Dervish Shaqa (1912-1985)

Dervish Shaqa lindi në Llukë të Epërme të Deçanit më 1912; vdiq më 11 prill 1985. Rapsod i shquar popullor dhe i njohur në të gjitha trevat shqiptare.

Devish Shaqa deri në vitin 1956 jetoi në Kosovë, mirëpo në këtë vit iu desh të lëshonte Kosovën për shkak të përndjekjes nga aksioni i njohur "mbledhja e armëve" që ndërmerrte në atë kohë Sigurimi i Punëve të Brendshme i Jugosllavisë (UDB-ja) kundër shqiptarëve. Ai së bashku me kolegun e tij të këngës Demush Neziri, u vendosën në Rashbull afër Durrësit. Aty e vazhdojë shprehjen e ndjenjave nëpërmjet këngës që për të ishte e vetmja mënyrë e shprehjes së dhimbjes që kishte për familjen dhe vendlindjen që për të ishin të ndaluara. Këtë e shpreh në këngën "Kur ta ktheva Kosove shpinën, e lame borë e gjetëm dimën...".

Dervish Shaqa në Shqipëri e vazhdojë traditën e këndimit të historisë së vendlindjes së tij. Në vargjet e këngëve të tij të përcjelluara me çifteli përshkruhen kullat e gurta të Dukagjinit, figurave kombëtare, patrioteve te devotshëm, trimave, luftëtarëve të atdhëut...

Në Rashbull Dervish Shaqa arrin të themelojë e të udhëheqë grupin e rapsodit. Po me këtë grup në vitin 1968 prezantohet për herë të parë në Festivalin e Folklorit Kombëtar ne Gjirokastër. 

Që nga kjo kohë së bashku me kolegun e tij rapsodin Demush Neziri prezantojnë një vargë këngësh të cilat për disa gjenerata ende janë të njohura si p.sh.: “Ç`janë këto gjamë që i bjen era”, “Prej Prokuplje deri n`Nish”, “Moj e mira porsi bora”, këngët për Azem dhe Shote Galicën, Nak Berishën e shumë të tjera...

Pjesa më e madhe e regjistrimeve muzikore të bëra nga Dervish Shaqa dhe kolegu i tij gjenden në arkivin e Radio Tiranës.

Përpos këngëve popullore dhe të përpunuar nga ai vetë, për Dervish Shaqën ka kompozuar edhe kompozitori Tish Daija si këngën “Festë të madhe ka sot Shqipëria” që për disa vite ka dominuar në përsëritjen e saj në Radio Stacionin e Tiranës

Populli ku ai kalojë pjesën më të madhe të jetës së tij e mban mend si këngëtar të lindur që këndon për këngën dhe jo për para.

Sipas Skender Haklajt, i cili rapsodin e ka njohur personalisht, ai edhe pse nuk e ka parë për një kohë të gjatë familjen, kurrë nuk i ka harrur ata dhe ka qenë gjithmonë i dhënë dhe besnik ndaj tyre.

Djali i madh i Dervishit, Shpend Shaqa, tha se ndihet i nderuar që është bërë një dokumentar nga gazetari Asllan Bajrami dhe se tani është arritur qëllimi i të atit, e që ka qenë çlirimi i Kosovës

Dervish Shaqa ishte rapsod i shquar popullor dhe i njohur në të gjitha trevat shqiptare dme  këngët e tij në atë kohë  që konsiderohej  si një thirrje për çlirim dhe kushtrim  të popullit shqiptar dhe si thirrje kundër shtetit jugosllavë .

 Për këtë arsye, siç tregon edhe filmi i shfaqur, ai edhe ndiqej nga UDB-ja.Kjo e shtyri Shaqën që në vitin 1956 të shpërngulet në Shqipëri, dhe këtë e bëri jo nga frika për jetën e vet, porse për të pasur mundësi që t'i ndihmojë popullit të vet në luftën për liri.

Shaqa, përmes këngëve të tij, e ka shprehur edhe vuajtjen dhe mallin e tij për Kosovën, e këtu nuk kanë munguar as këngët për gruan dhe për dy djemtë e tij.



Dervish Shaqa, përveç këtyre ka edhe një sekret, ka një sekret për zonjën, për gruan e tij. Sekreti i tij më i madh është kjo që asnjëherë nuk hoqi dorë nga zonja, nuk hoqi dorë asnjëherë nga mundësia për ta sjellë zonjën në Shqipëri, bashkë me Aliun e vogël, nuk mundi me i sjellë.

Diskografia e rapsodit kombëtar Dervish Shaqa: 

"Oj Kosovë, mos thuaj marova"
“Të shtatë krajlat e rrehin teli”
”Kërsiti pushka, ushtoi mali”
“Kur ta kthyem Kosovë shpinën”
“Kamer Loshi”
“Kurrë Kosovë s'tu da gazepi”
“Isa beg po t'thrret nona”
"Nak Berisha"
"N'verra t'LLukës, e n'qafë t'Morines”
"Haxhe Mustafa"
"Prej Podrimës po vjen haberi"
"Pyet Kosova për nji çikë"
“Kenga e Rexhës”
"Haj medet për Lug t`Baranit”
“N'drrasë të vekut kush po kanë”
“Moj e mira n`derë të stanit”
“E kam pas nji çiteli”

Flori Bruqi 

Juliana Mehmeti( 1973-)

Juljana Mehmeti ka lindur  me 29 tetor 1973 , në qytetin e Durrësit.

Ka studiar gjuhën frenge në Universitetin e Tiranës. Ka një sërë publikimesh në fushën e poezisë dhe përkthimeve. Është autore e prezantuar në gjuhën shqipe, gjuhën italiane dhe gjuhën angleze. Aktualisht krijon në gjuhën shqipe dhe gjuhën italiane. 

Qysh në moshë të herët u apasionua pas artit të shkruar, kryesisht poezisë, gjini që në vitet më pas do e shndërronte në lajmotiv jete dhe mendësi për të shprehur idetë, vizionin dhe metafizikën, si këndvështrim nga përtej koshienca, por dhe si përsosje e tejkalim të vetë sugjestionit që rrethon botën njerëzore.

Librit i parë “Soft Poesie“ është publikuar në italisht dhe tërhoqi vëmendjen e kritikës letrare italiane e botuesve, jo vetëm për stlistikën e veçantë, por dhe për gjetjet, gjuhën e përdorur, mesazhin filozofik dhe për më tepër të rrymave përshkuese nga ai hermetik deri në surrealizëm.

Libri i dytë vjen nga fusha e përkthimit me titull ”Vramendje”
(Rimugino”) i autorit italian Alessandro Ferruccio Marcucci Pinoli, i cili do përbënte eksperiencën e parë në këtë drejtim, por do përforconte dhe idenë e saj të kahershme për përnjohjen dhe sjelljen në shqip të autorëve të njohur italianë.

Vëllimi poetik “Tejkalim“ është botimi më i tretë, i cili vjen me tedenca të reja në letërsinë shqiptare, drejt postmodernizimit e mendimit universal, nga ato të rrymave eksperimentale deri tek absurdi. 

Publikimi në revista të ndryshme dhe Antologji Ndërkombëtare do sillte dhe vëllimin poetik “ In His light” anglisht version, të publikuar nga Dremer Press në Holandë me përkthim nga Arben Hoti, vëllim ky që do hapte tjetër prespektivë dhe do e njihtë artin e saj poetik në mbarë Letërsinë Ndërkombëtare..

Aktualisht jeton e punon në Ankona, të Italisë.


Vepra letrare :

1. Soft Poesie – Shtëpia Botuese ”Leonida Edizioni, Reggio Calabria – 2015” , Itali (poezi në gjuhën italiane)

2. Vramendje - Shtëpia Botuese ” Ernesto Paleani – Edizioni, 2015 ”, Itali (përkthime në shqip)

3. Tejkalim – Shtëpia Botuese “ADA” -2017” Tiranë (poezi shqip)

4. In his light – Dream Press – Hollandë, 2019 (Përkthyer në anglisht nga Arben Hoti)

5. Namastè


Publikime letrare :

1. Revista Letrare Atunis Nr 1-2 (shqip) – 2015, 

2. Revista Letrare Atunis Nr 3-4 (italisht) – 2016,

3. Revista Letrare Atunis Nr 5-6 (anglisht) -2017,

4. June in Italy (International Exhibition of Art and poetry (Bologna- Italy) - 2016 

5. Bota sot (Prishtinë)

6. Revista Dituria (Suedi)

7. Nacional (Tiranë)

8. Gazeta : Koha Jonë (Tiranë)

9. Revista Qëndresa (Preshevë)

10. Katallog : Erotica ArteBo -2015 (Bolonjë- Itali)

11. "Metamorfosi" Ga Edizioni,Ravenna 2015 (Itali)

12. Our Poetry Archive (USA –India)

13. Nacional (Shkup)

14. SETU (Pittsburg- USA)

15. Haiku tra meridiani e paralleli III stagione - 2016

16. Festivalit "L'amore è la soluzione" Città di Porto Recanati - 2017

17. Atunis Galaxy Anthology – 2018 (Anthology of Contemporay World Poetry (USA)

18. Atunis Galaxy Anthology – 2019 (Anthology of Contemporay World Poetry (USA)

19. "Metamorfosi" Ga Edizioni (Ravenna – Itali)

20. Antologjia poetike ” Porta e fshehtë e një gruaje ” – Shtëpia Botuese ”Muzgu” , 2018

21. Antologjia poetike ”Buzët ” – Shtëpia Botuese ”Muzgu” , 2019

22. Antologji : Oddisey Intenrnazional Word – 2019 (Rumani)

23. Antologji : Amaravati Poetic Prism 2019 (Indi)


Flori Bruqi

AKADEMIA E SHKENCAVE DHE ARTEVE SHQIPTARO-AMERIKANE NGA NJU JORKU PËRURON PËR FESTAT E NËNTORIT 9 SHKENCËTAR ME TITULL

Akademik Prof.Dr.Hakif Bajrami,Ph.D

Hakif Bajrami lindi më 7 mars 1943, në fshatin Balsh të komunës së Besianës, Malësi e Llapit. Shkollimin tetëvjeçar dhe gjimnazin e kreu me sukses shembullor. e mesëm, në gjimnaz.

Në Prishtinë, pikërisht në Degën e Historisë së Fakultetit Filozofik, i mbaroi studimet universitare. Nga viti 1969 u punësua si arsimtar i gjuhës latine dhe i sociologjisë në Gjimnazin e Besianës, por do të do të nxirret nga detyra si i “padëshiruar potencial për regjimin”.

Më 1970 erdhi në Gjimnazin e Prishtinës, prapë arsimtar i gjuhës latine dhe i sociologjisë, kurse nga viti 1973 edhe i historisë në Gjimnazin e Prishtinës dhe të paraleles së tij në Besianë, e njëkohësit i vazhdoi studimet pasuniversitare, në Fakultetin Filozofik të Prishtinës, për të magjistruar më 1975. Bajrami u punësua “Bashkëpunëtor shkencor” në Entin e Historisë së Kosovës, dhe më 15 janar 1979 e mori gradën shkencore “Doktor i Shkencave historike”.

Profesor Dr. Hakif Bajrami, i arriti të gjitha gradat shkencore, deri në “Këshilltar shkencor”, ekuivalent me gradën “Profesor ordinar”, dhe me kohë u propozua nga kolegët në kolektivin punues, kandidat për akademik të ASHAK-së, por nuk e plotësoi kushtin kryesor – “Të përshtatshmërisë politike jugosllave”.

Për vlerat e veprës së tij historiografike fletë edhe “Dekorata e Posaçme Kombëtare”, ndarë, më 1997, nga “Ministria e Shkencës dhe Kulturës” dhe “Akademia e Shkencave të Shqipërisë”.Në fushë të diturisë historiografike Profesor Bajrami është një det që ka thellësi dhe gjerësi ende të pa reflektuar në letër. 

Ka shkruar mbi 100 libra dhe mija punime shkencore të botuara në revista shkencore me impakt faktor dhe pa asnjë krahasim, është historiani shqiptar më produktiv, me një origjinalitet historiografik filozofik e dokumentar që tejkalon kornizat e asaj që është ngulitur të thuhet – “Shkollë historiografike e Ali Hadrit”.Nga data 28 tetor 2019 Bordi dhe Senati i Akademisë se Shkencave dhe Arteve Shqiptaro-Amerikane në New York, Tiranë,Prishtinë dhe Shkup, jep gradën më të lartë Shkencore Akademik Profesor Dr.Hakif Bajrami,Ph.D.

Akademik Prof.Dr.Mixhait Reçi,Ph.D

Mixhait Reçi, lindi në Strugë, Republika e Maqedonisë Veriore më 15.03.1957. Gradën Bachelor në Ekonomi e fitoi në Universitetin e Prishtinës, ndërsa gradën Master e morri në Universitetin e Zagrebit, ndërsa doktoroi në Universitetin e Prishtinës. Nga viti 1975 jeton dhe vepron në Prishtinë.

Punoi një kohë asistent e më vonë si profesor në Fakultetin Ekonomik të Universitetit të Prishtinës, në lëndët e “Kontabilitet”, “Kontabiliteti Financiar", "Kontabiliteti i Menaxhmentit”, dhe "Sistemi Informativ Financiar”.

Zt. Mixhait Reçi është themelues dhe president i Kolegjit ILIRIA në Prishtinë. Ka qenë kryetar i "Këshillit nismëtar për themelimin e Fakultetit Ekonomik të Universitetit të Tetovës" dhe anëtar i "Këshillit nismëtar për themelimin e Universitetit të Tetovës".

Ishte edhe Dekani i Parë i Fakultetit Ekonomik në Universitetin e Tetovës, mbajti një nga ligjeratat e para në këtë universitet, si dhe dorëzoj Indeksin e parë të regjistrimit të studentit në Universitetin e Tetovës.

Që nga viti 2011 ai është anëtar i "Klubit të Rektorëve të Europës" dhe fitues i Çmimit Europian për Cilësi” nga Asambleja Europiane e Biznesit. Gjithashtu është edhe fitues i “Çmimit Evropian për Ekselencë, Kategoria e Artë” nga Shoqëria Evropiane për Kërkim Cilësor. si dhe ishte kryetar i "Asociacionit të Bartësve Privatë të Arsimit të Lartë” në Kosovë.

Është themelues dhe kryeredaktor i Revistës Shkencore Ndërkombëtare "ILIRIA International Review". Për më shumë se 10 vite, kjo revistë ka fituar indeksimet më prestigjioze ndërkombëtare, si dhe ka publikuar dhjetëra punime shkencore në nivel ndërkombëtar.

Z. Reçi me Kolegjin ILIRIA është organizues dhe financues qe 14 vite me radhë të aktivitetit disaditor, shumë të njohur dhe më masoviku në rajon kushtuar SHBA-ve "Thank You USA” – “Ditët e Falënderimit të Kosovës për SHBA-të", me synim të ruajtjes dhe kutivimit te të rinjtë dashurinë dhe respektin për SHBA-të.

Ai mori pjesë në shumë konferenca, në vende të ndryshme të botës, me synimin për të studiuar politikat fiskale dhe mundësitë e investimeve në Kosovë (SH.B.A., Gjermani, Zvicër, Austri, Kosovë, Kroaci, etj).

Ka të botuar shumë libra dhe shumë punime nevista shkencore me ipkat factor ndërkombëtar.

Akademik Prof. Mr.Sc. Shyqiri Bytyqi

Shyqiri Bytyqi ka lindur më 1 janar 1972 në Arllat të Drenasit.

Ka mbaruar studimet në Fakultetin Ekonomik të Universitetit të Prishtinës më 1996.

Në vitin 2007 është certifikuar si kontabilist (SCAAK), në 2008 si ligjërues i lartë (SCAAK) dhe po ashtu, më 2008 është certifikuar si auditor (SCAAK).

Ka ndjekur shumë programe gjatë përgatitjes së tij profesionale si: Ekspert i politikave Fiskale (OECD), Shkathtësi menaxheriale (OSCE), Menaxhment (EDA), Tema të zgjedhura nga ekonomia (RIINVEST), Financa publike (OSCE), Sistemi tatimor turk (Ankara).

Ligjërues në Shoqatën e Kontabilistëve dhe Auditorëve të Kosovës që nga viti 2004, si dhe është një ndër themeluesit e Administratës Tatimore të Kosovës me pozitë menaxheriale në vitet 2000-2005.

Ka qenë këshilltar tatimor për një periudhë për kompaninë ndërkombëtare prestigjioze në fushën e auditimit "KPMG", këshilltar i Bankës Botërore për "Doing Business", këshilltar i Odës Ekonomike Amerikane për një periudhë të gjatë, udhëheqës i Komitetit Tatimor të Shoqatës së Kontabilistëve dhe Auditorëve te Kosovës, anëtar i Komitetit të Auditimit në Bankën Ekonomike, si dhe Partner menaxhues i kompanisë "Vala Consulting".

Përvoja e tij profesionale, ka bërë që të emërohet si anëtar në shumë grupe punuese të Qeverisë së Republikës së Kosovës, duke dhënë kontribut të madh sidomos në hartimin dhe rishikimin e legjislacionin tatimor.

Është Ministër i Arsimit, Shkencës dhe Teknologjisë së Kosovës si dhe anëtar i rregullt i Akademisë së Shkencave dhe Arteve Shqiptaro-Amerikane në New York,Tiranë,Prishtinë dhe Shkup.

Ka të botuara shumë punime me impakte ndërkombëtare dhe kombëtare nga lëmia e ekonomisë , kontabilitetit,auditimit,menaxhmentit ekonomik,financave publike etj.

Akademik Prof.Mr.sc.Jahja (Mustafë )Lluka

Jahja (Mustafë )Lluka,lindi në Pejë më 17.03.1952,ku e kreu shkollën fillore dhe të mesme, ndërsa studimeet e larta të Elektroteknikës i vijojë në Zagreb.Pas kthimit nga Zagrebi,studioi në Shkollën e Lartë Komerciale në Pejë.

Është magjistër i mardhënieve ndërkombëtare.Në vitin 1989 filloi aktivisht të merret me angazhimet kundër ndryshimeve kushtetetuese të Kosovës.

Më 1990,pas protestave të shumta në qytetin e Pejës,themeloi së bashku më shumë shokë"Shoqatën për Kthimin e Shqiptarëve të Shpërngulur nga Trojet e Veta",ndërsa në Kuvendin e Parë të Shoqatës u zgjodh Kryetar,post të cilin e mban edhe tash.

Me largimin me dhunë të punëtorëve shqiptar nga puna, nga ana e ish regjimit të dhunshëm serbo-sllavë, u paraqit nevoja për krijimin e një subjekti i cili do të ndihmonte shumë familje në nevojë që vuanin për kafshatën e gojës.

Jahja Lluka,bashkë më shumë veprimtarë tjerë pejanë,themeloi "Këshillin e Solidaritetit", këshill ky që i ndihmojë minatorët e "Trepçës",të "Goleshit", të "Kishnicës", të "Fabrikës së Municionit" në Skënderaj,si dhe grumbulluan dhe dhanë pagat e para për arsimtarët shqiptar të Komunës së Pejës.

Në vitin 1995 u burgos nga regjimi serb, pas organizimit me shumë shokë të përpjekjeve për armatosjen e shqiptarëve të Kosovës për tu vetëmbrojtur nga hordhitë fashiste serbe.Ka bërë burg në burgun e Dubravës.Lipjanit,Pejës,Pozharevcit etj.

Është shkrimtar si dhe publicist letrar. Është anëtar i Lidhjës së Shkrimtarëve të Kosovës .

Ka botuar këta libra: Edhe ti Atdhe,Vargje vetmie.Mos eja në ëndër , Në kalanë e zemrëssime , Shpërngulja e shqiptarëve nga Peja dhe rewthina 1912/1994, Për Shtetin tim,Kosovën, Kosovo from "Naçertanie"to independence 1844-2008 Përmbledhje shkrimesh.

Është funksionar i lartë politikë që nga pas lufta e deri më tash.Etj.

 Akademik Prof.Dr.Nijazi Halili,Ph.D .

Nijazi Halili,është i lindur në fshatin Tërstenik të Vitisë, më 1964. Shkollimin fillor në fsh.Tërstenik të mesmen në Viti, ndërsa studimet Themelore në Degën e Edukimit në Universitetin e Prishtinës,Qendra në Gjakovë.

Ka studjuar në Fakultetin Filologjik,Departamenti i Gjuhës dhe Letërsisë Gjermane në Universitetin e Prishtinës nga viti 1992-93. Vijoi studimet pas Universitare në Akademin Diplomatike Shqiptare në Tiranë, gjatë muajit Prill-qershor 2009.

Studimet e magjistraturës i vazhdoi në Universitetin Ndërkombëtar në Strugë,-drejtimi Shkenca Politike dhe i mbaroi me sukses gjatë periudhës kohore 2008/2010 dhe morri titullin shkencor: Magjistër i Shkencave Politike.

Studimet e Doktorates i filloi me 26.03.2012 në Shkenca Politike në Universitetin Slloven “Emuni” ku ka fituar të drejtën për Kandidat për Doktor Shkence në fushën e Shkencave Politike.

Gjatë periudhës kohore 2012/2015 vazhdoi më tej me studime në Shtetet e Bashkuara të Amerikës të cilat i kreu me sukses dhe u gradua Doktor në Administrim Biznesi.

Është pjesëmarrës i shumë konferencave shkencore, sesioneve shkencore, simpoziumeve si brenda ashtu edhe jashtë vendit. Po ashtu është autor i shumë publikimeve nëpër revista të ndryshme shkencore ndërkombëtare. Është aktiv në fushën e publicistikës në cilësi e analistit politikë.

Aktualisht është emëruar: Anëtar i rregullt i Alumnit të Asocionit të Universiteteve të Kalifornisë në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Anëtar i Aluminit të Universitetit Europian të Tiranës në Shqipëri, Anëtar i Bordit në Institutin për Studime Ligjore Demokratike në Gjilan, Zv.Kryetar i Shoqatës së Intelektualëve të Kosovës me seli në Prishtinë, Anëtar i Asociaconit të Atlantikut të Rinisë së Kosovës KYATA me seli në Prishtinë, Anëtar i Organizatës Unitetit Global-Alban, me seli në Prishtinë, Anëtar i Shoqatës së Shkrimtarëve të Vitisë.

Anëtar i Akademisë Shqiptare-Amerikane të Shkencave dhe Arteve me seli në New York,USA, 2019. Tani i emëruar anëtar i Këshillit Shkencore “Shkencat ekonomike dhe sociale” në Departamentin e Arsimit të Lartë,në MASHT,Prishtinë, Kosovë, me nr.e vendimit 475/01-3. Dt.02.10.2019.Eksperienca, ka filluar të punoi në shkollën fillore nga shtatori i vitit 1989 dhe atë fillimisht në Stubëll të Epërme dhe Viti, kurse në vitin 1995/1997 në shkollën fillore “Liria” në Sllatinë të Epërme dhe paralelen e ndarë në Tërstenik.

Nga viti 2012 ishte i angazhuar në Institucionet e arsimit të Lartë, fillimisht në Kolegjin Humanistika në Ferizaj, pastaj nga vitin 2015/16 në Kolegjin Ilira në Prishtinë, kurse nga viti 2018/19 punon si profesor i rregullt në Kolegjin “Iliria” në Prishtinë.

Është autor i shumë librave universitare si dhe qindra punimeve shkencore me impakte ndërkombëtare .

Dr.sci. Zef Mulaj ,Ph.D

• Zef Mulaj u lind në Nikaj-Mërtur të Malësisë së Gjakovës (Tropojë), në fshatin Qeresh-Mulaj. 

Ka shkruar poezi qysh në rininë e tij. Ka mbaruar studimet e larta në Fakultetin e Mjekësisë, Tiranë (Dega Farmaci). Ka punuar shumë vite në zonat e vendlindjes. 

Veç punës si farmacist, është marrë gjithnjë me kërkime shkencore në fushën e tij, sidomos në studimin e bimësisë mjeksore të alpeve të Shqipërisë. 

Në vitin 1994 vendoset në mënyrë legale në Itali, me një bashkëpunim shkencor në fushën e tij. 

Në vitin 1998, mbaroi përsëri studimet e larta në universitetin Camerino të Italisë, ku mbrojti titullin Doktor në shkencat farmaceutike, pikërisht në studimin e bimësisë mjeksore të alpeve të Shqipërisë.Ka disa specializzime në shkencën e farmacisë . Është Antar i Lidhjes së Shkrimtarve dhe Artistëve në qytetin ku jeton, në Itali. Antare i organizates botrore të poetve contemporan (world poets Society W.P.S.).

 Anëtar i Lidhjes së Shkrimtarve të Kosovës(LSHK). 

Merr pjesë në koncertet recitale dhe konkurset e organizuera në Itali në fushën e poezisë.

Në vitin 2017 mbron perseri titullin Dr. në "Metodologie Analitiche Forense" në universitetin "La Sapienza" Roma.

Shkroi dhjeta libra letrare ,shkencore dhe shumë artikuj studimor më impakt faktor ndërkombëtar nga farmakologjia etj.

 Jeton dhe vepron në Itali.

Akademik Kujtim Mateli

Kujtim Mateli ,lindi në Përmet të Shqipërisë më 15. 06. 1951.
Fakulteti Gjuhë dhe Letërsi Shqipe,e kreu në Elbasan 1985-1990.

Në vitin 1980 ka botuar ciklin e parë me poezi në gazetën “Drita” dhe në vijim ka bashkëpunuar në shtypin e shkruar të atyre viteve duke botuar letërsi artistike, studime dhe publicistikë.

Në letërsi ka botuar dy përmbledhje poetike dhe krijimtaria e më vonshme letrare që është e botuar në dhjetëra numra në shtypin e shkruar dhe atë oneline.

Një ndihmesë të veçantë krijimtarisë së tij e ka dhënë revista “Metafora” organ i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe artistëve të Kosovës, ku ka qenë i pranishëm pothuaj në çdo numër të saj.

Ka qenë i pranishëm në verimtaritë letrare që zhvillohen në Shqipëri, por dhe në Kosovë dhe Maqedoninë e Veriut.

Klubi i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve “Naim Frashëri” Përmet e ka vlerësuar me Çmim të Parë në vitin 2017, vëllimin poetik “Qetësojmë shpirtin e trazuar.”

Ka botuar në shtypin e shkruar dhe atë oneline mbi 100 shkrime për recensione librash e vështrime kritike për letërsinë nëShqipëri, KosovëdheMaqedoni.

Fusha e dytë e studimeve të tij ka të bëjë me historinë e antikitetit dhe konkretisht me identitetin e Dodonës dhe vendodhjen e saj, ku ndodhej tempulli dhe orakulli më i famshëm i antikitetit me ndikim të madh në krejt hapësirën ballkanike.

Mbi 20 vjet studim gati shterues të autorëve të antikitet (në botimet anglisht dhe frëngjisht, por dhe në greqishten e vjetër dhe latinsht), ka nxjerrë dy librat e parë studimorë: 2011 dhe 2016 dhe ka në process botimi librin e tretë dhe të fundit në lidhje me këtë temë. 

Librat e tij kanë qenë objekte dhe I studiuesve të huaj siç është kërkuesi shkencor Gilles De Rapper, anëtar i French National Centre for Scientific Research.

Për t`I dhënë një shtysë të mëtejshme punës së tij dhe për një njohje më të gjerë të opinionit publik dhe atij shkencor me tezat e tij shkencore, në takimin e 14,të Institutit të Albshkenca që u zhvillua në Tiranë në datat 27 dhe 28 shtator 2019 paraqi kumtesën: “Dodona nuk ndodhet në jug perëndim të Janinës, në luginën e Carakovistës.”, e cila u mirëprit nga të pranishmit.

 Akademik Isuf B. Bajrami

 Isuf B. Bajrami,është i lindur në fshatin Velekincë në Komunën e Gjilanit,më 08.06.1963. Shkollën fillore tri vite i kreu në vendlindje dhe atë tetëvjeçare dhe të mesmen në Gjilan,kurse studimet në Universitetin e Prishtinës.

 Nga viti 1994 deri më 1996 ishte Anëtar i Union of Independent Journalists of Kosova. Në Qendrën Rajonale për Studime Politike dhe Diplomatike pranë Akademisë Diplomatike të Shqipërisë, më 2006 e mbaroi dhe e mbrojti temën "Epiri dhe përkatësia etnike e epirotëve".

 Ka shkruar disa libra letrar, publicistik dhe disa shkrime shkencore nga historiografia shqiptare dhe ballkanike . .

 Me veprat e deritashme, Isuf Bajrami, ka krijuar një individualitet në krijimtari me stilin e tij origjinal që e përdor.
 Është përfshirë në panoramën e krijuesve letrarë të Kosovës Juglindore "Psherëtimë për tokën" të Hysen Kqikut. Në "Leksikonin e shkrimtarëve shqiptarë 1501 - 2004'' të Hasan Hasanit.

 Ka të botuara shkrime analitike nga historiografia e popullit shqiptar etj., në shumë revista me impakt ndërkombëtar.

Aktualisht është Gazetarë i pavarur dhe anëtar i Asociacioni i Gazetarëve të Kosovës - AGK,si dhe anëtar i Akademisë së Shkencave dhe Arteve Shqiptaro-Amerikane në New York,Tiranë,
Prishtinë dhe Shkup.

Ph.D Leonora Ibish Bruçaj

Leonora Ibish Bruçaj është e lindur në Istog .Republika e Kosovës, më 19. 08. 1973, në një familje me tradita qytetare dhe arsimdashëse.

Studimet Master i mbaroi në Fakultetin e Filologjisë, dega Letërsi Shqipe, drejtimi Shkencor në Universitetin publik “Hasan Prishtina” në Prishtinë.

Diplomoi në Kolegjin FAMA, drejtimi Marrëdhënie Ndërkombëtare dhe Diplomaci, Master.

Ёshtë Phd cand. - doktorrante e shkencës së Letërsisë Shqipe, në Universitetin e Prishtinës “Hasan Prishtina” në Prishtinë.


Profili krijues i Leonora Bruçaj, përfshinë një periudhë kohore nga vitet ’90-të. Që nga kjo periudhë autorja Leonora Ibish Bruçaj nuk rreshti së shkruari poezi, po jo vetëm, sepse ajo e sprovoi veten edhe në fushën e prozës.

Krijimtaria e bujshme e saj, veç tjerash prek tema nga më të ndryshmet, siç është tema e atdhedashurisë dhe ajo sociale, të cilat ishin shumë aktuale, sidomos për kohën kur Leonora nisi të shkruajë, e për të prekur më tej edhe të tjera tema.

Leonora Ibish Bruçaj, si një poete e re dhe me shumë vizion për botën e artit dhe kulturës letrare shqipe, poezitë e saj i botoi edhe nëpër revistat letrare të kohës siç ishin: Pionieri”, “Gep”, “Shëndeti”, “Dielli”, “Kosovarja”, “Zëri i Rinisë”, “Rilindja”, “Bota e Re” dhe në Revistën “Bashkimi” në Shqipëri.

Poezia e Leonora Ibish Bruçajt, përshkohet nga një strukturë e bujshme stilistike, e ndërtuar mbi bazën e shumë elementeve dhe figurave, të cilat vargut të saj i japin një shumëllojshmëri ngjyrash dhe tonifikim të stërholluar shijesh deri në degustim.

Bagazhi artistik e shkencor i poetes Leonora Ibish Bruçaj, si studiuese e Letërsisë, do të vazhdojë me angazhimin e saj nëpër tryeza të rëndësishme shkencore për letërsinë, si në Kosovë, Shqipëri, Mal të Zi, Maqedoni e Gjermani, duke u dekoruar me mirënjohje për kontributin e saj, dhënë fushës së letërsisë dhe letrave shqipe në përgjithësi.


Është ligjëruese e lëndës “Letërsi e antike” në Universitetin e Prizrenit “Ukshin Hoti” në Prizren.


Autorja deri më tani ka botuar dy libra me poezi:

Disa krijime poetike të saja poetja Leonora Ibish Bruçaj i ka përkthyer edhe në gjuhë të tjera të botës.

Vdekja e Balozit”, Shtëpia Botuese “Rilindja” Prishtinë, 1993.

“Dhembje e harresës”, Shtëpia Botuese “Rilindja”, Prishtinë, 1998.

“Brerimë politikash” ( prozë) është në dorëshkrim.

Çmime në letërsi:

Në korrik 2017, certifikohet nga Ministria e Arsimit Shkencës dhe Teknologjisë, Departamenti për Shkencë dhe Teknologji në Konferencën shkencore “Java e Shkencës” në Prishtinë.

Po ashtu, më 2017 në Konferencën e Dytë Shkencore “Studime Filologjike”, organizuar shkolla doktorale e Fakultetit të Filologjisë të Universitetit të Prishtinës , merr certifikatë.


Certifikatë për pjesëmarrjen në Seminarin XII Ndërkombëtar të Albanologjisë SKËNDERBEU MES HISTORISË DHE LETËRSISË.


Anëtare e Lidhjes së Shkrimtarëve të Kosovës;Anëtare e Unionit Global të Poetëve Shqiptarë si dhe nga data 28 tetor 2019 është anëtare e Akademisë së Shkencave Shqiptaro-Amerikane në New York,Tiranë,Prishtinë dhe Shkup.

Drejtoria  për mardhënie me publikun  pranë AAAS-ASHASHA

Flori Bruqi

ISMAIL KADARE(1936-)

Shkrimtari Ismail Kadare lind më 28 janar 1936 në Gjirokastër, në një familje qytetare, i biri i Halit Kadaresë dhe Hatixhes nga familja Dobi. Çifti do të kishte edhe dy fëmijë të tjerë, Shahinin dhe Kadrien.

Shkollën fillore dhe të mesme e mbaroi në Gjirokastër. Kur u vendos diktatura komuniste në Shqipëri ai ishte vetëm 8 vjeç. Në moshën 12 vjeçare arrestohet nga regjimi i sapovendosur komunist nën akuzën “falsifikues monedhash”, meqë gjatë lojës me shokun e tij kishin krijuar me plumb të shkrirë monedha 5-lekëshe dhe ua kishin treguar gjithkujt me hare. Policia i arrestoi gjatë orës së mësimit në shkollë, dy ditë përpara ditës së votimeve dhe Ismaili bëri dy ditë burg derisa ndërhyri avokati i Kadarenjve dhe e liruan për shkak të moshës së mitur. Si ndëshkim, në shkollë iu thye nota e sjelljes nga pesë në tre. Më vonë do t'i përshkruante këto ndodhi në novelën Koha e parasë. Sipas Kadaresë qe skenar i mirëkalkuluar, në mënyrë që të goditej gjenerali Tahir Kadare.

Në moshën 13 vjeçare zbuloi Makbethin, një ndër veprat e Shekspirit dhe kështu i lindi dashuria për letërsinë. Në këtë moshë shkroi tregimet e para të cilat i botoi te revista Pionieri në Tiranë, Më 1954 botoi një përmbledhje poetike e quajtur "Frymëzime djaloshare".

Studimet universitare i kreu në Tiranë, ku më 1958 mbaroi degën e Gjuhës e të Letërsisë në Universitetin e Tiranës dhe u diplomua për Mësuesi. Shkroi romanin e tij të parë "Mjegullat e Tiranës", të cilin e përfundoi në prag të vijimit të studimeve. Në vitet 1958-1960 studioi në Moskë, në Institutin e Letërsisë Botërore "MaksimGorki", gjatë periudhës së zbutjes hrushoviane. Atje pati mundësi të lexonte letërsi bashkëkohore perëndimore e cila kishte filluar të përkthehej në rusisht. I zhgënjyer nga realizmi socialist mendon të lërë letërsinë krejtësisht. Detyrohet t'i braktisë studimet para kohe për shkak të prishjes së marrëdhënieve mes Shqipërisë dhe Bashkimit Sovjetik. U kthye në atdhe dhe nisi punë si gazetar dhe i mëshoi karrierës letrare.

Përgjatë viteve '50 dhe në fillimet e viteve '60, Kadare ishte i njohur për poezi, kurse duke filluar nga vitet '60 edhe për prozë. Rinia i pëlqente veprat e tij, për ta ai kishte diçka të re për të thënë. Ai hyri në rrethet e shkrimtarëve dhe kishte marrëdhënie të mira me figura letrare. Në vitin 1961 botoi edhe një vëllim poetik me titull Shekulli im.

Ndërkaq qysh pas kthimit në Shqipëri filluan sulment ndaj tij duke e akuzuar për dekadencë. Në atë periudhë pjesa më e madhe e shkrimtarëve i përkisnin brezit të dalë nga lufta. Konflikti mes tyre dhe brezit të ri që po dilte në skenë u shfrytëzua nga Enver Hoxha i cili në vitin 1961 organizoi një mbledhje mes shkrimtarëve të dy brezave. Kadare që i përkiste brezit të ri mbrojti letërsinë e re dhe çuditërisht Hoxha këtu mori anën e të rinjve. Kjo manovër e Hoxhës ishte edhe goditje ndaj brezit të vjetër ish-partizan.

Gjatë qëndrimit në Moskë kishte shkruar romanin "Qyteti pa reklama" duke sfiduar qëllimshëm rregullat e realizmit socialist. Për shkak të temës delikate të romanit, që bënte fjalë për studentë të shthurur e amoralë që arrijnë suksesin me anë të falsifikimeve, e që ishte në kundërshtim të plotë me frymën pozitive e heronjtë pozitivë që proklamonte realizmi socialist, romani mbeti pa u botuar.



Këtë vepër ia tregoi një miku të tij i cili e këshilloi që ta mbante të fshehur. Nga ky roman shkëputi një fragment, i cili u botua si novelë me titullin "Ditë kafenesh" më 1962 te "Zëri i Rinisë". Sapo doli u ndalua.



Në vitin 1962 e botoi tregimin Gjenerali i ushtrisë së vdekur të cilin më pas e zgjeroi, e bëri roman dhe e botoi të plotë në vitin 1963. Në roman kishte injoruar realizmin socialist, mungonte heroi pozitiv dhe nuk përmendej Partia. Ai u prit keq nga kritikët zyrtarë dhe u injorua. Romani pasues, "Përbindëshi", i cili ishte antidogmatik u botua në revistën Nëntori, mirëpo menjëherë u etiketua si dekadent dhe u ndalua.


Gjatë viteve '60 në shkrimet e kritikës zyrtare kryesisht injorohet ose përmendet rrallë, në kontrast me shkrimtarët e mëdhenj të kohës të cilët kritika i pëlqente.


Kadare është shkrimtari i vetëm shqiptar me njohje ndërkombëtare të gjerësishme dhe është i përkthyer në 45 gjuhë. Letërsia e Kadaresë ka dhënë një kontribut të çmuar në krijimin e gjuhës dhe letërsisë kombëtare.


Ai e sfidoi realizmin socialist për tre dekada duke iu kundërvënë realizmit socialist me realizëm subjektiv.


smail Kadare është laureat i shumë çmimeve letrare kombëtare dhe ndërkombëtare. Në vitin 1992 u vlerësua me PrixMondialCino Del Duca. Në vitin 2005 fitoi çmimin "Man BookerInternational Prize" ku kishte qenë i nominuar bashkë me shkrimtarë tjerë të mëdhenj, duke përfshirë nobelistë si GünterGrass, GarbielGarciaMarquez, KenzaburoOe etj. Kryetari i jurisë e arsyetoi vendimin për t'i dhënë çmimin Kadaresë me fjalët: "Ismail Kadare është një shkrimtar që hedh në hartë një kulturë të tërë: historinë e saj, dëshirën, folklorin, politikën, fatkeqsitë. Ai është një shkrimtar universal me traditë rrëfimi që shkon deri tek Homeri" Në vitin 2009 u nderua me çmimin spanjoll Princi Asturias për Artet - çmimi më i rëndësishëm letrar në vendet spanjolle, dhe një nga çmimet letrare më prestigjozenë botë. Në vitin 2010 Ismail Kadare nderohet në Itali me çmimin Lerici Pea. “Dhënia e cmimitLerici Pea 2010 autorit Kadare - shkruhet në motivimin e çmimit - nënkupton rolin e poezisë dhe letërsisë si instrument lirie, duke u bërë mbështetje për të gjithë njerëzit e botës, të cilëve iu mohoen liritë themelore”.

Në vitin 1996 Kadare u bë anëtar për jetë i Akademisë së Shkencave Morale dhe Politike në Francë.


Ismail Kadare është dekoruar nga institucioni i Presidentit të Republikës së Shqipërisë me Urdhrin “Nderi i Kombit” dhe nga shteti francez me urdhrat “Kryqi i Legjionit të Nderit” e “Oficer i Legjionit të Nderit”.


Me studimin e verpës së Kadaresë janë marrë autorë të shteteve të ndryshme të cilët kanë botuar vepra dhe studime për të në gjuhët e tyre amtare: EricFaye dhe Jean-PaulChampseix (frëngjisht), Piet de Moor (hollandisht), PeterMorgan (anglisht), Jose Carlos Rodrigo Breto (spanjisht).Ky i fundit e ka vlerësuar si një nga shkrimtarët më të rëndësishëm të gjysmës së dytë të shekullit XX, dhe shkrimtarin më të rëndësishëm të shekullit XXI.


.





Kadare është shkrimtari i vetëm shqiptar me njohje ndërkombëtare të gjerësishme dhe është i përkthyer në 45 gjuhë. Letërsia e Kadaresë ka dhënë një kontribut të çmuar në krijimin e gjuhës dhe letërsisë kombëtare.



Ai e sfidoi realizmin socialist për tre dekada

duke iu kundërvënë realizmit socialist me realizëm subjektiv.

Studiuesja Alda Bardhyli e ka quajtuar aftësinë e Kadaresë për t'iu shmangur realizmit socialist të jashtëzakonshme.

Pothuajse në të gjitha veprat e tij e ka sfiduar regjimin përmes një "disidence të heshtur".



Kadare iu shmang realizmit socialist dhe censurës shtetërore përmes mjeteve alegorike, simbolike, historike dhe mitologjike.



Albanologu Robert Elsie, ka thënë se kushtet në të cilat Ismail Kadare ka jetuar dhe shkruar nuk ishin të krahasueshme me vendet tjera komuniste në Evropë ku kishte të paktën një shkallë të caktuar të tolerancës për disidencë, përkundrazi, situata në Shqipërinë Socialiste ishte e krahasueshme me atë në Korenë e Veriut ose Bashkimin Sovjetik gjatë viteve '30 kur drejtohej nga Stalini. Megjithatë Kadare shfrytëzoi çdo rast për të sulmuar regjimin në veprat e tij nëpërmjet alegorive politike, të cilat kuptoheshin nga lexuesit e edukuar shqiptarë.



Prozën e tij e karakterizojnë përgjithësimet e gjëra historiko-filozofike, subjekti i ngjeshur dhe mendimi i thellë i shprehur shpesh me anë të parabolës, mbi bazën e asociacionit apo të analogjive historike. Temë qendrore e veprave të tij është totalitarizmi, mekanizmat e tij dhe kompliciteti që e bën atë të mundur.





Ismail Kadare kur ishte 17 vjeç shkroi poezinë për vdekjen e Stalinit, ashtu si shkrimtarë tjerë të kohës, gjë që sipas historianit Noel Malcolm, ndihmoi në botimin e vëllimit të tij të parë titulluar Frymëzime djaloshare më 1954.





Më pas do t'i botoheshin Ëndërrimet (1957), Shekulli im (1961) dhe më i çmuari Përse mendohen këto male (1964), Motive me diell (1968) dhe Koha (1976).

Gjatë qëndrimit në Moskë Ismail Kadare kishte shkruar romanin "Qyteti pa reklama" duke sfiduar qëllimshëm rregullat e realizmit socialist. Për shkak të temës delikate të romanit, që bënte fjalë për studentë të shthurur e amoralë që arrijnë suksesin me anë të falsifikimeve, e që ishte në kundërshtim të plotë me frymën pozitive e heronjtë pozitivë që proklamonte realizmi socialist, romani mbeti pa u botuar. Këtë vepër ia tregoi një miku të tij i cili e këshilloi që ta mbante të fshehur. Nga ky roman shkëputi një fragment, i cili u botua si novelë me titullin "Ditë kafenesh" më 1962 te "Zëri i Rinisë". Sapo doli u ndalua.

Në vitin 1962 e botoi tregimin Gjenerali i ushtrisë së vdekur të cilin më pas e zgjeroi, e bëri roman dhe e botoi të plotë në vitin 1963. Në roman kishte injoruar realizmin socialist, mungonte heroi pozitiv dhe nuk përmendej Partia. Ai u prit keq nga kritikët zyrtarë dhe u injorua.Romani pasues, "Përbindëshi", i cili ishte antidogmatik u botua në revistën Nëntori, mirëpo menjëherë u etiketua si dekadent dhe u ndalua.

Gjatë viteve '60 në shkrimet e kritikës zyrtare kryesisht injorohet ose përmendet rrallë, në kontrast me shkrimtarët e mëdhenj të kohës të cilët kritika i pëlqente.



Më 1966, Enver Hoxha filloi revolucionin kulturor shqiptar dhe si rrjedhojë artistët u dërguan nëpër qytete provinciale për të qenë "gju më gju me popullin". Shkrimtarët dhe artistët u përballën edhe me indiferencë nga bota e jashtme demokratike, e cila nuk reagoi për persekutimin e tyre. Ata kuptuan se ishin të vetmuar përballë shtetit i cili mund të bënte me ta çfarë të donte pa u bezdisur prej askujt.

Kadare u dërgua në qytetin e Beratit ku qëndroi dy vjet si korrespodent i gazetës "Drita", e ku u njoh me punëtorët e kombinatit të tekstilit. Në vitin 1967, Kadare u caktua në delegacionin e Lidhjes së Shkrimtarëve që u dërgua në Kinë, bashkë me disa delegacione tjera.



Në atë kohë Revolucioni Kulturor në Kinë ishte në kulm, ndërsa letërsia ndodhej në agoni. Shkrimtarë si Servantes dhe Shekspiri ishin të ndaluar. Përvojat e tij në Kinën komuniste do t'i trajtonte më vonë në veprën e tij.



Pas Kinës, delegacioni i Kadaresë qëndroi dy javë në Vietnam ku lufta ishte përshkallëzuar dhe bombardimet amerikane ishin në kulm. Ditën e fundit kur po kalonin lumin Mekong me një trap të madh i zë bombardimi midis lumit.



Ideja e romanit Gjenerali i ushtrisë së vdekur (1963) është shpirti liridashës i popullit shqiptar. Temën e shpirtit të pamposhtur të shqiptarëve nëpër shekuj autori e trajtoi edhe në romanin Kështjella (1970).



Duke marrë parasysh që dy nga veprat e tij tashmë ishin të ndaluara kurse Gjenerali i ushtrisë së vdekur u prit frohtë dhe nuk mundi ta ribotonte, ai kuptoi se në këtë situatë nuk guxonte të bënte më gabime.



Për t'ua mbyllur gojën kritikëve të shumtë që e sulmonin për shmangien nga "temat aktuale" dhe mostrajtimin në veprat e tij të temës së "ndërtimit të socializmit", Kadare vendosi ta shkruajë një roman me temë aktuale dhe që nuk binte ndesh me rregullat e realizmit socialist. Kështu shkroi pa dëshirën e tij romanin Lëkura e daulles i cili u botua në vitin 1967 në revistën "Nëntori", në kulmin e revolucionit kulturor. Kritika zyrtare e priti me entuziazëm dhe e cilësoi si një sukses në "riedukimin" e shkrimtarëve. Po të njëjtin vit u ribotua Gjenerali i ushtrisë së vdekur pas ca kompromisve të vogla të cilat nuk e kënaqën kritikën zyrtare.



Në atë kohë ai u përkthye dhe u botua në Bullgari dhe Jugosllavi, dy vende armike që konsideroheshin si "revizioniste".



Në fillim të vitit 1970 shtëpia botuese franceze Albin Michel botoi në frëngjisht romanin Gjenerali i ushtrisë së vdekur përkthyer nga Jusuf Vrioni. Ai pati jehonë të jashtëzakonshme në Francë dhe brenda tri vjetësh u përkthye në gati 20 gjuhë.



Pas botimit në Francë, u zgjodh deputet gjer më 1982, u detyrua të futej në Partinë e Punës të Shqipërisë. Pas zhgënjimit nga temat aktuale, u rikthehet temave historike. Në këtë kohë Kadare shkroi e botoi romanet Kështjella (1970) dhe Kronikë në gur (1971), të cilat përkthehen e botohen në Francë njëra pas tjetrës."Kështjella" bënte fjalë për rezistencën e shqiptarëve kundër osmanëve, ndërsa romani autobiografik "Kronikë në gur" bënte fjalë për qytetin e Gjirokastrës dhe fëmijërinë e Kadaresë aty gjatë Luftës së Dytë Botërore.



Gjatë këtyre viteve drejtonte po ashtu të revistën e vetme në gjuhë të huaj të Lidhjes së Shkrimtarëve, Les lettres albanaises.

Në këtë kohë Kadare konsiderohej si shkrimtar i talentuar, por talenti i të cilit anonte kah dekadenca dhe subjektivizmi. Armiqtë e Kadaresë në organet e Sigurimit dhe garda e vjetër e Byrosë Politike e akuzonin atë vazhdimisht si "agjent i Perëndimit", që ishte njëra prej akuzave më të rrezikshme që mund të bëhej asokohe.





Në romanin Kronikë në gur (1971) Kadare kritikoi psikologjinë provinciale dhe traditat prapanike. Probleme të rëndësishme të historisë janë trajtuar edhe në përmbledhjet me tregime e novela Emblema e dikurshme (1977), Ura me tri harqe (1978) dhe Gjakftohtësia (1980).

Pas publikimit të dy romaneve me temë historike, Kadare u përball me kritika pse nuk po shkruante për tema "aktuale", si "ndërtimi i socializmit". Për t'ua mbyllur njëherë e mirë gojën kritikëve, ai vendosi të shkruante një roman me temë prishjen e lidhjeve mes Shqipërisë dhe vendeve tjera komuniste. Meqë Enver Hoxha kishte qenë një nga aktorët kryesorë në mbledhjen e 81 krerëve të partive komuniste të botës, e cila u mbajt në Moskë në nëntor 1960, Kadare e bëri edhe atë personazh. Për të shmangur glorifikimin e tij ai iu lut autoritetve ta lejonin t'i shikonte procesverbalet e mbledhjes së Moskës dhe të merrte shënime nga to. Kështu Kadare e paraqiti ngjarjet në roman ashtu siç e dëshmonin dokumentet.

Kur u botua romani, ai u prit jashtëzakonisht keq. Disa ditë pas botimit, në shtyp shpërtheu një fushatë masive kundër Kadaresë, e cila zgjati muaj me radhë. Në të u përfshinë fshatarë, punëtorë, studentë, ushtarë, kritikë, studiues, zyrtarë të lartë; shkurt, i gjithë mekanizmi i propagandës komuniste. Kadare u akuzua për mungesë "pozitiviteti" dhe "patriotizmi socialist", për "shtrembërim të historisë së prishjes me Bashkimin Sovjetik", ironizim të "parimeve të socializmit", "futjen e teorive borgjeze të revolucionit seksual", dhe "përkrahje të fshehtë të liberalizmit".Vetë ministri i brendshëm Kadri Hazbiu u deklarua lidhur me romanin: "lexova dyzet faqe dhe pështyva dyzet herë". Në maj të atij viti iu paraqitën Komitetit Qendror kërkesa për ta hequr veprën nga qarkullimi. Enver Hoxha qëndroi i heshtur dhe reagoi vetëm dy muaj pas fillimit të fushatës. Kur gjatë një vizite në Elbasan u pyet rastësisht se çfarë mendonte për romanin, ai u shpreh se ai kishte të meta por qëndrimi i partisë në Moskë ishte paraqitur në mënyrë korrekte. Enver Hoxha ndalimin e mundshëm të romanit e hodhi poshtë nën arsyetimin se nëse ndalohej një roman antisovjetik, në Moskë këtë mund ta merrnin si shenjë se qarqet sovjetike në Shqipëri ishin ende të forta. Kaq mjaftoi që fushata të ndalej. Kadare u detyrua ta rishikonte disa herë romanin sipas udhëzimeve nga lart. Pas disa përpunimeve ai u ribotua në vitin 1977 nën titullin e ndryshuar "Dimri i madh" dhe u përkthye edhe në frëngjisht.

Në vitin 1975 Kadare hyri prapë në telashe me autoritetet kur çoi për botim një poemë me titullin "Në mesditë Byroja Politike u mblodh". Kur poema i ra në dorë Enver Hoxhës ai e quajti "akuzë e rëndë për udhëheqjen e partisë,trakt i zi që bën thirrje për kryengritje Kadare u syrgjynos fillimisht në Fier, e më pas në moçalet e Myzeqesë, ku duhej të hiqte dorë nga shkrimi dhe të mësonte të "kontribonte në mënyrë produktive në të mirën e kombit". Në ditarin e tij të datës 20 tetor 1975, Hoxha shkruante për Kadarenë:

" Është e qartë se Ismail Kadare  është kundërrevolucionar, është kundër diktaturës së proletariatit, kundër dhunës dhe shtypjes së armiqve të klasës, ai është kundër socializmit në përgjithësi dhe në vëndin tonë në veçanti.:— Enver Hoxha.

Në vitin 1978 kur u prishën marrëdhëniet me Kinën botoi romanet "Muzgu i perëndive të stepës", "Ura me tri harqe", "Kamarja e turpit" dhe "Komisioni i festës" në një vëllim të përbashkët.Me përjashtim të romanit të parë të përmbledhjes i cili ishte autobiografik, tre të tjerët ishin me tema historike.



Pasi la Tiranën dhe aplikoi për azil politik në Francë, mundi të ushtrojë profesionin e tij në liri të plotë. Mërgimi i tij në Paris qe i frytshëm dhe i mundësoi sukses të mëtejshëm, si në shqip ashtu edhe në frëngjisht.

Pas fitores së Partisë Demokratike në vitin 1992, Kadare u kthye në Shqipëri.Nga viti 1990 e më pas vepra e tij bëhet shprehja më e fuqishme e vlerave gjuhësore dhe artistike të shqipes letrare, brenda dhe jashtë vendit. 

Letërsia e Ismail Kadaresë pas vitit 1990 bart të njëjtat tipare thelbësore të asaj të mëparshme: frymën etnografike dhe shpërfaqjen e identitetit shqiptar. Duke shtuar lirinë e autorit për të trajtuar tema që më parë nuk mund të trajtoheshin lirshëm.


Kadare ndan kohën mes Parisit dhe Tiranës. Në vitin 1996 u pranua në Akademinë e shkencave sociale dhe politike në Francë, ku zëvendësoi filozofin Karl Popper. 

Nga viti 1994 deri 2004 shtëpia botuese franceze Fayard botoi veprën komplete të Kadaresë në frëngjisht dhe shqip. Gjatë viteve të 90-ta ai ndihmoi botimin e shumë autorëve shqiptarë në Francë, qoftë duke ua sugjeruar botuesve francezë, qoftë duke ua shkruar parathëniet. Në vitet e 90-ta Kadare loboi për Kosovën dhe përkrahu bombardimet e NATO-s kundër Serbisë.

Në vitin 1997 deklaroi se kishte hequr dorë nga shkrimi i poezive kurse më 2011 deklaroi se kishte hequr dorë nga shkrimi i letërsisë artistike.

****

E veçanta e talentit të Ismail Kadaresë shfaqet sidomos në trajtimin, nga një këndvështrim i ri, i temës historike dhe në tingëllimin e mprehtë aktual që është i aftë t'i japë asaj.



Një nga krijimet më të shquara të Ismail Kadaresë dhe të të gjithë letërsisë së re shqiptare është romani Pallati i ëndrrave (1981).



Ndër veprat më të njohura të Kadaresë në nivel kombëtar dhe ndërkombëtar janë: Gjenerali i ushtrisë së vdekur, Kështjella, Kronikë në gur, Ura me tri harqe, Kush e solli Doruntinën, Prilli i thyer, Dosja H, Pallati i ëndrrave, Piramida, Pasardhësi.



Në vitet '60 i çmuar realisht për talentin e tij, e përkrahën figura të tilla si Todi Lubonja dhe Fadil Paçrami.



Albanologia kineze Ke Jing u shpreh se shkrimtari ka retushuar disa nga veprat e tij.



Në rastin e veprës "Kështjella" u shpreh se vepra që përshkruante luftën kundër osmanëve është shndërruar në një betejë fetare ku janë shtuar elementët kishtarë duke e paraqitur Shqipërinë sikur ka dhënë kontribut të madh në Mesjetë për mbrojtjen e Evropës.



Sipas studjueses kjo gjë nuk mund të bëhej kur ka shkruar veprën, sepse nuk mund t'i jepej aq rëndësi elementit fetar.



Konstatim i bërë edhe nga studjuesi i shkrimtarit, Shaban Sinani, që vëren se tek "Nëpunësi i pallatit të ëndrrave" personazhi e ka Ebu Qerimi në variantin e parë dhe Mark Alemi në variantin e dytë.



Një ndër fushat më pak të lakuara të veprimtarisë së Kadaresë janë përkthimet, hulli të cilën e nisi më 1955, kur shqipëroi poemat Lisi, Fëminija, Në pyllin afër fronit, Katjusha, Pranvera, etj. të shkrimtarit rus M. Isakovski.



Autorë të tjerë të shqipëruar prej tij janë: Eskili, Heminguej, Pushkin, Majakovski, Eminescu, Gogol, Esenin, Mihallkov, Shçipaçov, Mickieviç, Buske, Sendrar, Bodler, Andrade, Vijon, Kejler, Seferis, Kavafis, Elitis, Li Bo, Du Fu, Jan Czjun, etj.

Flori Bruqi

TINKA KURTI

Tinka Kurti u lind në Sarajevë, është e bija e Dedë Kolë Thanit dhe gruas së tij hungareze, Elizabetës që aktorja në fëmijëri e quante Saveta. 

Është më e madhja nga katër fëmijët. Aktualisht jeton në Tiranë. Familja e saj u shpërngul në Shkodër kur ajo ishte në moshë të vogël. Pjesën më të madhe të jetës e kaloi në Shkodër, ku edhe iu bashkua teatrit në moshë të re.

U ngjit për herë të parë në skenë kur ishte vetëm 16 vjeç. 

Për disa vjet u aktivizua në teatrin amator në Shkodër. Më 1947 u përjashtua nga Liceu Artistik i Tiranës dhe nuk mori asnjëherë ndonjë diplomë shkolle, por kjo nuk e pengoi të bëhet një aktore e madhe dhe e shumë e kulturuar.

Që nga viti 1949 e deri sa doli në pension ishte aktore e Teatrit “Migjeni” të Shkodrës, ku interpretoi rreth 120 role. 

Veçanërisht e suksesshme në rolet e forta dramatike të nënave, por po kaq e suksesshme në komedi. Shkëlqen me role protagoniste në “Gjaku i Arbrit”, “Histori Irkutase”, “Toka Jonë” – ku luan në fillim Filen e pastaj Loken, “Fisheku në pajë” apo “Fejesa e Çehovit”. Kurti ka interpretuar edhe në kinema, në rreth 35 filma artistikë, duke filluar me filmin e parë shiptar të metrazhit të gjatë, “Tana”, më 1958.

Ndër vepra të tjera janë Nënë Pashako tek “Yjet e netëve të gjata” (1972), nëna tek “Çifti i lumtur” (1975), SinjorinaMançini tek “Vajzat me kordele te kuqe” (1978), Gjyshja tek “Zemra e nënës”. TinkaKurti ka marrë çmime të shumta, si në festivalet kombëtare të filmit, ashtu edhe në ato të teatrit. 

Këtyre çmimeve u shtohen edhe vlerësime të tjera të rëndësishme, si medalja “Mjeshtër i Madh i Punës”, akorduar nga Presidenti i Republikës.

Dy kinema, një në Tiranë dhe një në Durrës mbajnë emrin e saj. Gjithashtu, emrin e TinkaKurtit mban edhe një shkollë në fshatin Lekbibaj në Shqipëri.

Në vitin 2003, regjisori shqiptar EsatTeliti realizoi një dokumentar të titulluar thjesht "Tinka" kushtuar jetës së saj.

Ajo është aktive edhe në ditët e sotme. Një nga shprehjet e saj është:
"Nuk e kam frikë plakjen e as vdekjen, por kam frikë nga plakja e trurit, dhe në qoftë se ky moment vjen në jetën time, mendoj se do të isha dy herë e vdekur. Për këtë arsye dua të vazhdoj të punoj."

Filmografia:

Bota cafè 2014
Ne kerkim te kujt (2012) serial
Familjet (2009) serial
FilumenaMarturano (2009) Teatër
Ne dhe Lenini (2008)
Mira - (2008)
Kosova: DesperateSearch - Etjet e Kosovës (2006)
Dasma e Sakos - (1998)
Nata - (1998)
Zëmra e nënës - (1994)
Vdekja e kalit - (1992)
Unë e dua Erën - (1991) - Doktoreshe Keti
Balada e Kurbinit - (1990) - Nëna e Dardit
Edhe ashtu edhe kështu - (1989) - Tezja e Almes
Flutura në kabinën time - (1988)
Telefoni i një mëngjesi - (1987)- Nena e Neritanit
Në emër të lirisë - (1987)
Hije që mbeten pas - (1985) - Nena e Agronit
Besa e kuqe - (1982) - Dila
Qortimet e vjeshtës - (1982) Nena e Kujtimit
Si gjithë të tjerët - (1981) - Drejtoresha e shtepise se femijes
Mëngjeze të reja - (1980)
Nusja - (1980)
Gjeneral gramafoni - (1978)- Nena e Halit Beratit
Vajzat me kordele të kuqe - (1978)
Emblema e dikurëshme - (1976)
Çifti i lumtur - (1975)
Lumë drite - (1975)
Në fillim të verës - (1975)....Nena e Veres
Operacioni Zjarri - (1973) Mrica (motra e PjeterMustakuqit)
Yjet e neteve te gjata - (1972) Pashako
Guximtarët - (1970)
Tana - (1958). *Misioni pertej detit

ALEKSANDËR MOISIU (1879-1935)

Aleksander Moisiu lindi ne qytetin e Durresit ne vitin 1879. Prinderit e aktorit te shquar shqiptar ishin nga vende te ndryshme te Shqiperise. I ati nga Kavaja ndersa e ema ne ate kohe ndodhej ne jug te Italise. Me bashkimin e prinderve te tij aktori e kaloi pothuaj gjitherinine e tij ne qytetin e Durresit dhe me pas ne Tirane duke u larguar ne moshen 20-vjecare nga Shqiperiaper t'u zhvendosur se bashku me nenen dhe dy motrat e tij ne Vjene te Austrise.

Me kalimin e kohes qyteti austriak, pervecseshtepia e tij e re, u be edhe stacioni i pare i karrieres se tij. Aty aktori i madh shqiptar Aleksander Moisiu, pati fatin te njihej me aktorin austriak qe ne ate kohe perjetontenje sukses mjaft te konsiderueshem. XhosefKainz, i cili e ndihmoi shume aktorin tone per hapat e tij te para ne boten e aktrimit. Shekulli XX ishte edhe momenti kur AleksanderMoisiu filloi te njihej ne rang boteror dhe te konsiderohej si nje aktor mjaft fisnik. 

Me pas aktori i shquar shqiptar merr vendimin te zhvendoset ne Prage dhe ne Berlin, ku aty perseri ka fatin te njihet me nje aktor tjeter te suksesshem, MaksReinhardin. Pikerisht ne kete vend ne Reinhard Asamble ne Rusi, aktori i shquar shqiptar vleresohet me cmimin e pare nga dramaturgu dhe kritiku AnatoliyLunacarski, per interpretimin e tij tek Odipusi. 

Ky vleresimperben edhe cmimin e pare ne karrieren e madhe te Moisiut, si dhe nismen e nje periudhe te re plot vleresime e interpretime te suksesshme. Aktori i madh shqiptar vazhdon te interpretoje ne rolet me te spikatura te asaj kohe. "Hamlet" ne Teatrin Popullor te Vjenes ne vitin 1922, "Fedia" e LeoTolstoit dhe "The aliveCadaver" ne Berlin ne 1922-in. AkeksanderMoisiu vazhdon te aktroje vazhdimisht ne veprat me te spikatura duke arritur majat e teatrit boteror me perzgjedhjen e tij ne rolin e Romeos ne vepren e famshme Shekspirane "Romeo dhe Xhulieta" ne 1907-en duke lene te gjithe te shtangur me aftesite e tij interpretuese.

“Aleksandër Moisiu. Trieshtë – Berlin – Nju Jork . Një legjendë aktrimi”

Aktori shqiptar i cili karrierën e tij e filloi në Austri, e zhvilloi në Berlin e në tërë botën, ndërsa e përfundoi ne Itali, Aleksandër Moisiu, mbetet një ndër figurat më të rëndësishme të kulturës shqiptare. Moisiu, i cili vdiq në viti 1935 në Vjenë, ishte një ndër aktorët që përmblidhte të gjithë spektrin e literaturës evropiane të teatrit, duke filluar që nga tragjedia antike greke e deri te koha moderne.

Moisiu i madh, lindur në Trieste nga babiKonstandinMoisiu dhe nënaAmalia De Rada, në 2 prill 1879.

Një jetë e trazuar, një fillim i vështirë dhe më pas një karrierë brilante. Një mori faktesh, shkëputur nga arkivat e vendeve të ndryshme, nëpër teatro, shtypin e kohës, monografi dhe biografi të shkruara gjenden brenda biografisw se AleksandwrMoisiut. Ndonëse i përkasin epokave të ndryshme, Moisiu kaloi jetwn e tij rinore në brigjet e Durrësit, më pas në Trieste, Grac, Vjenë, Berlin...

Atëherë, kur me një gjermanishte të çalë dhe i shtyrë nga e ëma i futet rrugës së kantos. Kishte një zë të mrekullueshëm, por sipas mësuesve të tij, ishte tepër i padisiplinuar. “Një talent natyror i egërsuar, por nuk ka disiplinë. Thjesht këndon pa asnjë rregull, me sa ka në kokë”, - thoshin mësuesit. Ky do të ishte kontakti i parë i Moisiut të ri me artin, por nuk u hodh menjëherë në rrugët e tij. Për disa kohë ai punoi në një varrezë të Vjenës dhe mendohet se pikërisht kjo e ka ndihmuar atë të realizojë në mënyrë të përsosur skenat e vdekjes. “Askush nuk vdiq aq shpesh dhe aq mrekullisht bukur në skenë sa Moisiu. Vetëm tek “Kufoma e gjallë” e Tolstoit, gjatë viteve 1913-1935, ai ia veshi vetes me plumb mbi 1500 herë”, - thotë Schaper në librin e tij. Ndërsa vetë aktori, për realizimin e skenave të vdekjes, do të thoshte: “Ajo që më shtynte, ishte një vrull i nëndheshëm për të bërë gjënë e duhur në çastin e duhur”. Para se të fitonte emër, ai është quajtur i paaftë, madje kishte nga ata që janë shprehur ashpërsisht “Nuk bën për aktor!”, pa nuhatur tek ai, “magjistarin” e ardhshëm të skenës. Ishte dhjetor 1903, kur për herë të parë, në listën e programit teatror, renditej emri i Moisiut. Shumë shpejt do të fitonte zemrat e publikut me rolet e tij në dramat “Elektra” e HugofonHofmanstalit, “Papagalli i gjelbër” i ArturShniclerit, “Azili i natës” i MaksimGorkit. Pas tre vjetësh ai do të bëhej protagonist i Teatrit të Dhomës (vetëm me 2-3 aktorë) dhe do të luante në disa pjesë që bënë bujë në atë kohë, për idetë iluministe, si “Zgjimi i pranverës” i FrankVedekindsit dhe “Fantazmat” e HenrikIbsenit. Ishte pikërisht “Fantazma”, që do hipte atë në piedestalin e aktorit të madh. Në vitin 1912, zëri i tij i mrekullueshëm, në interpretimin e monologut të “Faustit” të Gëtes, “Prometeut” dhe monologun e “Hamletit” të Shekspirit, do të incizohej në pllaka gramafoni, duke e bërë të pavdekshëm. Ndonëse ishte munduar t’i bënte ballë emocionit që të injektonte zëri dhe interpretimi i aktorit shqiptarshkrimtari Franc Kafka, do të thoshte për Moisiun: “Mezi ia shohim aty-këtu lëvizjet e gojës, ngase e mban fytyrën poshtë dhe në vend që t’i thotë ai vargjet, i lë ato të flasin sipër kokës së tij. Ndonëse dëgjohen tërë ato melodi, zëri dukej sikur drejtohej si varkë e lehtë mbi ujë, por melodia e vargjeve nuk dëgjohej, ç’është e vërteta. Disa fjalë artikuloheshin nga ai zë sikur çliroheshin, kapeshin me aq ëmbëlsi, saqë kërcenin në ajër dhe nuk kishin më fare të bënin me zërin njerëzor…”. Ndërkohë që Stefan Cvajg, do të shprehej për zërin e tij: “Zëri përkëdhel vetveten, i rrëshqet mendimet e thurura poshtë e lart nëpër shkallë si macja lëmshin në oktava muzikore që ngrihen dhe ulen përgjatë tërë shkallës së instrumentit kumbues të fytit. Nganjëherë njeriu mbyll sytë vetëm për një hop për ta ndier ligjërimin e tij si muzikë…”.