lidhet me lindjen e reagimeve të papajtueshme, pra nxitja e emocioneve që nuk pajtohen me zemërimin. P.sh., gruaja që do të zbusë zemërimin e burrit e përkëdhel atë ose e kalon bisedën me të qeshur. Po kështu dhe vartësi që nuk ka ardhur në orar në punë, tenton ta bëjë për të qeshur eprorin duke i treguar ndonjë anekdodë, ose i bën ndonjë kompliment etj. Por, në të dy rastet, vetëm përvojat mesatarisht pozitive, mund ta nënshtrojnë agresivitetin e bashkëshortit dhe eprorit. Ndërsa, një humor i skajshëm ose cinik, apo teknikat për zgjim seksual me përmbajte tepër të lartë, jo vetëm nuk e reduktojnë zemërimin, por shpesh sjellin reagime që stimulojnë më tej atë.

Strategji e tretë është përdorimi i rrethanave lehtësuese. Kur shoku na izolon, ose na shmanget, ne mund që edhe të zemërohemi, por kur marrim vesh që ai ka mbetur në provim, ky zemërim do fashitet. Pra, informacioni i ri shërben si një rrethanë lehtësuese, që na bën të mendojmë se veçimi apo shmangja nuk kishin lidhje me ne, pra ishin të paqëllimshme ose të parëndësishme. Sidoqoftë, studimet psikologjike tregojnë se informacioni lehtësues ka një ndikim tepër të madh kur prezantohet para se të ndodhë ngjarja e pakëndshme.

Një histori mbi propagandën

"Me anë të përdorimit të zgjuar dhe ngulmues të propagandës, madje edhe parajsa mund t‘u paraqitet njerëzve si ferr, dhe anasjelltas jeta më mjerane si parajsë" - Adolf Hitleri, "Mein Kampf".

Duke qenë se mjetet e informimit janë shtuar - nga shtypshkronjat te telefoni, radioja, televizioni dhe interneti - vërshimi i lajmeve mbushamendëse është shtuar në mënyrë tejet dramatike. Ky revolucion komunikimi ka çuar në mbingarkimin me informacion, teksa njerëzit janë të mbytur me lajme të panumërta që vijnë nga pothuajse çdo drejtim i mundshëm. Të shumtë janë ata që kësaj trysnie i përgjigjen më shpejt dhe i pranojnë ato pa i hetuar apo pa i analizuar.

Propaganduesit dinakë i pëlqejnë këto lloj mënyrash - sidomos atë mënyrë të menduari që i bën njerëzit të veprojnë pa u menduar. Propaganda e nxit këtë lloj mënyre të menduari, duke trazuar emocionet, duke shfrytëzuar pasiguritë, dykuptimësitë e gjuhës dhe duke nënshtruar rregullat e logjikës. Sikundër dëshmon edhe historia, taktika të tilla mund të dalin jashtëzakonisht punëbërëse.

Një histori mbi propagandën

Sot fjala "propagandë" ka kuptim negativ, duke lënë të kuptohet për marifete të pandershme, por fillimisht kjo fjalë nuk kishte këtë ngjyrim kuptimor që ka sot. "Propaganda" me sa duket e ka prejardhjen nga emri latin i një grupi kardinalësh katolikë romakë, Congregatio de Propaganda Fide (Kongregacioni [Kisha] për Propagandimin e Besimit). Ky komitet, i quajtur Propaganda shkurt, u themelua nga Papa Gregori XV në vitin 1622 për të mbikëqyrur misionarët. Gradualisht, "propaganda" mori kuptimin e përpjekjeve për të përhapur besimin fetar. Por koncepti i propagandës nuk lindi në shekullin e 17.

Qysh nga kohët e lashta, njerëzit kanë përdorur çdo mjet që kanë pasur në dispozicion për të përhapur ideologjitë apo për të rritur famën dhe pushtetin. Për shembull, arti ka shërbyer për qëllime propaganduese që në ditët e faraonëve egjiptianë. Këta mbretër i ngrinin piramidat e tyre për të pasqyruar imazhin e pushtetit dhe qëndrueshmërisë.

Ngjashëm, arkitektura e romakëve shërbente për qëllime politike: mbulimin me lavdi të shtetit. Termi "propaganda" mori ngjyrim negativ gjatë Luftës së Parë Botërore, kur qeveritë filluan të luanin rol aktiv në dhënien e trajtës informacionit të luftës të përhapur nga media. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, Adolf Hitleri dhe Jozef Gëbelsi dolën se ishin mjeshtër të propagandës.Duke vijuar me Luftën e Dytë Botërore, propaganda sa vinte e bëhej gjithnjë e më shumë një vegël e madhe, për të nxitur politikën kombëtare. Qoftë blloku perëndimor, ashtu edhe ai lindor, bënë fushata të plota, për të fituar masat e mëdha të njerëzve asnjanës që të merrnin anën e tyre.

Çdo aspekt i jetës kombëtare dhe asaj politike u shfrytëzua për qëllime propagandistike. Vitet e fundit, sofistikimi në rritje i teknikave të propagandës është bërë i dukshëm në fushatat zgjedhore, sikurse në reklamimin e shoqërive të duhanit. Të ashtuquajturit ekspertë dhe udhëheqës të tjerë janë përdorur për ta portretizuar pirjen e duhanit si magjepsëse dhe të shëndetshme dhe jo si rrezik për shëndetin e njerëzve, sepse i tillë është.

Sipas përllogaritjeve të Organizatës Botërore të Shëndetësisë, çdo vit vdesin jo pak, por 5 milionë njerëz. Kjo shifër është e barabartë me zhdukjen nga harta të një popullsie sa ajo e Shqipërisë dhe Kosovës.

Përgjithësimet

Një tjetër taktikë mjaft e suksesshme e propagandës është përgjithësimi. Përgjithësimet kanë prirjen të errësojnë faktet e rëndësishme për të dhënat e vërteta të çështjes dhe përdoren zakonisht për të poshtëruar grupe të tëra njerëzish. "Ciganët (apo emigrantët) janë vjedhës" është, për shembull, një frazë që dëgjohet shpesh në disa vende europiane.

Por, a është e vërtetë kjo?Damkosje të tilla s‘bëjnë tjetër vetëm se shkaktojnë një lloj furie ksenofobie dhe shpeshherë raciste kundër të huajve. Faktet kanë treguar, megjithëkëtë, se kur bëhet fjalë për vepra kriminale, fajtorët në atë vend ka më shumë të ngjarë të jenë vendës në vend se të huaj. Anketimet kanë treguar se në Greqi, "96 nga 100 për qind të krimeve kryhen nga grekët". Shkaqet e veprimtarisë kriminale janë ekonomike dhe shoqërore, jo "raciale". Gjithë fajin e ka media që "në mënyrë sistematike kultivon ksenofobinë dhe racizmin, duke shtrembëruar realitetin".

Disa njerëz i fyejnë ata që nuk ndajnë të njëjtin mendim me ta, duke vënë në pikëpyetje karakterin apo motivet e tyre në vend se të përqendrohen te faktet. Etiketimi s‘është veçse një mënyrë negative dhe e lehtë për të mbajtur mend një person, një grup apo ndonjë ide. Etiketuesit shpresojnë që taktika e tyre të bëjë punë.

Në qoftë se njerëzit hedhin poshtë personat apo idenë në bazë të etiketimit negativ në vend që t‘i peshojnë vetë faktet dhe provat, atëherë strategjia e etiketuesit ka bërë punë. Ky marifet u zbulua nga Instituti për Analizën e Propagandës në vitin 1938.Instituti për Analizën e Propagandës vëren se "emrat e këqij kanë luajtur një rol tmerrësisht të fuqishëm në historinë e botës dhe në zhvillimin tonë individual. Ato kanë shkatërruar reputacione, …kanë çuar [njerëz] në biruca dhe ua kanë prishur aq shumë mendjen njerëzve sa kanë qenë të gatshëm të marrin pjesë nëpër beteja dhe nëpër kasaphana për të vrarë të afërmit e tyre".

Loja me emocionet

Sido që ndjenjat janë të pavenda kur bëhet fjalë për pohime të bazuara mbi fakte apo në logjikën e argumentit, ata luajnë një rol të madh sa i përket bindjes. Thirrjet që u bëhen ndjenjave krijohen nga reklamuesit e praktikuar, që luajnë me ndjenjat me po aq mjeshtëri sa edhe virtuozi luan në piano.

Urrejtja është një emocion i fuqishëm që shfrytëzohet me mjeshtëri nga propaganduesit. Një gjuhë e ngarkuar është veçanërisht e volitshme për arritjen e qëllimeve të caktuara. Duket se përdorimi i fjalëve të pahijshme nxit dhe shfrytëzon urrejtjen kundër grupeve fetare apo raciale dhe etnike.Disa propagandues luajnë me krenarinë.

Shpesh dëgjojmë për fraza të tilla si: "Çdo njeri i zgjuar e di se…" apo "E po një person me aq pak shkollë sa ke ti s‘mundet të…". Thirrjet e gabuara që i bëhen krenarisë bëhen me qëllim për të shkaktuar te të tjerët frikë dhe për t‘i bërë të mendojnë se janë budallenj. Profesionistët e artit të bindjes janë shumë të mirënjohur për këto.

Parullat dhe simbolet

Parullat janë shpallje tinëzare që zakonisht përdoren për të shprehur pozita apo qëllime. Për shkak të dinakërisë së tyre, është e lehtë që të jesh në një mendje me to.Demagogët janë mjeshtër në përdorimin e parullave të shkruara dhe të folura, ndërsa njerëzit nuk arrijnë të dallojnë synimin e vërtetë që qëndron pas demagogjive të tyre.

Sido që demagogët përdorin mjeshtërisht tema të tilla si atdheu, familja, ndershmëria morale etj., gjetiu e kanë synimin.Kështu që arti i propagandës mund të paralizojë mendimet, pengon të menduarin e qartë dhe aftësinë shquese dhe i kushtëzon njerëzit të veprojnë si turmë e çorganizuar.

‹ Katër burimet e stresi

Katër burimet e stresit

Ankth, stres, presion….. janë fjalët që kanë zënë vënd të fortë në fjalorin e përditshmërisë sonë. Për fat të keq nuk janë vetëm fjalë, por gjëndje që i jetojmë pothuajse të gjithë. Ritmi i pandalshëm i jetës, problemet, komunikimi jo rezultativ, mosnjohja e vetes tonë, përplasjet me njëri tjetrin i zmadhojnë këto gjëndje.

Por përtej zakoneve të jashtme dhe situatave stresuese të secilit, ekzistojnë dhe burime endogjene stresi, që do ti quajmë në mënyrë simbolike “Zërat e Vegjël” që na çojnë në sjellje të gabuara dhe të pakonfirmuara. Por le ti shohim në mënyrë më analitikë në artikullin që vijon.

BURIMET E STRESIT : ZËRAT E VEGJËL DHE TË MËDHENJ

Që njeriu të zbulojë veten e tij, veten e tij të vërtet, të zbulojë se cila është esenca e tij në të vërtet, është një gjë e vështirë, edhe pse është veprimi më me vlerë dhe më i rëndësishëm që mund të bëjë gjatë jetës së tij.

Shumë prej nesh hecim në botë pa e ditur se kush jemi, nga vijmë dhe ku po shkojmë. Nuk e njohim identitetin tonë të vërtet, nuk e dimë se çfarë ka vlerë dhe çfarë nuk ka, çfarë është e rëndësishme dhe çfarë është e parëndësishme.

Prandaj është e dobishme që të merremi me Filozofi. Me Filozofi nuk nënkuptojmë studimin e historisë së rrymave filozofike, të filozofëve më të mëdhenj të të gjitha kohërave dhe teorive të tyre, por nënkuptojmë hetimin e të gjitha atyre vlerave që janë të vërteta, të rëndësishme dhe të dobishme për ne dhe për të gjithë njerëzit.

Pra, në një udhëtim të tillë kërkimi ka shumë gjëra mbi të cilat duhet të kërkojmë, duke filluar nga vetë vetja jonë dhe nga natyra jonë njerëzore.

Njeriu është një qënie e shumfishtë dhe më e ndërlikuara në krahasim me mbretëritë e kaluara të qënieve në natyrë (kafshë, bimë, sende). Dallohet për formën e tij, për forcën dhe shullojshmërinë e emocioneve të tij, aftësine e të menduarit dhe të kuptuarit të ideve, për kalitjen e vlerave më të larta, vetëdijes dhe moralit.

Përgjithësisht, do të mund ti gruponim këto 2 elementë në dy kategori, Personalitetin, që e formonë forma jonë materiale, energjia gjallëruese, ndjenjat dhe mendimet tona, dhe Njesia, që përmbanë një Intelekt më të lartë, një force përjetimi të menjëhershëm të natyrës së vërtet të gjërave (Parandjenja) dhe së fundmi Vullneti, forca që lëviz gjithçka në një rrugë ngjitëse zhvillimi drejt formave më të larta. Platoni përdorë në dialogjet e tij një figurë shumë karakteristike për këtë strukturë bazike të njeriut. Paralelizon Personalitetin me një kalë dhe Njësinë me kalorësin e kalit, duke theksuar në këtë mënyrë se brënda nësh ekzistonë një pjesë më e lartë dhe më me vlerë që duhet të drejtojë dhe të ngasë mjetin që kemi në dispozicionë që të lëvizim dhe të “udhëtojmë” në jetë. Njëkarakteristikë tjetër e ketij “kalorësi” mitik, është se dallohet gjithashtu nga Vetëdija. Vetëdija si kuptim lidhet ngushtë me Shkencë e Psikologjisë dhe një nga përcaktimet më të pastër që kemi për të është se, përbën Diturinë e gjërave rreth nesh dhe të vetes tonë. Deklarimi “unë kam vetëdije” lidhet shumë me frazën “kam dituri”. Di se kush jamë, si jetojë, si sillem, çfarë nevojash kamë, kam dije të së drejtës, të vërtetës etj.

Gjithashtu mund ta përgjasojmë Vetëdijen me një llampë. Llampa në realitetin tonë të përditshëm është një vegël shumëe dobishme në rastet kur nuk ka mjaftueshëm dritë përreth nesh. Na nevojitet llampa që të shihim në errësirë, që të ndriçojmë vëndin që na rrethonë, që të perceptojmë se çfarë ka përtej nesh, në mënyrë që të mund të lëvizim dhe të bëjmë atë që kemi zgjedhur. Duke e përdorur kështu llampën – vetëdije mund ta drejtojmë në botën tonë brendësore dhe të mund të njohim gjëra, objekte, vende të këtij “përbrënda” që nuk është edhe aq i padukshëm, sa i “jashtmi”, por në esencë është po aq i rëndësishëm sa edhe bota jonë materiale, që ndikonë mbi të dhe ndërhynë në të në një masë të madhe.

Gjithashtu duke patur parasysh se si qënie kemi një strukturë të komplikuar, dallohemi për një gamë të madhe nevojash, që janë ndryshe për çdo element të vetes tonë. Masloë, ky psikolog i rëndësishëm Amerikanë, studjoi nevojat njerëzore dhe i vendosi në mënyrë hierarkike në një piramidë, duke filluar me bazën që përbënin nevojat materiale dhe duke arritur në majë që zinin vënd ato shpirtërore. Kështu, do të mund të njihnim tek vetja jonë:

a) Nevoja biologjike: përmbushja e tyre na lejon të mbijetojmë dhe të jemi të gjallë.

b) Nevojat e sigurisë: përmbushja e tyre na bën të ndihemi të sigurtë në mjedisin ku jetojmë, të sigurtë, pa u rrezikuar prej tij.

c) Nevoja për dashuri dhe njohje shoqërore, që të bëjmë pjesë në një grup dhe të bashkjetojmë me antarët e tjerë të këtij grupi : kur ata janë të kënaqur ne ndihemi të dashur dhe të pranuar nga nga antarët e grupit për atë që ne jemi.

d) Nevoja për vetbesim dhe pavarësi: kënaqësia e tyre na jep ndjenjën e të qënit me vlerë si njerëz dhe konfirmimin që mund ta kontrollojmë ambjentin tonë, të bëjmë zgjedhje dhe ti japim drejtim jetës tonë.

e) Nevoja për Vetnjohje dhe Vetrealizim : përmbushja e tyre na jep ndjenjën e të pasurit një arsye dhe një qëllim në jetën tonë, ushqejnë vlerat më të bukura dhe më të larta të njeriut, e udhëheq njeriun në jetën harmonike me veten e tij, me njerëzit përreth tij dhe Natyrën.

Sigurisht që sot jetojmë në një moment historikë të qytetërimit tonë ku ka shumë injorancë dhe errësirë dhe, siç përmëndin shumë historianë dhe studjues të shoqërive dhe qytetërimeve, gjendemi në një mesjetë të re. këto rrethana në nivelin njerëzorë e bëjnë një çështje të vështirë realizimin e këtyre nevojave natyrale njerëzore. Dhe pasojat e një gjëndjeje të këtillë nuk janë edhe aq shumë të kënaqëshme, sepse mosrealizimi i tyre çon në zhvillimin e sjelljeve të gabuara dhe jorezultative, që në thelb i ushtrojnë presion njeriut dhe e çorintojnë.

Duke ju rikthyer pamjes së parë të Vetëdijes, si një llampë dhe duke e përngjasuar Personalitetin me një dhomë të errët, do të mund të thoshim se për shkak se ka errësirë dhe drita e llampës nuk është aq e fortë sa për ta ndriçuar të gjithë dhomën, krijohen pika, vënde, cepa që mbeten të panjohura, të padukshme dhe të pakontrolluara. Dhe për shkak se nuk ndriçohen nga Vetëdija., veprojnë brënda nesh në mënyrë të pandërgjegjshme domethënë pa qënë të vetëdijshëm të ekzistencës dhe të funksionit të tyre. Do ti quajmënë mënyrë simbolike këto sjellje të gabuara “Zëra të Vegjël”, sepse pa e kuptuar na bëjnë që të veprojmë në mënyrë të pakonfirmuar.

Kështu nga cepi i nivelit fizik/material të personalitetit tonë, delë “zëri i vogël” “Të jesh i Fortë”. Njeriu që zotërohet nga ky zë, është i shkëputur nga ndjenjat e tij dhe mendon se të gjitha duhet ti bëjë vet. Bëhet i ashpër. Nuk i shpreh lehtë ndjenjat e tij. Nuk kërkon ndihmë, kjo për shkak se mendonë se vetëm të dobtit kanë nevojë për ndihmë e të tjerëve, ndërsa ai vetë është i fortë, ose edhe sepse mendonë se vetëm ai mund ti bejë gjërat mirë dhe në rregull. Që kjo gjëndje të vij në baraznivel, është thelbësore që njeriu ta ndriçojë këtë sjellje të pavetëdijshme me Vetëdije. Nëqoftëse e kuptonësaktësisht se çfarë po bën dhe pse po e bën, nëqoftëse kuptonë motorrët e fshehtë dhe shkaqet, nëqoftëse e kuptonë qëndrimin e tij të gabuar, atëhere do të ket mundësinë të zgjedhë nëqoftëse do të vazhdojë të sillet në atë mënyrë ose të ndryshoje dhe ta shëndërrojë këtë “zë të vogël” në të kundërtën e saj në “zë të madh” “Të jesh i qetë”. Të qënurit i qetë do ti lejojë që të pranojë se ka mangësi, që nuk mund ti bëjë të gjitha vetëm dhe që përfundimisht është që e bukur të pranosh ndihmë e të tjerëve.

Nga cepi i errët i personalitetit tonë që lidhet me energjinë tonë jetëdhënëse dëgjohet zëri i vogël “Rraskapitu”. Njeriu që zotërohet nga ky zë nuk e njeh kuptimin e ritmit në veprimtaritë e tij. Ndien se është i frytshëm nëse ato që arrin, i arrin me stërmundim, sepse punoi shumë për atë. Është një tip manjaku pune që do tu tregojë të tjerëve se punon shumë, edhe pse disa herë mundimi që ai derdh është i panevojshëm, sepse jo të gjitha gjërat kanë nevojë për një stërmundim. Pasiguria brendësori mund ta çojë drejt teprimit të gjërave, në mënyrë që vetëdija e tij të jet e zënë që të mos shohë ato që duhet të shikojë, domethënë disa të vërteta për veten e tij që me shumë mundësi janë të dhimbëshme. Ndonjëherë të jep përshtypjen se ka lindur për të punuar.

Shmangja nga ky qëndrim me anë të vetëdijes dhe vullnetit, na çon tek zëri i madh “Gjej ritmin tënd”. Jo të gjitha gjërat kanë nevojë që të stërmundohemi për ti realizuar dhe gjithashtu në kuptimin ritmit nuk është vetëm puna por edhe pushimi.

Nga cepi i errët i nivelit tonë ndjesorë del zëri i vogël “Bëji qejfin”. Njeriu që zotërohet nga ky zë nuk di ose nuk mundet të thot jo. Përpiqet gjithnjë që të pëlqehet dhe të pranohet nga të tjerët. Vesh maska që i konsideron si të pranueshme nga mjedisi i tij. Kështu shëndërrohet në diçka të rreme dhe jo autentike, duke mos mundur që të jet vetvetja. Ky lloj qëndrimi vjen si rezultat i frikës se nuk do pranohet nga të tjerët. Nga kjo gjëndje dalim vetëm nësë zhvillojmë zërin e madh “Ki besim”, që do të thotë ti besosh asaj që je, rrij i vërtet përballë të tjerëve dhe ki besim se të tjerët është e mundur që të pranojnë dhe të duan pa maskat gënjeshtare dhe të kënaqëshme, por me fytyrën tënde të vërtet.

Nga cepi i errët i nivelit mendorë del zëri i vogël “Nxitohu”. Ky zë e çon njeriun në një stres të vazhdueshëm, në ndjenjën se koha asnjëherë nuk është e mjaftueshme për të bërë ato që do. Nuk mundet që të qetësohet fare dhe është gjithë kohës në një gjëndje ankthi plot tension. Bën shumë gjëra njekohësisht duke pasur përshtypjen se po bën diçka të rëndësishme, por njëkohësisht i shmanget pyetjeve thelbësore dhe përgjigjes së tyre. E shpërndan vetëdijen e tij jashtë vetes duke humbur kështu në një nivel të madh lidhjen me qëndrën brendësore të vetvetes.

Ndryshimi i kësaj sjelljeje bëhet nëpërmjet zhvillimit të zërit të madh “Shtendosu”. Pra duhet që ta ulë ankthin dhe tensionin, të pushoj së bëri kohën që ta ndjeki, në mënyrë që të jet më natyral dhe të mund ta shijojë jetën në një nivel më të lartë.

Së fundmi nga qëndra e personalitetit, nga vetë uni jonë, del zëri i vogël “Të jesh perfekt”. Ky njeri do që ti di të gjitha, ti kontrollojë të gjitha. Do që të jet më i miri. Do që ta konsiderojë veten si njeri madh, të ndihet i pazëvënsësueshëm dhe i domosdoshëm, bën me përsosmëri çfarë ka marrë përsipër sepse do që të duket perfekt në sytë e të tjerve. Që të çlirohemi nga pesha e këtij zëri do të duhet që të zhvillojmë zërin e madh “Ji krijues”. Të jesh krijues do të thotë të mos jesh perfekt që të dukesh si i rëndësishëm në sytë e të tjerve, por ti drejtohesh perfeksionit tek gjërat sepse sepse interesohesh për to dhe e konsideron si përgjegjsinë tënde që të gjitha të bëhen ashtu siç duhen. Ka modesti, përkujdesje, entuziazëm dhe dashuri kundrejt të gjithaveprimeve,. Një qëndrim i tillë na bën pozitivë, të gëzuar dhe njerëz krijues, që duan që tu ofrojnë shumë gjëra të tjerëvë, por edhe vet vetes së tyre.

Pra siç bëhet e qartë, zhvillimi i të ahtuquajturve simbolikish “Zërave të mëdhenj” tek vetja jonë, është një proçdurë brendësore ndryshimi dhe vetpërmirsimi. Shfaqja e tyre i lejonë personalitetit tonë të konfirmohet, të fortësohet, të zgjerojë kufijtë e saj dhe të ndriçojë me ndriçimin e një Vetëdijeje që udhëheq drejt vetënjohjes, vetkontrollit dhe zotërimit të të metave tona.

Efektet e pikëllimit dhe zemërimit në përceptimin social

Në lidhje me vlerësimet kognitive të modeleve të emocionit, është supozuar që pikëllimi dhe zemërimi mund të shfaqin ndikime të ndryshme në gjykimet e shkakut. Dy eksperimentet kanë siguruar përkrahjen parësore për këtë hipotezë. Pikëllimi Ss ka përceptuar më shumë ngjarjet e shkaktuara nga situata dhe forcat e situatës me më shumë përgjegjësi për ngjarje dykuptimëshe se sa zemërimi Ss, ku në krahasim me pikëllimin ka përceptuar ngjarjet të shkaktuara më shumë nga njeiru dhe njerëzit e tjerë si më të përgjegjshëm. Eksperimentet kanë treguar që përjetimi i këtyre emocioneve, më tepër se sa zgjedhësit e tyre kognitiv, i ndërmjetësojnë këto ndikime. Tregimi joemocional i informacionit të agjensionit njerëzor dhe të situatës nuk kanë ndikur në gjykimet e shkakut, përderisa induksioni i pikëllimit dhe i zemërimit pandonjë informacion të saktë e ka influencuar.

Diskutimi fokusohet në ndikimin e emocionit në gjykimin social. Idea që emocionet kanë ndikim në mendimet, gjykimet dhe vendimet e njerëzve është aq e vjetër sa vet literatura, ndoshta edhe më e vjetër. Më afër mendsh, mendimet e dikujt për personin apo ngjarjen që ka shkaktuar emocionin kanë ndikim; kur dikush na ka inatosur, gjykimi ynë për karakterin e atij personi ka mundësi të theksoj veset dhe gabimet. Disi më pak e natyrshme, derisa emocionet zgjasin, interpretimet tona për ngjarjet e reja-edhe ato që nuk janë të lidhura për burimin e emocionit mund të ndryshojnë. Për shembull, një person mund të zemërohet në mëngjes nga një zënkë në shtëpi që mund të shkaktoj përvojat në vijim më irituse: një punonjës banke apo një pemëshitës duken më të ngadalshëm se zakonisht, shefi më ngacmues, dhe vozitësit e tjerë në autostradë më kokëtrashë. Disa nga mbetjet e emecioneve te ma hershme ndikojnë në përceptimin e personit lidhur me ngjarjet qe vijojnë.

-Ka fakte të mjaftueshme që disponueshmëria globale si ajo positive edhe ajo negative kanë efekte të mbetjes në kognicion. Në fakt disponueshmëritë positive dhe negative kanë treguar ndikim në një spektër të gjërë të gjykimeve, duke përfshirë vlerësimet e efikasitetit personal, dhe performancës sociale, si dhe gjykimet e satisfaksionit në bazë të numrit të konsumatorëve , figurave politike, dhe rrethanave të jetës së përditshme.Disponueshmëritë positive vijnë si rezultat i pikëpamjeve optimiste dhe positive ndërsa disponueshmeritë negative nga pikëpamjet pesimiste dhe negative.

-Por a ndikojnë në gjykime emocionet e ndryshme negative në mënyrë specifike apo duke krijuar pesimizëm të përgjithshëm? Hulumtimi në lidhje me këtë sygjeron që ndikimi i emocioneve negative në gjykim mund të jetë i ndryshëm. P.sh. Studimet e depresioneve të pashpresa kanë gjetur që pasojat e ngjarjeve negative kanë shkaktuar depresion që manifestohet në interpretimin selektiv të ngjarjeve që pasojnë. Shkencetarët duke studiuar rrolin e atributeve në prodhimin e emocioneve kanë spekuluar poashtu për sekuencën atribut-emocion-atribut,ku emocionet që kanë ardhur si pasojë e atributeve të sigurta ndikojnë në attributet që pasojnë. Në mënyrë më relevante ky hulumtim ka treguar që në krahasim me disponueshmëritë positive, ato negative udhëheqin proceset kognitive duke e ngushtuar vëmendjen e njerëzve dhe duke nxitur një hulumtim më thelbësor për shkaqet. Duke bërë rishikime në literaturën për disponimin dhe procedimin kognitiv Schëarz ka propozuar që “ efekteve cognitive të emocioneve të veqanta mund të parashihen në bazë të analizës të strukturës domethënëse që thekson atë emocion”.

-Hulumtimi brenda disponimit dhe traditës së gjykimit rrallë ka ekzaminuar efektet specifike të emocioneve të ndryshme që mund të jenë lidhur me gjykimin. P.sh. Në një nga tentativat e vetme për të ekploruar efektet specifike të disponimit lidhur me gjykimin,Johnson dhe Tversky(1983) kanë zbuluar që disponimi negativ që rrjedh nga leximi në gazetë për vdekjen e një djali të ri ka bërë që njerëzit ti përciellin poashtu ngjarjet e tjera negative, përderisa disponimi pozitiv ka efekt të kundërt. Ky efekt veprues ka ndikuar në nivel të përgjithshëm, në atë nivel që disponimi negativ ka nxjerrur në pah një numër të madh të ngjarjeve negative. Nuk ka pasur fakte megjithatë te disa efekte specifike: ngjarjet e rëndësishme të ngjajshme me temën që ka lidhje me emocionin (p.sh. një artikull gazetaresk lidhur me leukimin dhe një ngjarje të veqant që përfshin kancerin) janë parë si tema jo të ngjajshme ( p.sh. vdekja nga zjarri).

-Hulumtimi lidhur me gjykimin e ndikimeve të disponimit ka qenë i limituar për të ekzaminuar përparësinë e emocioneve te pergjithshme dhe pasojat e pergjithshme kognitive. Në anën e përparëisë, ‘’emocionet’’ e hulumtuara janë pika tipike të dimenzionit të thjeshtë pozitiv-negativ: eksperimentuesi krahason disponimin e mirë dhe të qetë me atë të keq dhe jo të këndshëm, her pas here duke shtuar jotrajtimin e grupit kontrollues për të parashtruar një pikë në dimenzionin e njëjtë. Në anën kognitive, shumica e influencave që disponimi ka treguar për të nxjerrë një gjykim mund të karakterizohen si një optimizëm apo pesimizëm i thjeshtë.

-Në përgjithsi kualiteti i ndjenjave positive apo negative është fundamental për shumicën e eksperiencave emocionale, disa nga teoricientët besojnë që kjo është vetëm një dimension që bën ndarjen mes emocioneve. Shumica e teoricentëve përkrahin eksperiencën emocionale si mjaft komplekse, pa marrë parasysh qasjen kategorike apo qasjen më përbërëse. Ata që e mbështesin qasjen përbërëse në përgjithsi e trajtojnë secilin emocion si rezultat i vlerësimeve të veqanta interpretuese të situatës së tanishme dhe kanë specifikuar me një sukses të mjaftueshëm modelet e karakteristikave vlerësuese kognitive të një numri mjaftë të gjërë të emocioneve.

-Përshembull Smith dhe Ellsworth lidhur me studimin e 15 emocioneve kanë zbuluar që dimenzioni i kënaqësisë dhe jo kënaqësisë është marrë si mospërputhje në shumicën e përpjestimeve, pakënaqësia relative ishte shumë e parëndësishme në ndarjen midis emocioneve positive dhe negative. Kjo është kur, një person ndihet keq, shkallët e “së keqes” janë pak të dobishme në parashikimin se a do të jetë emocioni pikëllim, zemërim , frikë, faj, apo ndonjë emocion tjetër negativ. Përceptimi i agjensionit në vend të saj supozon rëndësinë kryesore. Kur njerëzit e përceptojnë që një person tjetër është shkaktar i fatkeqsisë së tyre, ata ndihen të zemëruar; kur njerëzit përceptojnë rrethana jo personale përtej kontrollit njerëzor të jenë shkaktar të fatkeqësisë së tyre ata ndihen të trishtuar; dhe kur ata e përceptojnë vetveten të jenë shkaktar i fatkeqësisë së tyrë ata ndihen fajtor.

- Deri më tani; hulumtimi në rolin e vlerësimit kognitiv në diferencimin e emocioneve ishte i koncentruar kryesisht në lidhjen mes vlersimit dhe nxerrjes në përfundim të emocionit. Pak vëmendje i është kushtuar lidhjes në mes të nxerrjes së emocionit dhe vlersimit të ngjarjeve të mëtejshme. Nësë pikëllimi dhe zemrimi janë prodhuar si vlerësim tjetër i situatës, në vend të tyre a mund të ketë efekt tjetër në gjykimin e ngjarjeve të mëtejshme, apo që të dyja prodhojnë karakteristika të kundërta pesimiste të disponimit në përgjithsi? Hulumtimi ka raportuar që tentativë e parë është ti sjellë sëbashku disponimin-dhe-gjykimin dhe vlersimin kognitiv të traditave dhe ti zgjeroj ato sëbashku duke pyetur se emocionet negative specifike influencojnë gjykimin social në atë mënyrë që të shkoj përtej njëanshmërisë të zakonshme pesimiste,dhe në drejtime që i përshtatet dimenzioneve të nënvizuara të vlersimit . Principi kryesor i shumicës së teorive të vlersimit është që emocionet e ndryshme negative ( apo emocionet e ndryshme positive, nëse kërkohet ) janë rzultat i kombinimeve të ndryshme të vlersimeve , që me këtë rast janë të përshtatshme posaqërisht për interpretimin e ngjarjeve pasuese. Influenca specifike e emocionit si përfundim e ka gjykimin që duhet ti korespondoj modelit të vlersimit që e karakterizon emocionin. Për shkak se agjensioni i dimensionit qartazi ndryshon në mes të emocioneve negative, ne kemi zgjedhur të fillojmë me këtë dimension, duke paraparë që pikëllimi dhe zemërimi mund të vinë si rezultat i interpretimeve të ndryshme të arsyeve jo të lidhura dhe ngjarjeve negative. Spikatja e njerëzve të tjerë që është karakteristikë e zemërimit do të duhej ti shtyjë njerëzit e zemëruar të bëjnë më shumë presion te njerëzit e tjerë si agjent shkaktar të situatave të reja, përderisa spikatja e forcave të situatës që është karakteristikë e pikëllimit i shtynë njerëzit e trishtuar të bëjën presion më shumë faktorit të situatës.

-Mund të paramendojmë së paku dy mënyra që influenca e tillë mund të manifestohet vetvetiu. Së pari, duke e përciellur logjikën e Johnsonit dhe Tverskit (1983); njerëzit që ndjejnë emocionin e veqantë duhet të përceptojnë ngjarjet me qëllim që tju përshtatet më shumë atyre emocioneve se sa ngjarjeve me shkaqe të ndryshme. P.sh., ngjarjet të shkaktuara nga njerëzit e tjerë duhet të duken më të përshtatshme kur njerëzit ndihen të zemëruar se sa kur ata ndihen të pikëlluar. Së dyti, kur ballafaqohemi me situatë të re që lejon për disa interpretime të mundshme, njerëzit e zemëruar duhet të fokusohen në veprimet dhe qëllimet e njerëzve të tjerë dhe njerëzit e pikëlluar në forcat jopersonale dhe të situatës.

‹ Disa kuptime bazë rreth a

Disa kuptime bazë rreth agresivitetit

Çdo ditë njerëzit janë të ekspozuar ndaj rrezikut të agresivitetit si viktima, apo dëshmitarë të një dhune, qoftë dhe si dëshmitarë të asaj që servirin rëndomë gazetat, radiot dhe TV. Sa më e bujshme të jetë ngjarja aq më shumë pyesim veten: pse ndodhi, ç‘i shtyn këta njerëz të fyejnë, të kërcënojnë, të rrahin, torturojnë ose vrasin tjetrin? Nuk është thjeshtë kurioziteti, por ne kërkojmë të zbulojmë shkaqet, ngaqë mendojmë se kështu mund të kontrollojmë ose parandalojmë sjelljet agresive. Dhe në fakt, me nuhatje ose me parandjenjë, njerëzit janë në gjendje të dallojnë sjelljen agresive, nga ato që nuk janë të tilla.

Psikologët socialë janë në kërkim të një përkufizimi për agresivitetin, i cili të mundësojë dallimin e qartë të tij nga veprimet që nuk janë agresive. Një përkufizim i tillë që i përafrohet këtij qëllimi do i quante sjelljet agresive si veprime që iniciohen nga qëllime paraprake për të dëmtuar ose fyer një person tjetër.
Komponentët përbërës të këtij përkufizimi, sipas Berkowirz 1981, janë veprimiqëllim-dëmtimi/fyerja. Kështu, veprimi duhet sepse, bie fjala, kur dikush ndjen urrejtje ndërsa mendon për padronin, ose fantazon si të vrasë kundërshtarin e tij, ende nuk është arritur në nivelin e sjelljes agresive. Edhe qëllimi gjithashtu duhet të jetë prezent, sepse ne do quajmë agresivë jo të gjithë ata që na shkaktojnë dëm, por vetëm kur kanë si qëllim një gjë të tillë. P.sh., dentisti, ose kalimtari që na pengon pa dashje, megjithëse na shkaktojnë dhimbje, nuk janë agresivë. Agresiviteti nuk ndodh aksidentalisht, por gjithnjë është i qëllimshëm.

Sa për fyerjen ose dëmtimin, si element i përkufizimit më sipër, mund të themi se, nëse të ndihmuarit e tjetrit është një veprim pro social, agresiviteti merret si veprim antisocial, sepse e dëmton ose e fyen tjetrin. Kjo mund të përfshijë dëmtime fizike, kur dikush sulmohet, dhunohet, ose vritet, si dhe fyerje ose dëmtime psikologjike, kur dikush kërcënohet, izolohet ose dëbohet. Por janë dhe reagimet e viktimave ato që ndikojnë në ndarjen e sjelljes agresive nga ajo që s’është e tillë. Kështu, nëse dikush kënaqet nga dhimbja, atëherë ky mazohist nuk është objekt i agresivitetit. Vetëm kur viktima përfshihet pa dëshirë në një ndërveprim që shkakton dëmtim (dhimbje fizike ose psikike) dhe përpiqet t’u shmanget pasojave, vetëm atëherë kemi veprime agresive ndaj tij. Në këtë kontekst, mund të themi se veprime agresive kryhen jo vetëm ai që sulmon por edhe personi që mbrohet ose mbron të tjerët, sepse veprime të tilla i përmbajnë të tre elementet e sjelljes agresive.

Tipat e agresivitetit janë irritues, instrumentale, legjitime/ilegjitime dhe tipi i dhunës. I shohim me radhë këto katër tipa: I pari, tipi irritues ka të bëjë me rastet kur ai nxitet nga zemërimi dhe stresi, p.sh., një lojtar që po humb lojën s’e kontrollon dot veten dhe e qëllon kundërshtarin. Kjo quhet agresivitet irritues ose zemërim impulsiv. I dyti, instrumental, është atëherë kur lojtari vepron me qëllim paraprak për të dëmtuar kundërshtarin, duke instrumentalizuar agresivitetin. I treti është agresiviteti legjitim, p.sh., kur polici godet kriminelin, ose viktima kundërvepron për t’u mbrojtur, etj., Sipas përkufizimit edhe këto janë sjellje agresive se kanë qëllim dëmtimin E tjetrit, por janë dhe legjitime, pra të pranuara ligjërisht, pasi kushtëzohen nga roli që kanë dhe nevoja për t’u mbrojtur nga situata e rrezikshme. e katërta është dhuna si tip ose formë e agresivitetit që ndryshon në vartësi të situatës. Kështu, p.sh., spektatorët shtyjnë në stadium, nëna tërheq me forcë djalin që “i mbeten sytë” tek vitrina e dyqanit të ëmbëlsirave etj. Këto janë forma të zakonshme dhune të jetës sociale, por që mbeten jashtë “kufijve” të përkufizimit më sipër për agresivitetin.

Megjithatë, ndërveprimi social përfshin një larmi veprimesh më të dhunshme, p.sh., dhunën kriminale, që konsiston në kryerjen e veprimeve të dëmshme e të paligjshme, si rrahje, dhunim, vrasje, vetëvrasje etj. Kohët e fundit opinioni i gjerë shoqëror është bërë tepër i ndjeshëm edhe ndaj dhunës në familje, si abuzimet me fëmijët, dhuna bashkëshortore, etj. Një formë tjetër është dhuna kolektive e kryer nga grupe të caktuara si gangsterët, vjedhësit, etj, dhunë që, në disa raste, merr forma të organizuara, skajore, deri në luftëra të një shteti ndaj integritetit territorial, sovranitetit dhe pavarësisë politike të një shteti tjetër. Vëzhgimet tregojnë se prirja e sotme në botë është rritja e numri të dhunimeve dhe krimeve.

Një pikëpamje të origjinës, historia tregon se njeriu lind dhe vdes së bashku me agresivitetin. Llogariten rreth 5600 luftëra të zhvilluara vitet e fundit, mesatarisht 2,6 luftëra botërore në vit, me një total prej 14.500 luftërash gjatë gjithë historisë së njerëzimit. Ndërsa nga viti 1820-1945 janë vrarë nga dhuna rreth 56 milion njerëz.
Lind pyetja, pse njerëzit të jenë agresivë? Përgjigjet janë dhënë kryesisht në dy mënyra: e para me përfaqësues T. Hobsin E shek XVII që argumenton se njerëzit janë krijesa natyrore vicioze, që ai i quante “home lupus” = njeriu-ujk. Ai besonte që ne do e vrisnim shumë shpejt njeri tjetrin nëse nuk na frenon civilizimi. e dyta, mbështetet në teorinë e Xh. Lokut të “fabula rasa”, sipas të cilit ne lindim me një mendje të papërpunuar, ku mund të “shkruhet” apo të futet çdo gjë. Pra, që nga lindja, njeriu është si një pllakë dylli ku përvoja le përshtypjet e saj, pra mësohemi të bëhemi dhe agresorë.

‹ Dashuria në distancë të madhe

Dashuria në distancë të madhe

Sapo e ke takuar dikë mahnitës... mirëpo është një pengesë: Dashuria jote e re jeton shumë, shumë larg. Qe një vështrim të çështjeve që do të dalin - dhe si ta mbash lidhjen tënde të fortë.

Edhe nëse se ke parë filmin "I Pagjumë në Seattle", ka shumë gjasa që e ke pyet veten: A mund të jetë miku im i shpirtit atje diku, shumë kilometra larg... ndoshta në anën tjetër të shtetit ose në anën tjetër të botës? Para afër dhjetë viteve, sigurisht kurrë s'kishe me kuptu këtë gjë: bazeni yt i takimeve ka qenë i kufizuar në loçkën që ka punu në ndërtesën e zyrës tënde ose në shokun e fqinjës tënde. Por tash, duke iu falënderua takimeve online, miqtë potencialë mund të gjenden pothuajse kudo, dhe lidhjet në distancë janë më të zakonshme se kurrë.

U mor vesh, askush s'mund të argumentojë se lidhja në distancë të madhe (ose LDM) është e lehtë. Janë fluturimet e gjata ose udhëtimet me veturë, fundjavat e rrufeshme bashkë dhe periudhat e vetmisë ndërmjet. Plus, LDM-të mund të jenë hutuese. Ato duket sikur e kërkojnë bashkësinë e vet të rregullave të takimit - ekskluziviteti dhe përkushtimi vijnë në shprehje shumë më shpejt, si edhe ato "bisedat e lidhjeve" sfiduese. Megjithatë, shumë çifte kanë lidhje të kënaqshme dhe bile përfundojnë bashkë për të mirë. Nëse je i (e) hapur ndaj mundësisë për dashuri në distancë të madhe, ja ku janë disa ndihmesa për ta arritur një gjendje të lumtur:

Pyetni veten: A do t'kishit dashtë ndonjëherë të shpërnguleni? Po, qysh në fillim - brenda disa javëve kur filloni të takoheni. N'fund t'fundit, nëse të dy përgjigjeni: "Kurrqysh, kurrë", atëherë pse të vazhdoni? Laurie Puhn, autore e Besimi i Shpejtë: Si t'i Ndërrosh Fjalët Tua Për Ta Ndërruar Jetën Tënde, këshillon të thuhet: "Dëgjo, po m'pëlqen dhe nuk po them se jemi diku afër për me qenë gati m'u zhvendosë. Qartas jemi n'fillim. Por po e pyes veten athua shpërngulja është diçka që do ta konsideroje ndonjëherë."

Diskutoni vizitat tuaja... Nëse doni ta mbani një LDM të vazhdojë, është mirë të planifikohet në mënyrë eksplicite se sa shpesh do ta shihni njëri-tjetrin. Së pari, gjejeni sa shpesh do të donit të dilni po të jetonit në të njëjtin vend. Bëni gjoja distanca dhe kufizimet shoqëruese të shpenzimeve dhe të kohës nuk ekzistojnë. A do të donit ta shihnit njëri-tjetrin çdo fundjavë? Një herë në muaj? (Këtu mund ta kuptosh, nëse jeni asi personi që ki nevojë ta strukesh të dashurën tënde (të dashurin tënd) në kauç pesë net në javë, se LDM nuk është për ty.) Tash merre atë përgjigje dhe ktheji rrethanat tua në ekuacion për ta gjetur se sa mundesh t'i afrohesh atij ideali duke mos u 'kriposur' ose kaluar pjesën më të madhe të kohës në rrugë.

Çështja tjetër është, kush udhëton dhe kush bën konak? Një informatë befasuese: Nuk keni nevojë ta ndani udhëtimin baraz - përderisa ka arsye të mira për to, vizitat e një-anshme nuk janë jofer. Puhn këshillon një teknikë të ndërhyrjes që ta bëjë këtë diskutim që të shkojë më butë: "Provo të vendosesh në pozitën e personit tjetër dhe t'i ndihmosh atij (asaj) të jetë vetjak duke i numëruar të gjitha arsyet pse duhet të vish te vendi i tij (saj), prej pikëpamjes së tyre," thotë ajo. Kjo do të mund të përfshinte: Shpesh më duhet të punoj në fundjavë; Jam student prandaj tash nuk kam të ardhura për ta paguar fluturimin; e kam një fëmijë apo një mace nevojtare; ose bile, ka kaq më shumë gjëra për të bërë në qytetin tim sesa në tëndin. "Posa t'i keni të gjithë faktorët në tavolinë," thotë Puhn, "mund t'i rangoni" dhe ta kuptoni kur të shkoni ku.

Nëse vizitat kanë tendencë të jenë te vendi i njërit person në pjesën më të madhe të kohës, mund t'i vendosni rezultatet në mënyra tjera. Katrina Ramser, 34, fluturonte ta shohë partnerin e saj të distancës së madhe (PDM) në anën tjetër të shtetit çdo disa javë, sepse ai kurrë s'kishte fluturuar më parë dhe nuk dëshironte të fillojë së shpejti. Për t'i kompensuar këto harxhime, ai do t'i merrte harxhimet gjatë vizitës së saj.

Dhe ribisedoni vizitat tuaja derisa gjërat nxehen... Me gjasë do ta kuptoni se orari juaj i vizitave ka nevojë për përshtatje derisa raporti juaj zhvillohet. Shqyrtoni temën posa ta ndieni se gjërat s'po funksionojnë: "E di se kemi thënë se do ta shohim njëri-tjetrin një herë në muaj, mirëpo mua nuk po m'duket mjaft. Po m'merr malli. A mund ta mendojmë një mënyrë që t'i bëjmë vizitat tona më të shpeshta?" Nëse s'keni pas kurrë rregull, ndoshta është koha ta vendosni një: "Mendoj se kjo po shkon mirë, dhe do të doja të të shihja të paktën dy herë n'muaj. Ta bëjmë prioritet, sepse është kaq lehtë të mbushen ato fundjava me gjëra të tjera, dhe pastaj asnjëherë s'do ta shohim njëri-tjetrin."

Largohuni nga ishulli juaj i vogël gjatë vizitave. Kur jeni bashkë, shmangiuni joshjes të silleni sikur jeni në ishullin tuaj privat. Mos e injoroni pjesën tjetër të botës: Nëse e takoni vetëm njëri-tjetrin, lidhja juaj do të ekzistojë brenda një flluske të brishtë, dhe ajo flluskë do të pëlcasë sapo të filloni të ndërveproni me njerëz të tjerë. Bëni takime të dyfishta, takoni miqtë dhe familjen, dhe shkoni në ahengje prej fillimit. Derisa e njihni njëri-tjetrin, duhet të shihni se si i dashuri (e dashura) juaj funksionon në botë; po ashtu, përballja me botën bashkë do ta forcojë lidhjen tuaj.

Mbajeni xhelozinë në gji duke e informuar. Ndërmjet vizitave, është me rëndësi ta mbash vetveten të zënë, dhe pjesë e kësaj përfshin bërja e miqve të rinj dhe vazhdimi i shkuarjes në ahengje, në kinema, në darkë, në rrethin tënd javor të thurjes ose Klubin e Gërvishtjes. Por po ashtu është lehtë të bëhesh mosbesues për atë se si PDM jot po e kalon kohën e vet. Për ta siguruar njëri tjetrin se nuk po e lakoni rrugën, sigurohuni që ta mbushni njëri-tjetrin me krejt njerëzit me të cilët po e kaloni kohën. Ngjyrosni përshkrimet me, "Vërtet kisha dashtë të jesh këtu t'i takosh miqtë e mi të rinj," ashtu që PDM yt të mos ndihet i (e ) kërcënuar.

Shmanguni kalimit të tërë kohës me një person - kjo lehtë do të mund të zhvillohej në skenar të "frajerit/femrës zëvendësues(e)" dhe të çojnë në provokim. Në vend të kësaj, rrini me shumë njerëz. Nëse PDM tuaj ende i duket vështirë të ju besojë, edhe pse ti je libër i hapur rreth miqve tu dhe po thirr kur thua se do të thirresh, ndoshta nuk ka shumë çka mund të bësh. Puhn këshillon të thuhet: "Po ndihem sikur po bëj gjithçka që po mundem për të të qetësuar ty. Po e pyes veten a do ta kishe vështirë të më besoje po të jetonim në të njëjtin vend." Bën pyetje për ta gjetur ku është çështja në të vërtetë. Për shembull, "A të merakos se kam shumë miq dhe më pëlqen të jem i shoqërueshëm, apo është diçka e veçantë që po t'bën me dyshu n'besnikërinë time?" Nuk mund ta rregulloni problemin derisa nuk e dini çfarë është. Dhe derisa do të mund të donit të bëni kompromise në disa gjëra, kalimi i kohës me miqtë mund të mos jetë njëra nga fushat ku ju doni të lakoheni. Ju dy mund të kuptoni - apo ndoshta do të duhet të vendosni - se i dashuri yt (e dashura jote) nuk është 'i marum' ('e marume') për LDM.

Caktoni kohën për bisedat tuaja të tipit "Duhet të bisedojmë". Të themi se do të parapëlqenit ta bëni një "bisedë të raportit" ballë-për-pallë, por secili moment i një fundjave bashkë duket tepër i çmueshëm për ta sjellë një çështje therëse si: "Vërtet m'ke qitë prej taktit javën e kaluar kur nuk m'thirre n'telefon për tri ditë", apo "Pse kurrë s'folim për t'ardhmen?" Duhet ta caktoni kohën për gjëra mirë. Makaylia Roberts dhe Neil Binkley u kacafytën me këtë skenar para se të merreshin vesh bashkë. Zgjidhja e tyre? "Vendosa se nëse duhet ta kemi një bisedë të vështirë," thotë ajo, "do ta çelja të shtunën pasdite. Në atë mënyrë, ende e kishim kohën për ta shpëtuar fundjavën."

Mbani gjërat e vogla. E dini se do të duhej të flisnit shpesh, por sigurohuni të mbani mend të flisni për gjërat e vogla si edhe për pamjen e madhe. Janë ato detalet e përditshme, në fund të fundit, që ju ndihmojnë të ndiheni sikur e njihni njëri-tjetrin brenda e jashtë. Nëse mundeni, thirrni, shkruani e-mail, ose mesazh njëri-tjetrit shpesh. Për disa çifte, kjo domethënë disa herë në ditë; për të tjerë, disa herë në javë. Gjene ritmin tuaj, por me gjasë do të doni të rrini në kontakt kështu më shumë se të tjerët që jetojnë në të njëjtin qytet. Heather, 24, që e la të fejuarin e vet në shtëpi për një punë verore, e përdorte këtë taktikë për të mbajtur lidhje me shoqen e vet: "Një herë thirra veç për m'i tregu se e gjeta lokalin Tesco."

Mos e bëj shkëputjen më të vështirë se që duhet të jetë. Është një grindje shumë specifike që ndodh ekskluzivisht në LDM. Quhet grindja veproj-para-se-të-shkoj, dhe shpesh ndodh disa orë para se të jetë koha të thuhet lamtumirë. Mos iu dorëzo këtij gabimi të rëndomtë. Kupto se çka po ndodh në t'vërtetë - nuk je e hidhëruar pse ai (ajo) e la ulësen lart prapë; jeni të hidhëruar me distancën. Jeni nxehë se nuk do ta shihni njëri-tjetrin prapë për pesë ose pesëmbëdhjetë ditë. Katrina, që sapo është shpërngulë në qytetin e njëjtë të ish PDM, e kishte zakon të ishte fajtore në kapjen e këtyre grindjeve dhe shijimin e heshtjes që pasonte. "Sinqerisht, ishte më pak e dhimbshme t'i kesh ato zënka dhe mos me thirr atë për 24 orë pasi largohesha", pranon ajo.

Lëvize ose humbe. LDM përfundimisht duhet të përfundojnë, ose me ndarje ose me një lëvizje dhe një ndërrim në status. Nëse filloni të bisedoni për atë se cili nga ju do të shpërngulet, mundohuni të vendoseni në pozitën e njëri-tjetrit përsëri. Shpjegojani personit tjetër pse mendoni se ai (ajo) duhet të jetë ai që nuk do të shpërngulet. Kur i keni të gjithë faktorët në tavolinë, renditni. Personi që shpërngulet mund ta sugjerojë një periudhë provuese - të themi, "Jam i gatshëm (e gatshme) të shpërngulem aty ku je ti, por nuk jam i sigurt (e sigurt) se dua të jem atje përgjithmonë. Pse nuk e provojmë për një vit?" Pajtohuni që pas një viti, ai që është shpërngulur ka fuqi të vetos për hapin tjetër.

Nëse është koha për ndarje, e keni një arsyetim valid - distancën. Në vend të "Nuk është puna te ti, po te unë", mund të thuash, "Nuk është puna te ti apo te unë, është te distanca. Thjesht nuk mund ta bëjmë tutje." Dhe e dini se kurrë nuk do të ecni nëpër njërën nga shëtitoret tuaja më të dashura dhe të takoheni me ish-partnerin tuaj me mikun (mikeshën) e vet të ri (të re). Dhe ato kilometra të fluturimit që i ke kaluar? Trajtoje veten në një pushim solo - ose vendosi drejt lidhjes tënde tjetër në distancë.

Agresiviteti, stigmat dhe dhuna në shoqëri

Stigmatizimi është një nga problemet më të vështira me të cilat ndeshin njerëzit me probleme të rënda mendore. “Ajo ul vetë respektin e tyre, kontribuon në dobësimin e marrëdhënieve familjare dhe zhvillimin e ndjenjave armiqësore, që pengon aftësitë për t’u shoqërizuar, duke i kthyer në të papunë”-thotë Wahl 1999. Frika dhe stigma shkojnë paralel, duke rezultuar në humbje të shpresës për individët që duhen trajtuar ose përmirësuar, megjithëse vitet e fundit janë bërë përpjekje për t’u kapërcyer ky problem. Pra, lidhja që u bën publiku sëmundjeve mendore dhe dhunës, është shkaku kryesor, në mos i vetmi, i stigmës ndaj të sëmurëve mendore.

Kështu, Link pas rishikimit të disa studimeve të kryera në këtë fushë, arriti në përfundimin që “kur kemi një masë pacientësh të rrezikshëm për shkak të sëmundjeve mendore, atëherë shfaqet etiketimi dhe ndikimi i stigmës”. Ndërveprimi mes etiketimit dhe rrezikut të perceptuar është shumë domethënës. Është ky perceptim që i bën njerëzit të mbajnë distancë ndaj individëve që po marrin trajtim psikiatrik, çka në fakt vështirëson përmirësimin e tyre. Prandaj, studimet sugjerojnë se një rrugë për zgjidhjen e problemit është zvogëlimi i distancës sociale mes të sëmurëve mendorë dhe publikut. Por, ndonëse ka përpjekje gjatë viteve të fundit, mbetet ende shumë për të bërë Me këtë lidhet fakti se marrëdhëniet e dhunës me stigmën janë çështje eksperiencash jetësore, të cilat besohen më shumë dhe jo argumentesh teorike.

Kështu është vështirë që kjo distancë të shkurtohej kur publiku mëson, bie fjala, atë që ndodhi në vitin 1999 në një qytet të SHBA-së, ku një skizofren vrau dy persona në një librari. Brenda disa orëve spitali i shëndetit mendor të asaj zone, filloi të merrte telefonata nga klientët e frikësuar që qanin me dënesë dhe kërkonin takim me përgjegjësen e marrëdhënieve me publikun të spitalit. Ata kishin frikën e hakmarrjes së publikut ndaj tyre. Pra, çfarëdo progresi të ishte arritur për destigmatizimin e të sëmurëve mendorë, çdo gjë ishte kthyer mbrapsht në vite, pikërisht prej kësaj vrasje-argumentojnë studiuesit.

Ka studime që tregojnë se lidhja që i bën publiku dhunës dhe sëmundjes mendore, është e fortë dhe madje është forcuar kohët e fundit. Kështu, në Kaliforni shumica e të rriturve besonin që skizofrenët mund të bëjnë krime të dhunshme më shumë se njerëzit normalë. Një studim raportoi që 47 % e policëve dhe 43% e studentëve e lidhnin skizofreninë me agresivitetin, armiqësinë dhe dhunën. Një studim tjetër i vitit 1993, po në Amerikë, tregon se mbi gjysma e njerëzve pranonin që “ata me çrregullime mendore kanë më shumë mundësi të kryejnë krime të dhunshme.” Një studim i shtetit Utah –SHBA raporton se 38% e të pyeturve ishin dakord se “njerëzit e sëmurë mendërisht janë shumë më të rrezikshëm se pjesa tjetër e popullatës”, ndërsa një studim tjetër nxori që ndonëse ata ishin afërsisht në masën 3% , përfaqësonin rreth 48% të atyre që bënin diçka më të dhunshme se të tjerët.

Një raport i Surgeon General’s nxori se “perceptimi i njerëzve me psikoza janë të rrezikshëm, është më i fuqishëm sot se në të kaluarën!” Pra, njerëzit e sëmurë mendërisht, veçanërisht ata me psikoza, perceptohen sot si më të dhunshëm nga sa bëhej kjo në të kaluarën. Madje ky numër ishte rritur me 2,5 herë nga viti 1950 deri në 1996, pra nga 13% në 1950 në 31% në 1996. Dhe kjo ka ndodhur, megjithëse gjatë këtyre dekadave ka pasur një rritje të dukshme të vetëdijes së publikut për sëmundjet mendore, një rritje numerike edhe të pacientëve që marrin trajtim profesional, kështu që pritej pakësim i stigmës. Por, ndodhi e kundërta!

Arsyeja më e mundshme është rritja e numrit të krimeve të dhunshme të kryer nga individë të tillë. Studimet kanë treguar se shumë prej tyre janë trajtuar jo si duhur ose nuk janë trajtuar fare. Dhe këta, vërtet ka më shumë mundësi të jenë më të dhunshëm se të tjerët. Mbasi, statistikat tregojnë që individët me çrregullime të trajtuar deri diku, nuk janë më shumë të dhunshëm se pjesa tjetër e popullatës. Po kështu, statistikat thonë se mbi 40% e të sëmurëve rëndë nuk trajtohen fare për vite me radhë. Një studim 18-mujor, në vitin 1991-1992, tek një spital i Nju-Jorkut, tregoi se, krahasuar me dhjetë vjet më pare, numri i pacientëve që kishin sulmuar fizikisht një person, deri në një muaj para pranimit në spital, rezultoi të ishte 14 % më i lartë, ndërsa tek femrat kjo përqindje shkonte nga 6-15%. Gjithë të vëzhguarit në këtë rast ishin shtruar vullnetarisht në spital. Studiuesit mendojnë se kjo rritje e dhunës së parashtrimit në spital, lidhej me përdorimin e kokainës dhe drogave të tjera, me kalimin e viteve.

Gazeta ”New-York Times”publikoi rezultate e 100 “vrasjeve të çmendura, pra atyre vrasjeve dyfishe që nuk lidheshin direkt me vjedhje ose grabitje” gjatë pesë dekadave të fundit. Rezultoi se 25 vitet e fundit shpeshtësia e tyre ishte rritur, më shumë se gjysma kishin pasur një histori ose kishin të bënin me një sëmundje të rënda mendore dhe 48% ishin diagnostikuar dhe formalisht si skizofrenë. Po kështu, 90 nga 100 vrasjet në fjalë ishin kryer gjatë viteve 80-90’. Pra nga të dhënat e mësipërme mund të nxjerrim se ulja reale e stigmës do arrihet vetëm pas reduktimit të krimeve të dhunshme të kryera prej tyre. Ajo që është provuar deri tashmë ka të bëjë me faktin se, kur ata trajtohen profesionalisht, do ulet edhe numri i episodeve të dhunës. Një formë asistimi është “lirimi me kusht”, pra largimi i të sëmurit nga spitali, duke marrë trajtim të caktuar, përfshi dhe medikamente në mjedise jashtë-spitalore. Vëzhgimet tregojnë se kjo formë ul ndjeshëm dhunën nga ana e tyre. Një formë tjetër është angazhimi “part-time” i pacientëve jashtë spitali, ku ata dërgohen të kryejnë dhe përfshihen në plane trajtimi. Edhe kjo formë tregon ulje të nivelit të dhunës në komunitet. Kështu, aplikimi me 262 pacientë të caktuar në qendra komunitare, ose si pacientë të jashtëm, rezultoi me ulje të rasteve të dhunës së tyre, nga 47 në 24%.