Ilire Zajmi: Gazetarinë e kam profesion, Letërsia është dashuria ime

Ilire Zajmi është nga shkrimtaret pioniere të fillim -viteve të demokracisë në Kosovë. Dhe jo vetëm kaq! Ajo ështëgazetare, shkrimtare, përkthyese e studiuese.

Ka studiuar drejtësinë.Magjistre e shkencave të gazetarisë e komunikimit masiv.Jeton në Prishtinë dhe aktualisht punon në Radio Televizionin Publik të Kosovës ( RTK), gjithashtu edhe korrespondente e Agjencisë italiane të lajmeve, ANSA .

Profesoresha e gazetarisë ështëautore e përmbledhjeve me poezi: “Këmbanat e mëngjesit”-Prishtinë (1991), “Baladë e bardhë “ – Prishtinë (2000), “Amnesia” në gjuhën angleze, shtëpia botuese Corpos Editora, Portugali (2011), ‘Ëndërr e huaj” në formatin e-book Filozofia urbane (2013), përmbledhjen me poezi në gjuhën frënge “C’est la fin” botuar nga shtëpia botuese l’Harmattan, Francë (2014).
Autore e romanit “Fashitja e ëndrrave rebele” Prishtinë (1996), librit publicistik bashkë me gazetarin italian Filippo Landi “Un treno per Blace” botuar në gjuhën italiane nga shtëpia botuese la Meridiana në Itali (1999); “Një tren për Bllacë”, shtëpia botuese Saga Prishtinë (2011), librit studimor në fushën e gazetarisë “Pamjet televizive dhe realiteti” shtëpia botuese Rozafa , Prishtinë (2011). Autore e romanit “Era” botuar nga shtëpia botuese ” Bota Shqiptare” Tiranë 2014.

Ka sjellë në shqip nga gjuha italiane, së bashku me Anton Nikë Berishën, poetin italian Giuseppe Napolitano.

Shkrimtarja dhe Studiesja e njohur Ilire Zajmi ështëprezantuar edhesi autore në revista letrare e antologji ndërkombëtare.

Poezitë e saj janë përkthyer në disa gjuhë të botës si anglisht, frëngjisht, italisht, portugalisht, rumanisht, në gjuhët malazeze, kroate, boshnjake, etj.

Pjesëmarrëse në festivale ndërkombëtare të poezisë.Fituese e çmimit “Ventennale” në konkursin ndërkombëtar për poezi në Milano të Italisë, 2011. Fituese e çmimit të parë për poezi në manifestimin “Mitingu i Poezisë” edicioni i 49 në Gjakovë, maj 2013.

Anëtare e PEN qendës së Kosovës dhe asociacionit Poetas del Mondo (Shkrimtarët e botës).
Koordinatore e festivalit ndërkombëtar “Britma e gruas” etj.

Bisedoi:Raimonda MOISIU

-Jeni nga shkrimtaret pioniere të fillim -viteve të demokracisë në Kosovë. Kalimi juaj i sukseshëm nga juriste në gazetare e më pas në poete e romanciere. C’mund të na thoni si filloi karriera tuaj letrare? Si u gjendët në këtë “udhëtim” të bukur e mbresëlënës?

ILIRJA: Të bëhesha shkrimtare kam ëndërruar si fëmijë. Kam botuar vjershat e para në moshë fare të njomë. Studimet në fushën e jurisprudencës vetëm se pasuruan njohuritë e mia dhe më ndihmuan shumë në udhëtimin që kisha nisur drejt botës së madhe të librit. Me gazetari fillova të merrem kur isha studente, mirëpo shpirtin e kisha gjithmonë te poezia.

Prandaj studimet, profesioni i gazetares dhe pasioni për të shkruar , të gjitha kanë një emër: dashurinë për letërsinë, artin, të bukurën. Është një udhëtim i projektuar gjatë, i cili më sfidon , më jep kënaqësi, më merrë shumë energji, por edhe më përmbush shpirtërisht si asgjë tjetër.


E kam thënë gjithnjë gazetarinë e kam profesion, letërsinë dashuri.

-Ju jeni poete. Qindra vargje poetike dhe disa vëllime me poezi. Po citoj disa tituj të vëllimeve me poezi ; “Këmbanat e mëngjesit”-Prishtinë (1991), “Baladë e bardhë “ – Prishtinë (2000), “Amnesia” në gjuhën angleze, ‘Ëndërr e huaj” në formatin e-book Filozofia urbane (2013), përmbledhjen me poezi në gjuhën frënge “C’est la fin” botuar nga shtëpia botuese l’Harmattan, Francë (2014), dhe bashkëautore në antologji kombëtare e ndërkombëtare. C’mund të na thoni për këtë përvojë interesante e përkushtim profesional?

ILIRJA: Librat e botuara flasin me gjuhën e tyre. Secili libër i botuar në Kosovë apo jashtë është një aventurë e re letrare, përvojë në vete.Për secilin varg e secilën fjalë, duhet shumë punë, sakrificë e kohë.Letërsia është kërkuese, ashtu si fryma e ajri që thithim. Më pëlqen të mos ndalem, të jem vazhdimisht në kërkim të motiveve të reja, të hapësirave të reja letrare..
E bindur se librin më të mirë akoma se kam shkruar, vazhdoj të punoj me përkushtim e ambicie në rrugën që kam nisur.Sukseset vijnë më pas, e nuk mungojnë.

-Cili është elementi më i rëndësishëm dhe interesant për të shkruar një libër të suksesshëm me poezi?

ILIRJA: Temat që trajton, gjuha që përdor, vargëzimi , stili origjinal por mbi të gjitha talenti. Pa pasur talentin, të tjerat janë kot.

-Cfarë shërben si frymëzim për të shkruar poezi? A keni ndonjë ndjesi të vecantë kur ju shkruani poezi të bukur, të ndjeshme e të mirë?

ILIRJA: Më inspirojnë gjërat e thjeshta të jetës, gjërat për të cilat shpesh harrojmë se ekzistojnë. Më inspiron vazhdimisht jeta, dashuria por edhe vdekja. Kur shkruaj diçka që më ngjason e mirë, ndjehem pezull, si të jem në ajër.

-Kur shkruani poezi, cili është vendi tuaj më i preferuar, në studio, në natyrë apo krejt rastësisht edhe duke pirë kafe diku?

ILIRJA: Nuk kam vend të preferuar. Mbaj gjithmonë me vete laps e letër. Vendi është irrelevant.

-Cfarë është muza për ju, është aftësi gjenetike, sipas mendimit tuaj?

ILIRJA: Muza është hyjni, është trill i perëndive. Mister.

-Ju keni një aftësi të pabesueshme të stilit tuaj poetik, që dëshmon gjithnjë e më shumë se jeni ndër poetet e shquara të letërsisë shqipe. Kur ju shkruani një poezi, cila është pjesa më e vështirë; shtjellimin e elementeve me modelet e fjalës që e përbëjnë, muzikaliteti i vargjeve, strofës, kadenca, ruajtja e rimës, metaforat, figurat artistike, vargjet e lira… Ku qëndron forca e inteligjencës tuaj;është ambicje sfidë apo të dyja bashkë?

ILIRJA: Të shkruarit është magji. Kur hedh vargjet në letër, e analizoj a i kam thënë ashtu si i kam menduar. Shpesh shkruaj në disa variante, derisa poezia merrë formën me të gjitha finesat artistike.Ndodh që edhe atëherë të kërkoj më tepër nga vetja.

-Ju shkruani poezi lirika dashurie “të pastra dhe të drejtpërdrejta në të shprehur” –dhe vërtet jeni nga poetet e rralla që me vargjet tuaja shpërthyese ilustroni dashurinë njerëzore. Si ja arrini ta bëni këë?

ILIRJA: Dashuria është esenca e ekzistencës njerëzore. Ajo që na fisnikëron shpirtin e plotëson jetën. Nëse nuk do shkruaja për dashurinë, se besoj se do të shkruaja fare.

-Cfarë ju shtyn të shkruani një poezi protestë me ton qytetar, intelektual e social?

ILIRJA: Realiteti që jetojmë, koha dhe rrethanat, padrejtësitë. E mira dhe e keqja që përjetojmë në botën tonë. Të mos ngresh zërin kundër këtyre dukurive, dmth. të pajtohesh me to.

-Ju përvecse poete jeni romanciere dhe publiciste. A i shihni këto zhanëre si sfidë?

ILIRJA: Poezia është religjioni im. Prozën e shoh si një zhanër ku jam sprovuar më pak dhe synoj të vazhdoj. Ndërsa sa i përket publicistikës, me librin e botuar në Itali “Një tren për Bllacë” kujtoj se ia kam dalur ta sfidoj veten me sukses.

-Cila është sfida për të shkruar një roman? Zhanërin e romanit e “bëtë ju të vinte të ju”, apo është preferenca tuaj?

ILIRJA:Proza është zhanër që pak e kam lëruar deri më tani. Është preferencë imja që t’i rrekem këtij zhanri me seriozitet.

Kur ju shkruajtët romanin “Fashitja e ëndrrave rebele”(1996) dhe këtë vit romanin “Era” (2014), të vlerësuara ndjeshëm nga kritika e kohës, dhe këto vepra nuk janë fantazi, por është bota e brendëshme njerëzore.Si shkoni ju në lidhje me vendosjen e emrave, të vendeve në ndërtimin e një “bote të re” me tipikë;burim-rrëfim-frymëzim-kulturë?

ILIRJA: Romanet që ju përmendi shtellojnë ngjarje reale, romane për “kohën e thyer” siç u vlerësua në një shkrim të botuar. Janë ngjarje e personazhe nga jeta reale.Një histori dashurie, e vendosur në një periudhë historike, në Kosovën e viteve 90’.
Historia e dashurisë mes Erës e Butrintit, personazheve kryesore është vendosur në sfondin historik të kohës që i përket. Nëpërmjet tyre dhe fatit të personazheve të tjerë, jipet një tablo e qartë e jetës politike dhe sociale në Kosovën e asaj periudhe: instalimin gjithnjë e më shumë të terrorit serb, papunësinë, pasigurinë për të ardhmen, shpërnguljet masive drejt perëndimit, dilemat e shumta mbi të ardhmen, arrestimet dhe pushimet masive nga puna, etj. Pra, çdo element i asaj periudhe, është dhënë me vërtetësi në faqet e romanit.
Natyrisht se historia e dashurisë dhe emrat e personazheve janë të trilluara, por ngjarjet janë frymëzuar nga realiteti të cilin vetë e kam jetuar në ato vite të vështira për të gjithë.
Në librat e mi, realiteti dominon.

-Ju shkruani mrekullisht e mjeshtërisht në lidhje me personazhet komplekse dhe dilemat morale të cilat përballen me të metat dhe të mirat e tyre në shkallë të ndryshme. A ka ndonjë moment paralel gjatë eksperiencës tuaj, që si rrjedhojë ka sjellë edhe këndvështrimin paralel mbi përvojën jetësore?

ILIRJA: Po sigurisht. Libri publicistik “Një tren për Bllacë” i botuar në Itali në vitin 2009, ndërsa në Kosovë në vitin 2011, është libër ku rrëfej përvojën time si gazetare gjatë luftës në Kosovë. Aty e kam përshkruar Iliren si personazh, që rrëfen përvojën e saj jetësore bashkë me shumë karaktere të tjera që e përjetuan luftën në Kosovë.Të njëjtën gjë bën edhe bashkëautori i librit Filippo Landi.

-A keni menduar ndonjëherë për t’i shkruar skenar filmi? A do të jeni në gjendje ta bëni atë?Dhe po qe se provoni ta bëni atë, c’mund të na tregoni për aktin e të shkruarit të një skenari, me trillimin e karaktereve dhe të shkruarit e dialogut. Pra shumë duan të jenë shkrimtarë dhe besojnë se janë të tillë. Pra a ndikon letërsia në skenarin e një filmi?

ILIRJA: Shumë vepra të sukseshme janë xhiruar edhe si filma. Ka edhe shkrimtarë që bëjnë skenare filmash. Jam autore e disa dokumentarëve televizivë. Të jesh shkrimtare e të bësh skenarë filmash, duke njohur edhe teknikat e punës është një mrekulli.

-Znj.Ilire, jeni edhe përkthyese, dhe së bashku me përkthyesin Anton Nikë Berisha, keni përkthyer poetë më famë botërore, si poetin italiani, Giuseppe Napolitano, nga italishtja në shqip . Cfarë ju ka shtyrë t’i përktheni poezitë e tij?Cili është sekreti që fuqishëm ka influencuar në përkthimin e tyre?

ILIRJA: Përkthimi është art, rikrijim. Të përkthesh poezitë e Napolitanos ishte e vështirë por njëkohësisht edhe kënaqësi , të sjellësh një mik të madh të shqiptarëve në gjuhën shqipe. “Përshpëritje e hënës” është një poemë shumë e veçantë, e shkruar me pasion dhe vargëzim specific.

-Teoritë e përkthimit janë trajtuar më të konsiderueshme për kohën tonë. Në arkivin tuaj krijues poetik kini disa vëllime me poezi të përkthyera në disa gjuhë të huaja.A e ka nxitur përkthimi i tyre ndjenjën tuaj të krijimtarisë, intensitetin dhe kërkesat në artin e të shkruarit?

ILIRJA: Më pëlqen të përkthej autorë sidomos nga letërsia italiane. Njohja e gjuhëve të huaja dhe përkthimi të hapin dritare të reja komunikimi me botën e letërsisë së atyre gjuhëve.Lexoj e përkthej në disa gjuhë dhe kjo më inspiron dhe më jep mundësi të pakufishme të përcjell kah shkojnë tendencat në letërsinë moderne, e të bëhem pjesë e pashmangshme e tyre.

-Ju keni gjithashtu edhe karrierë të admirueshme- në gazetarinë e komunikimit masiv. Aktualisht punoni në Radio Televizionin publik të Kosovës ( RTK). Si mendoni a është domosdoshmëri ngritja e një bordi letrar apo miratimi nga kritika e kohës për botimin e një libri?

ILIRJA: Fakti se më shumë ka shkrimtarë se lexues, tregon se libri duhet të kalojë nëpër disa filtra para se të botohet. Mirëpo edhe bordet letrare dhe kritika e kohës janë mekanizma të diskutueshëm, pasi dominohen nga grupe klanore, të interesit etj.
S ‘kam dyshim se gjithçfarë librash pa asnjë vlerë botohen çdo ditë, por jam e bindur se ata me vlerë gjejnë rrugën e tyre të suksesit.

-Në cdo lloj karriere –nënkuptoj karrierën tuaj në letrat shqipe dhe në botën e artit, keni pasur zhgënjime? Cilat kanë qenë uljet dhe ngritjet gjatë ushtrimit të saj?
-
ILIRJA: Jam e vetëdijshme se rruga që kam zgjedhur është e gjatë, e mundishme, me plot të papritura. Nuk është rrugë e shtruar me lule.Më e rëndësishmja është të zgjedhësh rrugën në të cilën rrallë shkohet. Ato që e përcjellin këtë rrugë kanë fare pak rëndësi.

-Jeni vlerësuar pozitivisht dhe admirueshëm nga kritika e kohës në Europë, Ballkan por edhe më tej në SHBA-s? Cili është miratimi kritik për ju në Shqipëri?

ILIRJA: Jam prezantuar në disa antologji në Europë, SHBA e gjetiu në botë. Përgjithësisht veprat e mia janë pritur mirë, dhe janë vlerësuar me nota pozitive.E vlerësuar si poete moderne e guximshme e herë herë rebele.

Pse shkruani?A keni disiplinë në të shkruar?E përfytyroni veten pa shkruar ndonjëherë?

ILIRJA: Shkruaj sepse ekzistoj. Nuk mund ta projektoj ekzistencën time ndryshe, veçse si dikush që ka pasion shkrimin.Kur filloj të shkruaj, di të jem e përkushtuar. Por di të jem edhe shumë rebele dhe e padisiplinuar.Kur nuk shkruaj ndihem bosh.Më bëhet vetja e huaj dhe e largët.

-Si shkrimtare, poete, esseiste, publiciste dhe juriste- cili është koncepti tuaj për kombin, për pushtetin, për partitë politike dhe për demokracinë` në Kosovë?

ILIRJA: Kombi dhe vendi im po përjeton një kohë të vështirë 15 vite pas përfundimit të luftës. Varfëria, korrupsioni, mungesa e lirisë së shtypit , moszhvillimi ekonomik , degradimi shoqëror ka pllakosur Kosovën, vendin më të izoluar në Europë, të katandisur në mjerim politik e ekonomik. Ky vend duhet të ndryshojë kursin e politikës, të zgjedhë njerëz të moralshëm e të dinjitetshëm për ta udhëhqur. Të ringjallet kulturalisht.Të dal nga hiri ku është zhytur nga keqqeverisja e një klase politike që ka zaptuar shtetin. T’i kthehet respektimit të vlerave identitare , trashëgimisë e kulturës kombëtare. Të mbrojë interesat e vendit e të popullit të saj.
Kosova duhet të gjejë forcë e të shpërthejë këtë gjendje tmerri, sa nuk është bërë tepër vonë.

-Projektet tuaja në të ardhmen?Cfarë iu ka mbetur peng?

ILIRJA: Të shkruaj një libër që do të lakmonte secili lexues t’a ketë në bibliotekën e tij. Të përkthehem në disa gjuhë në të cilat akoma s ‘jam përkthyer.

-Cili është ndryshimi ndaj të cilit kemi nevojë qoftë si individë ashtu edhe si shoqëri njerëzore?

ILIRJA: Të ndryshojmë veten, të bëhemi më human ndaj tjetrit. Të falim më shumë dashuri. Si shoqëri njerëzore të këndellemi nga letargjia që na kapluar tash e sa kohë. Të mos bëhemi pjesë e së keqes, injorancës e pre e mashtrimeve.

-A ka kritikë të mirëfilltë letrare sot? Ç’ mund t’u thoni kritikëve të sotëm?

ILIRJA: Jo. Kritika e mirëfilltë pak kultivohet. Kritikët duhet të jenë të besueshëm, profesionist në atë që thonë, të mos shkruajnë me porosi. Kritika thjesht duhet të kryejë punën e saj , pa u ndikuar.

-Kush ju mbështet shpirtërisht në krijimtarinë tuaj të larmishme letrare dhe botuese?

ILIRJA: Familja ime dhe miqtë e mi më mbështesin e më japin forcë për gjithçka.

-Mesazhi për shkrimtarët e poetët e rinj….

ILIRJA: Shkrimtarët e rinj të guxojnë, të thyejnë stereoptipet, të sfidojnë kreativitetin për të dalur para lexuesve. Të besojnë në artin e shenjtë të fjalës dhe të punojnë shumë për të ndërtuar emrin.

Faleminderit!

Flori Bruqi : Në këtë botë gjithçka gjykohet

Edhe ky qiell i huaj sonte…
më trishton me sy vetmie,
prandaj dua brenda një gote
të shuaj trishtime largësie…



Mbi duar shikoj si në magji
si rrëshqet pikëza e lotit,
ajo ikën në fund të gotës,
rrokulliset si era e motit…



Dua gota ime të përmbyset,
të thyhet përtokë e zbrazët…
Dëgjoj zemrën që më dridhet,
ngre kryet nga yjet e largët…



Mbi trupin tim gjithçka ndahet
dëgjoj, tingulli nuk bie si dikur,
një dorë e ndarë diku zgjatet,
një këmbë më ecën e këputur…



Shpirti thërret fatin e shtrembër,
dua të më shikosh drejt, po ktheu!
Mos vallë jam në ndonjë ëndërr
ndoshta, kupa e mallit më dehu…



Në këtë botë gjithçka gjykohet,
edhe një i lot i derdhur kot fare!…
Më shumë se kurrë kuptohet,
kjo klithma jonë shumëvjeçare…



Mjerimi sërish shpalos flamujt,
mbi varfërimin e shpirtin njerëzor,
thërret gjithkund shtatoret e bruzta,
jetimët barktharë të shekullit të vonë.



Nuk është risi, po kthim i pamjes së rëndë
në kohën e perënduar që kemi zgjedhur,
u kthye prapë për t’i trandë hipokrizitë…
me premtimet nëpër plehra hedhur.



Shpresa më thotë se po shpresoj kot,
e mali ngërdheshet nga larg me zili….
duart kullojnë gjak të përzier me lot
nga prangat e kohës vrastare pa drejtësi.



Lutjet kafshohen dhe shiten në altar,
zotni, sa do, sa të bën haku i vështirë?
Më prit ore, të bëjmë një herë pazar!
Dhe vrava për të fundit herë vargun e lirë….

Në vend të asgjësë kam shpirtin tim

Nga Naim KELMENDI

ÇAST I DJESHËM

I djeshmi cast

Vrau veten

Apoe arrestuan

U zhduk ka gjurmë

Ne askund

Mbetem asgjë

E askundit

Të djeshmin cast

E thërmuan tatpjetës

Apoe thërmoi veten

Duke mos ditur

Ç’po i luhej nga prapa shpine -

LUTJE PËR KOHËN

Pemë e mendimit të mirë

pjeke frutën tonë

të ecja te stina

të mos rrinë kruspull

as koha as çasti i sotëm

e t’mos ia numërojmë

thinjat pastaj asgjësë

sonë të hirtë

për ta bërë të mundurën

pemë e mendimit të mirë

pjeke frutën tonë t’hershmen

e t’mos na hyjë në mes

edhe njëqind vjet të tjera

syri i meduzës që ngrin

NË VEND TË ASGJËSË

Në vend të asgjësë

kam shpirtin tim

përditë në stacion

të pakuptimësisë

rrugëve të kuptimit

në kërkim të vetvetes

hullive të mnerta të vetëjetës

prandaj s’dua ta trandë as për një çast

këtë kuptim prej asgjëje

sepse s’e kam fuqinë e zotit t’i ndryshojë gjërat

dhe në vend të asgjësë

gjithmonë ka diçka që ma kuptimëson

frymëmarrjen,mendimin për të jetue

dhe që do të shuhemi këtej jete

është aksiomë e njohur nga e vërteta

po sa vështirë ata bëjnë përpjekje për ta mundur vdekjen…

pa mundur t’i qetësojnë askurrëmë dhembjet

e thekshme të shpirtit pa shpëtim

dhe kur vdesin thua se nuk ishin kurrë pjesë jona

unë s’dua të shkel më mbi vetveten

e ta denoj shpirtin tim me gjithfarë teorish

të paqena…që vrasin që helmojnë

dhe në vend të asgjësë

prapë si një lulediell vjen dashuria

prandaj këtu kemi ardhur të duam

e jo të vrasim të urrejmë krijimin e zotit-njeriun

dhe duhet të shkojmë,ama të shkojmë heshtur dhe pavërejtshëm

pa prishur as për një çast as rendin as rregullin

dhe unë zotohem se në vend të asgjësë

do të vijë kuptimi i diçkaje

për të të thelluar në kërkim të njohjes

dhe s’ke për ta njohur kurrë…

ka diçka tej shikimit

diçka ka tej mendimit

ka diçka tej t’vërtetës

diçka ka përtej jetës

bari do të lulëzojë dhe bimët do të kokrrojnë

dhe ne dhe ju dhe ata të gjithë dhe gjërat

që s’i njohëm kurrë dhe s’kemi për t’i njohur

përgjithmonë në vend të asgjësë…

PLAGOMË

Në çast rrotullohet jeta

e merr drejtim

atë ditë e sot

veç në një vegim

u shikuam u çmallëm

asgjë nuk bëmë

nga e bëra që duhet bërë

kur trazohet deti epshor

dhe trondit shpirtin –

po pse kaq vite

u deshën që të shihemi prapë

vetëm te një çast

secili ta hamë me vetveten tonë

mashtrimin e çastit

KALIMTHI

Po si të shitoi

në pikëditë

kaq verbër

verbëria e lakmisë

e s’pave kurrë më

as emrin

as ditën tënde

VRASËSI E VRET VETVETEN

Shkruan: PROF.DR. SC. KADRI BICAJ




Vrasjet në trevat tona deri vonë paraqitnin plagë të rëndë gjithëkombëtare. Por, tashmë kjo dukuri pothuajse është shkulur me rrënjë, përveç rasteve sporadike të “gjaknxehtëve” të papërmirësueshëm. Këtë plagë të rëndë shekullore po e shndërrojmë në qëndresë gjithëkombëtare, po e largojmë gjithnjë e më shumë nga vetvetja, pasi është parakusht i ardhmërisë së lumtur.

Mjerisht, prapëseprapë kohët e fundit po ndodhin vrasje. Nuk janë ato që i kryente shteti policor shekullor nëpërmjet argatëve të vet në Kosovën e varfër dhe të plagosur e të lodhur nga lufta e fundit që është zhvilluar në mileniumin e kaluar. Këto vrasje janë shumë tronditëse dhe po shkaktojnë dhembje të mëdha shpirtërore, dëshpërim, pikëllim e hidhërim te qytetarët.

 Me aktin e vrasjes si vepër penale themelore dhe formë tipike - me të cilën drejtpërsëdrejti sulmohen jeta dhe trupi i njeriut, sidomos kur ndokush e privon nga jeta personin tjetër nga hakmarrja e paskrupullt apo nga motivet e tjera të ulëta – vriten vlerat më të larta njerëzore, sikurse janë: nderi, shëndeti miqësia, dija dhe bujaria e njeriut.

Sipas Kodit të Përkohshëm Penal të Kosovës, i cili ka hyrë në fuqi më 6 prill 2004, dispozita ligjore sipas nenit 147, parashihet mbrojta e jetës dhe e trupit të njeriut si vlera themelore shoqërore. Personi që kryen vepër penale, vrasje të rëndë, dënohet më së paku dhjetë vjet, apo me burgim afatgjatë deri në dyzet vjet.

Në të shumtën e rasteve, vrasjet paraqesin dukuri të pazgjidhshme.

Të pazgjidhshme nga aspekti i numërimit të shkaqeve, por edhe në aspektin e tipareve të personalitetit që si “tërësi” mund të shkaktojë vrasjen.

Vrasësi në të vërtetë fsheh më shumë patologji se delikuentet e tjerë. Kur njerëzit dëgjojnë për ndonjë vrasje, reagimi spontan i tyre është: “Mos është i krisur”? Kjo pyetje në vete ngërthen dy kuptime: a është shpirtërisht i sëmurë dhe a e di se në këtë mënyrë e ka shkatërruar edhe jetën e vet, e ka vrarë vetveten?!

Njeriu ka vetëm një jetë dhe në çdo mënyrë përpiqet ta mbrojë atë, por është konstatuar se disa njerëz këtë s’e bëjnë dot.

Disiplinat që merren me njeriun synim të përbashkët e kanë hulumtimin e “patologjisë” në qenien e njeriut.

Të sëmurin shpirtërisht, njerëzit deri diku mund ta kuptojnë.

Po ashtu në njëfarë dore edhe vrasësin profesionist, por kurrsesi nuk mund ta kuptojnë vrasjen për një pronë të huaj. Ngrihet toni, vlon gjaku, zbrazen armët, vritet njeriu, por në realitet vrasësi e vret vetveten.

Mirëpo, disa dukuri mund t’i kuptojnë vetëm ekspertët që merren me këto delikte.

Këto janë të ashtuquajturat “veprime ose reaksione desociative”.

Për shembull, burri e gruaja e shikojnë televizorin. Ajo njëkohësisht qëndis. Papandehur ajo i merr gërshërët dhe e vret të shoqin.

Deri në atë çast, ajo ishte në gjendje normale, mirëpo për një çast e humb kontrollin, në çastin kritik ndryshon dhe kryen vepër penale. Por, edhe pas këtij çasti mbetet normale.

Kur kryhen këso llojesh të veprave penale, shkaqet zakonisht kërkohen në rrethin më të afërt (burri, gruaja, dashnorja) dhe vetëm pas kësaj mund të shtrohet pyetja: “A thua pse ndodhi kështu”.

Këtu zakonisht kemi të bëjmë me invektivë, apo sulm të rëndë me tronditje emocionale, të drejta etj.
Ekziston parimi themelor se çdo rast është rast më vete, i cili mund të jetë me qëllim, i planifikuar, i rastësishëm; vrasësi të mund të jetë i sëmurë psikik, që vuan nga epilepsia, që është kanceror në kokë, mund të jetë person normal sipas të gjitha kritereve psikologjike – psikiatrike (ndoshta në atë çast ka qenë person “i çrregulluar”). Ky kategorizim e vërteton parimin themelor se çdo vrasje është “rast në vete”.

Disa nga konceptet themelore të fizikës, kimisë dhe ato biologjike nuk i kemi të qarta. Dihet mirëfilli se rryma (elektrike) mund ta mbysë njeriun.

Kundruall kësaj, në të shumtën e herëve nuk e dimë esencën, dinamikën, madje as motivin e vërtetë të vrasësit.

Këtë e dimë vetëm pas veprës së kryer. Lindin mbi një mijë arsyetime në kokën e vrasësit.

Pse veprova ashtu. Por, shtrohet pyetja se a mendon ai se e ka vrarë edhe vetveten.

Deri në atë çast vrasësi është sekret.

Sipas të dhënave statistikore, numri më i madh i vrasësve është nga shtresat më primitive, me arsim të ulët, gjë që e pengon zgjidhjen e enigmës.

Pasi vrasja vepron gjatë, vrasësi e vret vetveten.

Te shumica e vrasësve dështon instinkti për vetëqëndrimin.

Viktimologjia, shkencë kjo për viktimën, kohët e fundit me kujdes grumbullon të dhëna se viktimat nuk janë gjetur rastësisht në vendin e ngjarjes, por për këtë i kanë shtyrë shkaqe të brendshme, ndonëse për këto relacione nuk ka prova empirike.

Pas analizës, vrasja në esencë mund të paraqitet edhe si vetëvrasje sipas gjykimit: “Më s’jam i aftë për t’u vrarë, por do ta vras tjetrin, për të me vrarë edhe mua”.

Megjithatë, këto janë formacione që kërkojnë shqyrtime të natyrës tjetër.

Ka arritur koha për një vetëdijesim të vetë njeriut, të shoqërisë sonë. Duhet menduar shumë se ai që vret, e ka vrarë vetveten, për çka e presin gjykimi dhe dënimi shumë i lartë, madje dënimi më i lartë kapital për vrasje.

Rrugët e krimit me narkotikë në Kosovë kërcënim serioz për të rinjtë

Shkruan Prof.Dr.sc.Kadri Bicaj



Pas përfundimit të luftës, që dhjetë vite, tani më shtetët që përkufizohet Kosova, ndodhet bota krejt tjetër në zhvillimet e mëdha shoqërore, ekonomike dhe politike me avansime të reja zhvillimore, por e rrethuar me rrugët e kriminalitetit të organizuar me pije të ndryshme narkotike të helmuara që paraqet kërcënim serioz për të rinjtë.
Kriminaliteti i organizuar me narkotikë është një nga veprimtaritë kriminale më të përhapura sot në botë.Si një nga format e krimit të organizuar, i cili kriminalitet realizohet brenda një kohe të caktuar dhe e përgaditur mirë sipas një sërë rregullave dhe parimeve të caktuara i cili karakterizohet në veçanti me tregtimin e narkotikëve ose substancave psikotrope i planifikuar mirë dhe i kontrolluar rreptësisht nga grupet kriminale të kriminelët profesional.
Rrugët e krimit me narkotikë kërcënojnë seriozisht, tani në kohën e zhvillimit të hovshëm të trafikut dhe komunikacionit shtetëror dhe ndërkombëtar ku asnjë shtet nuk është i kursyer nga kjo e keqe mbarënjerëzore.

Deri para disa vjetësh, rrugët e kriminalitetit të organizuar me narkotikë (prej vendeve prodhuese deri tek ato konsumuese) ka qenë në dy drejtime.Njëri drejtim ka qenë nga Azija Juglindore ku është baza e morfiumit (nëpër Bankok narkotikët janë bartur deri në Hong-Kong, ku është përpunuar në Heroinë). Nga Hong-Kongu, heroina është bartur në shtetët evroperendimore nëpër Los Anxhelos dhe San-Francisko dhe është shitur nëpër tërë territorin e SHBA-ve.

Drejtimi tjetër ka qenë nga Turqia, ku një pjesë është bartur nëpër Siujdhesën Ballkanike dhe Evropën e Mesme për në Francë e Spanjë e një pjesë nëpër Lindjën e Afërt nëpër det, nëpër Itali për në Spanjë e Francë.Konsiderohet se 65%, e narkotikëve bartën me anije, 25%me automobila dhe 10% me aeroplan dhe tren të rrjetit trafikues në mënyrë më konspirative dhe ilegale.

Këto rrugë kah fundi i mileniumit të kaluar, fatbardhësisht u ndërpren plotësisht, meqë në Iran u aprovuar Ligji me të cilin u aplikuar dënimi me vdekje për ata përsona që organizojshin dhe drejtojshin organizata kriminale me qellim kultivimi, prodhimin, fabrikimin ose trafikimin e jashtëligjshëm të narkotikëve, mirëpo paraja konvertibile e bënë të vetën ku shumë organizata kriminale që merrën më trafikimin ose tregtimin e jashtëligjshëm me narkotikë, mjerisht nga vendi ku kultivohen narkotikët e kualitetit të lartë, nga Pakistani dhe Afganistani, narkodilerët kanë gjetur rrugë të re nëpërmjet të ish Bashkimit Sovjetik tani Rusisë nëpër Belorusi, Poloni për në Gjermani në një kahje-drejtim, ndersa drejtimi tjetër është nga Afganistani në Ashazi e Çeçeni e Gruzi nëpër Detin e zi, Bullgari, Maqedoni, ish Jugosllavi, Hungari, Austri e në shtetët e Evropës Perëndimore dhe drejtimi tjetër nga Kurdistani nëpër Turqi, Greqi, pjesërisht nëpër Shqipëri, Itali, Zvicer dhe në shtetët e tjera evroperendimore.



Në Kosovë narkoterrorizëm ndërkombëtar nuk ka pasur me përmasa ndërkombëtare të mëdha sikurse në shtetët e ndryshme evroperendimore, mirëpo, mjerisht para disa vitesh në shtator 2003, nga policia e ish UNMIK-ut dhe të SHPK-së kapën mbi 6oo kilogram marihuanë të paligjshëm e cila është sasia më e madhe e drogës që është kapur ndonjëherë në Kosovë dhe ky aksion konsiderohet një nder sukseset më të mëdha të policisë në luftë kundër drogës në këtë hapsirë dhe konsiderohet një nder krimet vertetë të pazakonshme për Kosovës e në veçanti për policinë kosovare e cila polici si mund ta luftojë kriminalitetin e organizuar me narkotikë kur policët tanë duhet ta presin autobusin lokal për vajtje në punë e të cilët duhet ta luftojnë kriminalitetin multimiliardëshe të kriminalitetit të organizuar me narkotikë që kanë një detyrë të rëndë të ndalojnë industrinë e kriminalitetit në forma të ndryshme me edhe pa mjete adekuate.

Edhe përkundër asaj se për policinë e ish UNMIK-ut çështja e narkotikëve në Kosovë nuk konsiderohet alarmante dhe në përgjithësi kriminaliteti i organizuar me narkotikë në forma të ndryshme në Kosovë, nuk renditët në listën e atyre krimëve që nuk janë prioritare për tu luftuar dhe parandaluar, sepse ishte e orijentuar më tepër në krimet e tjera, si vrasjët, rrembimet, dhe të trafikimit me qenje të gjalla dhe se nuk ka pasur rastin të merret me këtë lloj kriminaliteti. Mirëpo, me rastin kur edhe numri i vrasjeve dhe e krimëve e tjera ka rënë, tani policia shtetërore e Kosovës mundet të fokusohet me njësitët e saja ta parandalojë dhe luftojë këtë lloj kriminaliteti me përmasa botërore.
Në Kosovë nuk po mungon intersimi nga Policia e Kosovës për parandalimin dhe luftimin e kriminalitetit të organizuar në të gjitha format, e cila në mënyrë aktive me autoritetet e Polocisë ndërkombëtare e EULEXSIT cila ndodhet në Kosovë po i koordinon punët për luftimin dhe parandalimin e kësaj dukurie sidomos, kontrabanden nga ana e fqiut verior.

LIBERALIZIMI I KUFIJVE TË KOSOVËS TË MOS KEQPËRDOREN NGA ANA E FQIUT VERIOR - SËRBISË


Fitimet jashtëzakonisht të mëdha të kriminalitetit të organizuar me narkotikë, nxisin shtimin e numrit të organizatave profesioanle kriminale që merren me trafikimin dhe shitjën e narkotikëve.Nga këto organizata kriminale për të arritur”sukses”në tregun me narkotikë, kryhet organizimi mirë i rrjetit dhe i keqpërdorimit tregtar.Në kuadër të veprimtarisë kriminale të kontrabandizmit e trafikimit me narkotikë, vitëve të fundit ka përpjekje jo vetëm të tranzistimit të narkotikëve nëpër Kosovë, por edhe të strehimit ose të deponimit të disa sasive të narkotikëve shumë të dyshimtë deri sa atë ta kërkojë tregu i brendshëm apo ai i jashtëm..

Duke pasur parasysh ndalimin e shitjës, të keqpërdorimit dhe të qarkullimit ilegal të drogave apo të pijeve të ndryshme narkotike në tërë botën, tregtia e jashtëligjshme nga organizatat e ndryshme kriminale që merren me kriminalitetin e organizuar-shitjën e drogave e kryejnë në një mënyrë sa ma konspirative dhe ilegale.

Kosova duhet dhe ka mundësi, sa nuk është bërë vonë, që nëpër pikat kufitare të cilat janë pragu i shtepisë së një shteti të caktojë doganier të specializuar për zbulimin e drogave apo të lëndëve të ndryshme narkotike në të dy pika kufitare të veriut që të parandalojë hyrjën e narkotikëve qofshin ato natyrore apo sintetike me një kontroll rutinor e të shpejtë, por pa pengesa të zhvillimit normal dhe të qarkullimit të udhëtarëve, kuptohet në të gjitha pikat kufitare. Kalimi i tyre mos të jetë i mërzitshëm-sepse kjo dukuri i shkon në dëm të vet zhvillimit tregtar dhe turistik të Republikës së Kosovës.
Është dështim i njëmendët doganor dhe atij policor nëse përhera insistohet që keqpërdorimin dhe zbulimin e drogave apo pijeve të ndryshme narkotike të kryhet në vet pikat kufitare.
Parandalimi i kriminalitetit të organizuar në forma të ndryshme e në veçanti i tregtisë së palejushme me droga apo me pije të ndryshme narkotike nuk parandalohet dhe luftohet vetëm në kufi. Kosova me liberalizimin e kufijve dhe me hapjën e tyre gjatë kontrollit doganor duhet ti përmbahet parimëve të kontrollit doganor sa ma të përsosur dhe praktikës së shteteve evroperendimore, sepse edhe Republika e Kosovës është pjesë e Evropës.

Nga Gazmend Krasniqi -Manifest i postmodernizmit

Një situatë dhe një traditë

Gjithmonë jam ndjerë i mahnitur nga çfarë ka ndodhur me poezinë në Shqipëri gjatë dy dekadave të fundit. Kam përfytyruar dhe vazhdoj të përfytyroj një vorbull që merr me vete gjithçka që quhet poezi, ku zvogëlohet gjithnjë mundësia për të shpëtuar atë që duhet shpëtuar, sepse larg mendsh që ta besojmë se nuk ekzistuaka më ndër shqiptarë një gjë me këtë emër, ose që çdo gjë që shkruhet meriton të quhet ashtu.

Meqë fenomeni lidhet me një epokë të caktuar, me shndërrime të mëdha, shumëkush do të përpiqet të gjejë përgjigje ndër to, por do t’i futet një rruge pa krye: padyshim, para se të jetë politik, ideologjik a social, problemi është letrar, sepse bën pjesë në një sistem me këtë emër.

Për ta bërë më të qartë idenë e këtij shkatërrimi, ndonjë nostalgjik mund të dalë me idenë vlerësuese për poezinë e realizmit socialist, pra duke mbrojtur mendimin se atëherë shkruhej poezi dhe kishte audiencë për të, por atij i jep përgjigje njëri nga njohësit më të mirë të asaj epoke. Poezia, këto fjalë mbajnë firmën e Ismail Kadaresë, në të kundërt me atë që thonë shkrimtarët e ish-Bllokut të Lindjes, që e prezantojnë si avangardë të letërsisë, ishte turpi i letërsisë. Pjesa më e turpshme, më deklarativja, më entuziastja, më socialistja, më komunistja, më idiotja. Të gjitha vendet komuniste mundohen të mbrojnë poezinë, të tërheqin antologji poemash nga qindra-mijëra ekzemplarë dhe… por nuk dua të flas, kjo ma pështiros të gjithën. Në fakt, mendoj se poezia është më fajtorja mes zhanreve letrare në bllokun e vjetër komunist. Ishte më agresivja, më pozitivja për sistemin.

Ngrihet pyetja: Atëherë, cili është modeli që kërkohet?

Së bashku me poetin amerikan Frost mund të pyesnim: se si mund t’u bëhet vend ca poezive atje ku është vështirë t’i heqësh qafe? Pas socrealizmit që s’deshi të dinte për natyrën e vërtetë të artit, por i mjaftonte që ai t’i vihej në shërbim ideologjisë, si dhe pas hutimit që e pasoi, studimet tona i janë rikthyer traditës në diskutimet e saj për poetikën, diçka e natyrshme për çdo kulturë në një klimë lirie, duke iu larguar kodit ku mbetej parësor përçimi i ideve që bëjnë art funksional.

Fjalët e Edgar Alan Poe, kur flet për “Korbin” se “e tërë poema ka vijuar hap pas hapi, deri në përfundimin e saj, me përpikërinë dhe rigorozitetin e domosdoshëm matematik”, si dhe fjalët e Stephane Mallarme se “më mirë thjesht një libër i vetëm, i organizuar dhe i punuar fort, sesa një përmbledhje frymëzimesh të rastësishme, qofshin këto edhe të mrekullueshme”, flasin për diçka mbase jombizotëruese gjerësisht në poezi, pasi lexuesi, zakonisht, as që do t’ia dijë për mundin e krijuesit, megjithatë kjo përvojë zbret që nga emrat e përmendur e deri te krijues pa shumë emër. Mallarme e ka pranuar provokimin e Poe-s, kur shprehet se “çdo rastësi duhet të përjashtohet nga vepra moderne dhe nuk mund të jetë e pranishme aty, veçse gjoja”. Për ne ky është rasti më i mirë për të pranuar kalimin e interesimit nga autori te krijimi, fakt i admirueshëm, çka vazhdon të gjejë (si çdo gjë që admirohet fort) kundërshtarë te pasuesit e pozitivizmit dhe socrealizmit. Teoria moderne do të na thoshte se, “një vepër letrare lidhet me letërsinë në përgjithësi dhe jo me personalitetin e asaj vepre: autori është një ekspert në punën e tij”. Thënë shkurt, forma sajohet nga “sistemi”, një tërësi që ekziston para poetit. Jo intensiteti i emocionit, por intensiteti i procesit artistik, do të thoshte Eliot-i.

“Mbase amatorët e delirit do të ndihen të zemëruar, për shkak të këtyre maksimave cinike; por gjithsekush mund të marrë prej tyre atë që i duhet”, shkruan Baudelaire-i për esenë e Poe-s. Qysh nga eseja e Poe-s e deri më sot, shumëkujt i djeg ideja se ajo që ne quajmë frymëzim, është në të vërtetë një mendim i shpejtë, që nuk pushon së qenë llogari, megjithëse zhvillohet në një kohë të shkurtër (por, herë pas here, kërkon përjetimin dhe korrigjime të pafund).

Pra, çfarë ofron tradita? Në fillim, çdo traditë shfaqet si pengesë, si diçka që duhet të tejkalohet: ajo nuk përmbush, nuk ngop, prandaj letërsia (krijimi) fillon si rezistencë e mospranim i saj. Artisti i vërtetë vjen vetëm pas fazës fillestare të kopjimit, sepse, pas kësaj, tradita bëhet gjeneruese. Gjithë kjo do të vazhdojë derisa artisti do ta kuptojë se në çdo rast ka qenë në grackën e asaj që ka dashur ta mohojë: në çdo rast ai është përcaktuar nga vetë tradita, pasi ajo është baza ku rrotullohet gjithçka. Nëse e kaluara na ndihmon që të shpjegojmë bashkëkohoren dhe të ardhmen, edhe e ardhmja dhe bashkëkohorja na ndihmojnë që të kuptojmë më mirë të shkuarën, pasi mund të zbulojmë në të elemente të drejtimeve dhe stileve të reja.

Nga kjo mënyrë diskutimi, dalim në këto ide:

-    Më tepër sesa një krijim spontan apo i ndihmuar nga fati, poezia është një artefakt i punuar me vetëdije;

-    Poezia i referohet jetës përmes prizmit vetëreferues të gjuhës;

-    Poezia është pjesë e një sistemi letrar, mban peshën e traditës dhe bëhet objekt i analizës kritik

Një audiencë dhe një poetikë

Me vetëdije apo intuitë, nocioni i krijimit të një poezie kërkon një audiencë.

-    Fishta, Naim Frashëri apo poetët e realizmit socialist, për shembull, e njihnin audiencën, sepse ata kanë me lexuesit një fond të përbashkët dijesh dhe preokupimesh;

-    Një palë poetë të tjerë hamendësonin një audiencë të padukshme, ku kërkohet një inteligjencë thellësisht dashamirëse. Mjafton të kujtojmë fjalët e Çabejt, kur u shfaq Poradeci i ri në fillim të viteve njëzet të shekullit XX, tek eseja “Mbi poezinë e Lasgush Poradecit”, në lidhje me atmosferën letrare, shkallën e shijes dhe horizontin e pritjes së lexuesit shqiptar të asaj kohe. Nga shqiptarët që kam pyetur, më të shumëve u pëlqejnë do vjersha idilike si “Kroi i Poradecit”, kurse shumë pak i shijojnë thellësitë moderne të tija; një shenjë e cektësisë së shijes shqiptare të sotme;

-    Ndërsa një palë poetë të tjerë kërkojnë të shpikin një lexues ideal.

Si mund të realizohet ideja e fundit, kur shumëfishimi i informacionit e ka ndarë publikun në nënkultura që nuk kanë asnjë pikë të përbashkët referencash? Si mund të shkruajë një poet kur njerëzit e kanë humbur kontaktin me poezinë si një mjet artistik?

Kërkohet një lexues i informuar dhe që reflekton, sepse si mund të ruajë forcën e vet një art intertekstual si poezia?

Theksi i romantizmit për intensitetin e bëri poezinë të dukej “kalimtare dhe esenciale”: poezia që ishte përdorur më parë për rrëfenja, satira, drama etj., ia lëshoi territorin prozës. Pound-i e shikonte më lart x prozë të Flaubert-it, sesa x libër poetik të Gautier-së, gjë që nuk kishte ndodhur më parë, prandaj shkroi se donte ta bënte poezinë po aq të rëndësishme sa proza, duke hyrë kështu në grupin e poetëve që kërkonin krijimin e lexuesit ideal.

Çfarë, pra, na ofron tradita jonë? Çfarë ndodh sot në poezinë shqipe? Recensionet janë të rralla. Në një panair, ku flitet aq shumë për libra, nuk ka vend për këto libra. Edhe kur bëhen recensione, ato nuk bëhen për t’u lexuar, por për t’u shënuar me miratim. Po të perifrazojmë një poet e kritik amerikan, shumica e redaktorëve i trajtojnë poezitë dhe recensionet e veprave poetike ashtu siç do t’i mbante ca buaj një fermer i pasur, jo për t’i ngrënë ato krijesa të mjera, por për t’i ekspozuar për hir të traditës. Zakonisht, sa më pak të dijë një kritik për poezinë, aq më i gatshëm është për ta flakur atë tutje.

Edhe nëse vazhdon të shkruhet poezi e mirë, ajo është hequr nga qendra e jetës letrare. Ndonëse mbështetet nga një komunitet i ngushtë besnik, poezia ka humbur besimin se i drejtohet dhe flet në emër të kulturës së përgjithshme. Shkëputja e poezisë nga lexuesi i kulturuar ka pasur një rezultat edhe më të dëmshëm: duke parë kaq shumë poezi mediokre, që ngrihen në qiell, deri me shfaqjen e tyre në antologji të mërzitshme, pa metodë të afishuar estetike, shumica e lexuesve, madje edhe të sofistikuar, janë të mendimit se nuk shkruhet poezi me vlerë, çfarë ka sjellë izolimin e kësaj forme të artit, edhe pse një gërmim i kujdesshëm në prodhimin e ngatërruar letrar do të tregonte gjëra inkurajuese. Krijimtaria e Frederik Rreshpjes është një shembull për t’u veçuar. Megjithëse sot është e vështirë martesa e Muzës me politikën, ruajtja e linjës patriotike rezultoi me fat për krijimtarinë e Ali Podrimes, të cilit nuk i mungoi besimi për të krijuar në ligjëratën publike. Kësaj kohe nuk i ka munguar poezia personale, por kjo krijimtari nuk ka gjetur publik përtej nënkulturës së poezisë, sepse mekanizmat tradicionalë të transmetimit, recensionimi kompetent, kritika e ndershme, antologjitë dhe çmimet letrare, janë bërë jofunksionalë. Praktikat që udhëheqin veprimtarinë poetike, ashtu si për çdo art tjetër të mirëfilltë, u bajatizua, duke u bërë pengesë midis krijimit dhe audiencës. Ndonëse vazhdon të shkruhet poezi e vërtetë, sistemi poetik i shqipes mbeti i ngërthyer brenda praktikash të konsumuara.

Është koha të kujtojmë rolin e gjuhës në një shoqëri të lirë: poezia është arti i përdorimit të fjalëve të ngarkuara me një kuptim të lartë, apo shoqëria do të bëhet skllave e gjuhës së politikanëve, predikuesve, reklamave dhe telekronistëve?! Meqë poezia është art i fjalës, poetët e dinë se çfarë u kushton jetën është ligjërimi dhe u mbetet të provojnë me të gjitha mënyrat mundësitë që u ofron ligjërimi, i cili është i njohur, por mbetet i pashtershëm. Qysh nga koha e Homerit, çdo poet krijon ligjërimin e vet. Që në krye të herës, vetë Aristoteli thotë se gjinitë u ndanë sipas llojit të vargut. Te ligjërimi pluskon stili. Në ndarjen ligjërim klasik, ku kemi “një mendim të vënë në vargje”, dhe ligjërim modern, ku fjala “përshkëndit” në vetvete, triumfon i dyti. Thelbi i kësaj sfide do të përmblidhej me pak fjalë: postmodernizmi nuk diskuton për epoka të dështuara, por për epoka që e kanë kryer misionin e vet. Postmodernizmi diskuton për një art të “rikualifikuar”.

Shprehja “postmodernizëm” rrok interesat eklektike dhe ambiciet e gjera kulturore të lëvizjes, me dy veçoritë e saj kryesore, asaj të rënies së nocionit të avangardave, qenies metodë dhe jo periudhë kohore, si dhe faktit që nuk ka poetikë universale, e dhënë një herë e përgjithmonë, por ka ndeshje pafund midis tyre.

Dallimi nga mjeshtrit e saj vjen nga momentet e ndryshme historike dhe përcaktohet nga audienca, zhanri, toni, trashëgimia kulturore dhe prozodia.

Për t’iu përgjigjur pyetjes se cilës audiencë i drejtohet postmodernizmi, duhet thënë më parë se disa prej veçorive të poetikës së tij mund të renditen në këtë mënyrë:

-    Kërkesa nga ana intelektuale përcakton një stil letrar përfshirës (duke thithur edhe lexuesin e prozës);

-    Vetëdija nga pikëpamja estetike përcakton zotërimin e thellë të traditës dhe raportet e qarta me poezinë bashkëkohore;

-    Notat e forta të impersonales dhe ndërtimi me ambicie artistike përcakton shmangien e narcisizmit;

-    Dekanunizimi i standardeve kulturore, veprave dhe autoriteteve të mëparshme përcakton mohimin e autoritetit të autorit, zhvlerësimit e qëllimeve dhe synimeve të tij;

-    Kundërshtimi i të pritshmes, duke e tëhuajtur me qëllim lexuesin, përcakton shkatërrimin e burimet e veta me parodi, ironi, pastiche, si dhe fragmentimin e teksteve, duke i kthyer në kolazhe e montazhe;

-    Shmangia e seriozitetit dhe përgjegjësisë, duke nxitur arbitraritetin dhe lojën, argumenton që kuptimi është i papërcaktuar, duke mohuar një interpretim përfundimtar apo të parapëlqyer, përzien zhanret, zhvesh kontekstin, duke e zvogëluar përmbajtjen te një minimum i rreptë;

-    Meqë poezia është një art intertekstual, ndërtimi i një teksti të ri mbi shtresat e teksteve të vjetra, përcakton funksionimin si një realitet i ri artistik, pra si një tekst i ri poetik.

Kjo audiencë do të bëhet e dukshme vetëm kur të formësohet.