DRITËHIJET E MËRGATËS SHQIPTARE NË ZVICËR, NËN DIOPTRIN E SKICAVE AUTOBIOGRAFIKE, STUDIMEVE DHE AKTEVE NDËRKOMBËTARE
Nga: Gëzim AJGERAJ
Brahim AVDYLI, ”MËRGATA SHQIPTARE E ZVICRËS DHE ROLI I SAJ“, Studime, skica autobiografike dhe akte ndërkombëtare, Botoi SHB “Brezi `81“, Prishtinë, 2011, faqe 250, ISBN 978-9951-424-36-3
Duke e lexuar si tërësi librin e studimeve, skicave biografike dhe akteve ndërkombëtare „Mërgata shqiptare e Zvicrës dhe roli i saj“, del para të vërtetës së pamohuar, se është fjala për një veprimtar të madh të çështjes kombëtare. Edhe po të mos e kishe njohur autorin e librit, me ato që thotë ai, e sheh tërësisht një veprimtar të denjë të çështjes kombëtare, një aktivist të lartë të Partisë së Unitetit Kombëtar Shqiptar-UNIKOMB, një ideator të palodhur për bashkimin e popullit dhe kombit shqiptar, përmes një rezistence të mirëfilltë aktive dhe çlirimtare, apo siç e thotë ai „për të organizuar rininë luftarake në të gjitha trevat ku bukës i thonë bukë e ku aspirohet për çlirim e bashkim kombëtar“[1]).
Po të ndalësh në skicat biografike, është e pamundur të mos i shohësh „vitet e thyerjes së madhe dhe lëvizjes gjithëshqiptare“ në një periudhë prej 20-30 vitesh përplasje me çdo çmim të autorit të veprës nëpër duart e zgjatura të UDB-së dhe nëpër ndërskëmbëcat e vëna kudo nga shqipfolësit, për të bërë përpjekje për ta vrarë apo për ta larguar përfundimisht nga Zvicra. Ne e dimë se nuk ishte asnjë gazetë shqiptare as e huaj e gatshme të shkruaj për peripecitë e mëdha jetësore të autorit dhe të 3 provave të atentatit në Zvicër. Këto raste na tregojnë me të vërtetë poetin, shkrimtarin, organizatorin dhe veprimtarin aq të denjë të çështjes kombëtare, z. Brahim AVDYLI, të vuajë, të përpëlitet dhe të mos pushojë prej vitit 1981, si një ndër dhjetra iniciatorët e demonstratave të vitit 1981 me Kadri Zekën, si anëtar i LNKçVSHJ-së së Jusuf Gërvallës, e deri në 3 provat e atentatveve në Zvicër. Këto janë pak për një veprimtar të palodhur si Brahim AVDYLI, për të cilat nuk i është kushtuar as edhe një minutë.
Ne i kemi lexuar rrëfimet. Ai nuk i kishte vetëm këto prova të atentateve. Tre plumbat e parë janë zbrazur në Kosovë, (fakte dhe detaje që i jep autori në libër, e që për natyrën e recensionit nuk do të lëshohemi në emra), ku ishte e hapur dosja e tij „si armik i përbetuar të Jugosllavisë“. Në Armatën Jugoslave nuk e kishte dhënë fare betimin. Aty vjen prova e dytë për ta vrarë në orën 24, në shtrazën e municionit të artillerisë, në Prilep të Maqedonisë, gjë që nuk pati sukses, por që e kishte zbrazur ushtari serb një karikator të automatikut. Në këtë armatë ishte zënë me burg shoku i tij i ngushtë Naim Krasniqi, gjë që nuk e thotë autori, sepse nuk flitet për Gjermaninë. Tri prova të tjera i kanë ndodhur në Shqipëri, ku pothuajse gjysma e qytetarëve të saj ishin kthyer me sy nga Jugosllavia (siç thotë autori) dhe ia rekomandonin autorit me provokime të një pas njëshme si „mike të shqiptarëve“, ndërsa po bëheshin përpjekje për të organizuar kryengritjen çlirimtare në Kosovë me të gjitha trojet shqiptare të Jugosllavisë, nën dhunën e egër serbo-sllave.
Mjafton të dimë këtë periudhë kritike deri në përfundimin e luftës çlirimtare në Kosovë, ku autori na i jep edhe listën e publikimeve shkencore në fund të librit, të cilat i kujtojmë nga revista e tij periodike gjithëshqiptare „Qëndresa“ në Zvicër, „Zëri i Kosovës“, „Zëri“ apo ndonjë numër i gazetës „Kombi“. Ende na kujtohen shkrimet e tij „Ora e fundit për opsionin e fundit“, gazeta „Kombi“, Tiranë 12 gusht 1992; „Nëpër udhëkryqet e Lindjes dhe Perëndimit“, Revista „Zëri“, Prishtinë, Dhjetor 1992; „Filozofia e durimit dhe tiparet e përgjithshme të një demagogjie“, gazeta „Zëri i Kosovës“, Zvicër, 1 janar 1993, dhe „Qëndresa“, Zvicër, janar-shurt 1993; “çlirimi dhe bashkimi i kombit-imperativi më i lartë për të gjithë shqiptarët“, „Qëndresa“ në Zvicër, shtator 1993; apo „Mobilizimi mbarëshqiptar dhe çështja jonë kombëtare“, e botuar në vazhdime në revistat „çlirimi“- organ i LNçK jashtë vendit dhe „Emigrati shqiptar“, Tiranë, në vitin 1999.
Po të mos i kishim njohur këto detaje të jetës së palodhshme tij dhe të mos ia kishim ditur përkushtimin e pandërprerë për çështjen kombëtare, duke marrë këtu edhe intervistat e tij të dhëna në Radio Tirana dhe gazetat e Shqipërisë, ndër to po e përmendim intervistën me veprimtarin e çështjes kombëtare, të dhënë në 2 vazhdime të Gazetës ASD, „Një popull që nuk di të mbrojë të drejtat e veta, historia i bëhet njerkë dhe e harron përgjithmonë“, atëherë nuk do të kishim kuptuar drejtë të dhënat biografike të tij në këtë libër, të cilat do të duhej ti shkruante tjetërkush, po të mos ndërlidheshin kryekëput me ngjarjet e dhëna nga mërgata shqiptare e Zvicrës.
Është e patjetërsueshme që të mos jepen këto skica biografike, sepse ato i ndërlidhin ngjarjet dhe i japin siç kanë ndodhur me të vërtetë. Janë pjesëtarë të jetës së përgjithshme të veprimtarit nëpër peripecitë e shumta të tij në Zvicër dhe zëdhënies së tij të paevitueshme, të dokumentuara nga dy letra të mëdha në këtë shtet, të marrura si përgjigje nga Radioja gjermane dhe retoromane e Zvicrës dhe nga Ministri i Punëve të Jashtme të Zvicrës, z. Flavio Cotti, që i drejtohen atij si veprimtar kombëtar dhe Kryetar i UNIKOMB-it, dhe na e japin të madh autorin e veprës ashtu siç ka qenë. Fotografitë në fund të veprës me të gjithë ata që i nxjerrë ai, që nuk janë në të njëjtën parti, por kanë domethënie të caktuar për çështjen kombëtare, kush më shumë e kush më pak, të dhënë në konkretësi Salih Sejdë Bukollën, Rexhep Qosjen, Agim Vincën, Xhavit Hoxhën, Antonio Bellushin, Din Mehmetin, Azem Shkrelin, Kadri Rexhën, Bajram Kosumin, Hajdin Abazin, Nuhi Bytyqin, Agim Ramadanin, Avni Deharin, etj. e deri në fjalimin e tij të 30 vjetorit të demostratave të vitit 1981 dhe të pjesëmarrësve të tyre kryesor, si Hasan Malajn, Saime Isufin, Faridin Tafallarin, Ramadan Pllanën, Asllan Dibranin dhe autorin e veprës në fjalë, janë fotografi dëshmuese pa komente, të cilat, ne i kuptojmë si duhet. Pa këto nuk ndriçohet mërgata shqiptare e Zvicrës në „vendin kryesor të skenës botërore“. (Faridin Tafallarin dhe Brahim Avdylin i kam shokë, por ata janë shokë në mes vete dhe njihen që moti).
Tani, po i kthehem Zvicrës, të cilën ai na e pasqyron me nivel të jashtëzakonshëm shkencor. Lexuesit e shumtë e kanë njohur si poet kombëtar, por një pjesë e ka harruar atë si gazetar dhe nuk e njeh si shkencëtar. Brahim AVDYLI na e shkruan dhe e njeh Zvicrën në nivelin e shkencës dhe e trajton si shkencëtar i mirëfilltë, për çka bien ngadalë përdhé pseudoshkencëtarët, madje edhe të Zvicrës nga 76 veprat e studiuara dhe të dhëna në literaturë, disa nga ky shtet apo përëndimi. Gjurmët e para shqiptare na e japin pasqyrën e shkurtër prej gjenezës së shqiptarëve dhe të Zvicrës, që dalin me gjurmë të hershme pellazge, e neve nuk na flenë lehtë në tru, sepse jemi„mësuar“ me „histori“ tjetërfare të mbjellur nga ideologjia gënjeshtare serbo-sllave. Zvicra nga kohë të lashta quhej Retija. Retija e vogël është sot te Prizreni. Më duhet të lexoja edhe njëherë, dy herë dhe së mbrami të vi te e vërteta, se Retët kanë qenë një fis i veçantë pellazg, që nuk e thonë në Graubünden shkencëtarët Zvicëranë, dhe askush nuk ua vë veshin atyre. Ata „i harrojnë“ qytetarët, sepse janë „të zënë“ me propagandë kundër të huajve dhe shqiptarëve, për të cilët thuhet se kanë ardhur në vitet e 60-ta apo të 70-ta.
Mësohemi të themi heshturazi „populli zvicëran“, por nuk e kuptojmë se ky emër, siç na e thotë autori i veprës, është vënë nga Shvici, pra nga „Schwytz“-i, prej nga e ka marrë tërë emrin „Schwitzerland“, e më vonë u quajt „Schweiz“, duke mos e kuptuar se Etruskët, Arianët dhe Retët kanë qenë tre popujt që e kanë themeluar Zvicrën, që janë fise pellazge. Aq më pak na bie në kokë e dhëna shkencore për Retët, që janë ¼ e Zvicrës dhe nga fillimi i saj janë aty, një pjesë të ardhur nga reto-romanët. Ata luftuan për gjuhën e tyre dhe u njohën së fundit si gjuhë e katërt e Zvicrës.
Gjithashtu, jemi mësuar me të ashtuquajturit „dijetarë“ që na i japin „të dhënën“ se retët „kanë ardhur në Shqipëri e Kosovë me romanët“, pa e ditur rolin e tyre, dhe i lidhin gabimisht me rumunë (jo ciganët, rom). Retët janë Kuretët e vjetër, mbrojtësit e Zeusit fëmi, kur „u rrit Ai“, emri që iu kishte dhënë Kretës në Greqi (vendi i parë Kuretëve), që na e thotë simbolikisht autori në pjesën e fundit „Shpëtimi i rinisë shqiptare në Zvicër“ për Zeusin dhe Greqinë, pa e dhënë prejardhjen e tyre. Ne nuk do ta kishim kuptuar se Brahim AVDYLI e njihte mirëfilli të vërtetën shkencore dhe nuk i njeh disa „shkencëtar“ shqiptar, të cilët, japin të dhënën që „jemi prej ilirëve“. Retët apo Kuretët ishin popullsi pellazge, të ardhur edhe përmes romakëve, duke u sjellur në vende të ndryshe të Evropës, siç kishin qenë den-babaden bujq dhe blegtor, por duke i ruajtur emrat e vjetër për shqiptarët, si „albanatscha“. etj. Këtu kishin ardhur shqiptarët-pellazgët, pra ilirët, etruskët, arianët dhe retët, që në kohët e lashta që nuk mbahej mend nga njerëzit e këtushëm. Fjalët e tyre shqipe kuptohen edhe sot prej shqiptarëve. Flamuri kombëtar shqiptar ka shpëtuar këtu prej vrasjeve, ndjekjeve dhe shkatërrimit të shumtë nga armiqtë shekullorë. Shqiponja dy-krerëshe, në fushën kuq e zi, është vizatuar në xham, në vitin 1519/20[2]), në Rathaus të Bazellit, për çdo Kanton të Zvicrrës apo në Katund, siç thuhet reto-romanisht dhe në shqipen e vjetër. Këto janë shqiponjat tona, por edhe me një krye sikur te Habsburgëvet, që është i të njëjtës prejardhje kombëtare. Gegët dhe Toskët janë vëllezër, thotë autori. Të tillë jetojnë edhe sot.
Ne nuk do ta kishin thelluar mendjen tonë dhe ta kuptojmë autorin se Retët, alias Kuretët, ish trualli i vjetër i tyre Greqia, që quhej më parë Pellazgia, ka ikur prej Greqisë së atëhershme të okupuar prej egjiptianëve, libianëve të afrikës dhe sirianëve, që po shpikej me gënjeshtra nga pakica në krahasim me shumicën pellazge, që fliste edhe atëherë një gjuhë. Kjo është pjesë e vogël në këtë vepër që do të merret me mërgatën shqiptare të Zvicrës në kohën e fundit dhe nuk ka kohë të merret me shpjegime shkencore nga gjeneza e deri më sot, sepse kjo është e madhe, por autori do të na e thotë në ndonjë vepër të tij të mëvonshme. Lidhja e kombeve dhe çështja shqiptare, bazat e mërgatës shqiptare, si dhe krijimi i organizatave dhe klubeve shqiptare në Zvicër e marrin një pjesë të konsiderueshme të veprës në fjalë.
Shqiptarët që prej kohëve të vjetra, nga themelimi, janë në Zvicër. Rrënja e jonë merret nga pellazgët hyjnorë. Zvicra shtetërore na kundërshton sado pak dhe na jep informata të gabuara për shqiptarët. Shqiptarët në Zvicër jepen në vazhdimësi nga koha e Skëderbeut. Këtë nuk e dinim ne që ishim rrasur me gabime prej pseudoshkencëtarëve. Kur lexohen këto gjëra në një libër shkencor, të studimeve politike dhe shkencore, na nxjerrin para një fakti të kryer shekuj me radhë në këtë shtet, që ne prapë nuk e kishim njohur si të tillë. Zvicra është e themeluar prej nesh, por që nuk flasin shqip. Janë këto familje të tëra që janë edhe sot familje që e ruajnë emrat e tyre shqiptar, si psh: Familjet Kurti (Curti), Burri, Rasi dhe Rassi, që janë më tepër se 500 familje nëpër tërë Zvicrën. E lexojmë dy-tri herë dhe më në fund i kuptojmë. A mund të jetë Zvicra si „albaner“? Jo, ashtu nuk duan ta kuptojnë institucionet shtetërore të Zvicrës. Ata janë pranuar me vështirësi si „kosovarë“ të rinj. Por, në të vërtetë, janë shqiptarë, ilirë, pellazg.
Pastaj na i jep autori të gjitha organizatat, shoqatat, klubet dhe personalitetet me adresat e tyre të vërteta, siç kanë qenë dhe janë ato, duke përfshirë edhe ato fetare, katolike dhe muslimane, sunit dhe sheit; ambasadat e Shqipërisë, të Kosovës dhe Maqedonisë, madje ato që na prezantojnë në OKB, ku autori ka qenë dhe e ka vendosur një fotografi në vepër. Në vijim është një provë e larmishme gjithëshqiptare, që autori nuk i ndanë siç „deshën“ të ndaheshin shqiptarët e Shqipërisë, të Maqedonisë, të Kosovës, të Serbisë dhe të Malit të Zi. Këtë na e shpjegon më mirë pjesa për unitetin e kombit shqiptar dhe përçarjet sistematike të tij. Ne nuk e duam zgjidhjen e çështjes kombëtare, pra bashkimin e kombit shqiptar në një shtet të vetëm kombëtar dhe mashtrohemi pas zgjidhjeve pjesë-pjesë siç dëshironin armiqtë tanë kombëtar dhe jepeshim pas çështjeve të lirive qytetare, socialeve dhe njerëzore, sipas ndarjeve administrative të tokave shqiptare. Toka e ruajtur me mund në mes të 5 shteteve të organizuara në kulm kundër shqiptarëve mbeti e ndarë. Një gjuhë e kemi ruajtur deri sot, shqipen, nga ilirishtja-pellazgishtja-thrakishtja e vjetër. Autori duhet të na e japë më konkretisht çështjen strategjike dhe veprimin tonë politik nëpër veprimin antikombëtar të Londrës së lidhur nyje me sllavët dhe Rusinë. Kjo e la pa zgjidhur çështjen kombëtare gjithëshqiptare. Ai merret me politikën ndërkombëtare dhe rolin që Zvicra dha kontribut të veçantë, falë edhe kontributit të autorit. Zvicra është e lidhur në skenën botërore dhe marrëdhëniet politike ndërkombëtare. Pak flet dhe shumë vepron. Është e pavarur dhe neutrale. Nuk përzihet dhe nuk deklarohet. Zvicra ka rëndësi të veçantë për SHBA-të, NATO-n, BSBE-në dhe botën demokratike.
Evropa u krijua. Me shqiptarët…
Pra, të gjitha këto detaje lexoni me vëmendje, siç na porositë autori. Njëherë, dyherë, triherë, për të kuptuar shumë fakte dhe detaje, ndoshta edhe të pa thëna e të pa njohura deri më tani. Autorit i dëshirojmë suksese të reja…
[1] Fjala e Brahim Avdylit, me 5 korrik 1992, Glatbrug (Cyrih), dhënë në veprën e A. Deharit dhe D. Hajdinit „Arif Seferi, në shërbim të popullit“, SHHSH „P.Bogdani“, Biel-Bienne 1993.
[2] ) Hans Peter Treischler & CO „Abenteur Schweiz/Geschichte in Jahrhundertschriten“, Dreizehnte Buchgabe des Migros-Genossenschaftes-Bundes, Limmatdruck AG, Spreitenbach 1991, faqe 122-123.
Brahim Avduli: Mërgata Shqiptare e Zvicrës
Brahim AVDYLI
MËRGATA SHQIPTARE E ZVICRËS
DHE ROLI I SAJ
_________________
Botues:
Brezi ‘81, Prishtinë
Redaktor:
Merxhan Avdyli
Recensentë:
Muhamet Rogova
Gëzim Ajgeraj
Kopertina:
Shkëlzen Rexha
Në ballinë:
Fotografi e marrë nga libri
„Rrëfanë lirie“, i autorit Ismet Rashiti
_________________________
Copyright:
Autori dhe Brezi “81
Brahim AVDYLI
MËRGATA SHQIPTARE E ZVICRËS DHE ROLI I SAJ
Studime,
skica autobiografike
dhe akte
ndërkombëtare
Prishtinë, 2011
LITERATURA
1) “Kërkesa për t’i njohur Kosovës statusin e Republikës është e drejtë”, SHB “8 Nëntori”, Tiranë 1981.
2) “Ngjarjet në Kosovë nuk janë kundërrevolucion/Letër e të burgosurve politik shqiptar, dërguar RSFJ-së”, “Zëri i Kosovës”, Biel-Bienne 1986.
3) “Ushtria çlirimtare e Kosovës, Dokumente dhe artikuj”, Zëri i Kosovës, Aarau 1998.
4) „Qëndresa“, Organ i pavarur mbarëshqiptar, Botues dhe Kryeredaktor Brahim I. Avdyli, autor i këtij punimi, Zvicër 1990-1995.
5) Andrea, Fatos “Tirqët dhe fustanella në Gardën Kombëtare Shqiptare”, ANASH-Approaching Science, viti IV, Nr. 6, Dhjetor 2009.
6) Arkivi i UNIKOB-it, te Kryesuesi i saj, Brahim Avdyli, Postfach 1270, 8640 Rapperswil, Zvicër.
7) Avdyli, Brahim “Skicë për veprimtarinë e Bacë Bajramit”, material i pa botuar, arkivi personal i autorit.
8) Avdyli, Brahim, “Shpërdorimi i një date historike për qëllime të errëta dhe gjakatare”, përgaditur si fletë volante e KKIOB, me 1989, dedikuar opinionit të gjërë botëror, dokument i pabotuar, arkivi i autorit, Zvicër.
9) Bajrami, Vehbi, “Shqiptarët e Amerikës”, Albanian Publishing, New-York 2003.
10) Bashkësia Islame-Shqiptare, “Integrimi i muslimanëve në shoqërinë Zvicërane”, “Hëna e Re” Kreulingen 2004.
11) Bashkurti, Prof. Dr. Lisen, “Europa, Ballkani dhe sfidat e Kosovës”, GEER, Tiranë, 2006.
12) Bashkurti, Prof. Dr. Lisen, “Kombet e Bashkuara dhe Redi i Ri Botëror”, GEER, Tiranë 2010.
13) Beqiri, Prof. Vasfi “Retija-përkthime dhe përshtatje në shqip”, vepër e pa botuar, arkivi personal i autorit.
14) Çeku, Ethem, “Struktura politike e ilegales së Kosovës”, Brezi 81, Prishtinë 2006.
15) Danaj, Koço, “Totalitarizmi në marrëdhëniet ndërko-mbëtare”, Java, Tiranë 1996.
16) Dehari, Avni - Destan Hajdini, “Arif Seferi në shërbim të popullit”, SHKB “Pjetër Bogdani”, Biel-Bienne 1993.
17) Demaçi, Adem, “Republika e Kosovës është shpallur në zemrën e popullit tim”, Zëri i Kosovës, Zvicër 1990.
18) Demo, Elza “Eduard Lear, një mit për ne”, Gazeta Shekulli, Tiranë, 27 prill 2009.
19) Dervishi, Kastriot “Bashkëpunëtorët e Wilhelm von Wiedit“, Speciale, Gazeta 55, Tiranë 9 mars 2009.
20) Dumishi, Xhefer, “Organizatat politike shqiptare në Europë, 1979-1985” , artikull te www.zemrashqiptare.net.
21) Elsie, Robert, “Historia e letërsisë shqiptare”, Dukagjini, Pejë 2001.
22) Goldstein, Joshua S., “Marëdhëniet Ndërkombëtare”, SHB “Dituria”, Tiranë 2003
23) Gorani, Prof. Dr. Hajrullah, “Puntoria Kosovare, forcë reale për liri kombëtare dhe demokraci”, Dega e BSPK në Zvicër, Biel-Bienne 1991.
24) Goxhai, Dilaver (Shpëtim Golemi), “Rruga që më qoi në radhët e UÇK-së”, Botim i autorit, Tiranë 2000.
25) Grup autorësh, “E vërteta mbi Kosovën dhe shqiptarët në Jugosllavi”, Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Tiranë 1990.
26) Hasani, Sinan, “Kosova, të vërtetat dhe mashtrimet”, Rilindja, Prishtinë 1987.
27) Ibrahimi, Mahmut - Sarah Gretler, “Die Albaner in Jugoslawien”, Schweizerische Zentralstelle für Flücht-linge (SFH), Zürich 1991.
28) Iseni, Mair A., “Zhvillimet në Maqedoni dhe lindja e Ushtrisë Çlirimtare Kombëtare”, Çabej, Tetovë 2002.
29) Islami, Dr. Hivzi, “Die Demographische Realität in Kosova”, Kosova Informationszentrum, Prishtinë 1994.
30) Islami, Dr. Hivzi, “Kosova dhe shqiptarët/çështje demografike”, Pena, Prishtinë 1990.
31) Ismaili, Rexhep, “Die Albaner im ehemaligen Jugo-slawien haben das Recht auf Selbtsbestimmung”, Vertretung der Demokratischen Liga von Kosova in Stuttgard, Prishtinë-Stuttgard 1993.
32) Jacques, Edwin „Historia e popullit shqiptarë nga lashtësia deri në ditët e sotme“, I e II, SHB „Kartë e Pendë“, Istambul /Turqi 1996.
33) Jakupi, Dr. Ali, “Dy shtete shqiptare dhe bashkimi kombëtar”, QIK, Prishtinë 1995.
34) Kaçaniku, Arbër, “Ç’po ndryshon në raportet Lindje-Perëndim”, Zëri i Kosovës”, Biel-Bienne 1990.
35) Katapano Xhuzepe, “Thot-i fliste shqip”, Botimet Enciklopedike, Tiranë 2007.
36) Keçmezi-Basha, Prof. Dr. Sabile, “Çështje të përdorimit të nocioneve: ilegale, klandentine dhe të fshehtë”, artikull te www.zemrashqiptare.net.
37) Kelmendi, Muhamet, “Realiteti dhe perpektivat e çështjes kombëtare”, Zëri i Kosovës, Zvicër 1996.
38) Kissinger, Henry, “Diplomatia”, Shtëpia Botuese e Lidhjes së Shkrimtarëve, Tiranë 1999.
39) Kodra, Dr. Masar, “Fan S. Noli, në veprat politike të shoqërisë shqiptare, 1905-1945” , Rilindja, Prishtinë 1989.
40) Kokallari, Hamit, “Kosova, djep i shqiptarizimit”, Shoqata për të rënët e Kombit Shqiptar”, Tiranë 1992.
41) Krahina Socialiste Autonome e Kosovës/Sekretariati Krahinor i Informatave, “Kundër veprimit armiqësor, pa kompromis”, Prishtinë 1981.
42) Krasniqi, Mark, “Kosova sot/Referat i paraqitur në Senatin Belg”, Prishtinë 1992.
43) Krasniqi, Mark, “Rrënjët tona etnike”, PSHDK, Prishtinë 2002.
44) Latifi, Shaip, “Monografia e LDK-së në Zvicër”, Dega e LDK-së në Zvicër, Zvicër 2008.
45) Libohova, Arsllan dhe Kapllan “Mufit bej Libohova, nga Ali Pasha deri te Enver Hoxha”, arikull te www.forumishqiptar.com .
46) Lushaj, Ramiz, “Kosova me elementët e parë të pavarësisë/vështrime historiko-politike”, Dardania, Tiranë 2007.
47) Mahmutaj, Kreshnike, “Kosovos Weg in die Unabhängigkeit”, Lena Grafik, Prishtinë 2009.
48) Mejdani, Rexhep, “Globalizmi, integrimi dhe kombi shqiptar”, Botimet Toena, Tiranë 2002.
49) Metzer Ingrid R. - Paul Gleirscher, “Die Räter”, Verlagshaus Athesia, Bozen 1992.
50) Ministre d’Information de la Republique de Kosovo, “La Kosove- Les Albanais en Yugoslavie: Chiffre et faits”, Centre d’Inforation de la République de Kosove, Genève, Décembre 1991.
51) Musliu, Qemal - Halit Naxhaku, “Shoqata Atdheu /Monografi”, Botim autorial, Bad-Ragaz 2006.
52) Muzeumi i rrethit Tropojë, “Bajram Curri, hero i popu-llit. 55 vjetori i rënies”, SHB “8 Nëntori”, Tiranë 1960.
53) Neziri, Ibish, “Mëmëdheu/Monografi”, Mëmëdheu, St. Gallen 2002.
54) Neziri, Mr. Rejhan, “Islami dhe muslimanët në Përëndim/Zvicër”, “Hëna e Re”, Kreuzlingen 2004.
55) Nikolson, Sër Harold “Diplomacia”, Brezi 81, Prishtinë, 2005.
56) Noli, Fan S., “Historia e Skenderbeut, Mbretit të Shqipërisë”, Shtypëshkronja Dielli, Boston 1921, ose “Veprat 1-7” , “Rilindja”, Prishtinë 1988.
57) Pirraku, Prof. Dr. Muhamet, “Për kausen e shtetësisë së Kosovës”, Grafobeni, Prishtinë 2008.
58) Pirro Tako, “Luigj Gurakuqi-Jeta dhe vepra”, Naim Frashëri, Tiranë 1980.
59) Prifti, Kristaq, “Dervish Hima, 1872-1928” , Elena Gjika, Tiranë 1993.
60) Pulaha, Selami, “Popullsia shqiptare e Kosovës gjatë shekulljve XV-XVI”, SHB “8 Nëntori”, Tiranë 1983.
61) Pushkolli, Dr. Fehmi “Programet e Mbrojtjes Kombëtare Shqiptare të Kosovës prej Lidhjes së Prizrenit deri te Kuvendi i Kaçanikut”, “Zëri i Rinisë”, Prishtinë 1991.
62) Qosja, Rexhep, “Çështja shqiptare/Historia dhe politika”, Instituti Albanologjik, Prishtinë 1994.
63) Rashiti, Ismet, “Rrëfanë lirie”, Kombi, Prishtinë 2010.
64) Rexha, Kadri, “Fati i luleve”/ Rruga e shkrimtarit dhe atdhetarit Jusuf Gërvalla”, Buzuku, Shkup 1993.
65) Rizaj, Prof. Dr. Skender, “E drejta historike e shqiptarëve për vetvendosje”, QMP, Prishtinë 2005.
66) Rogova, Mr. Muhamet, “Kujtime nga burgu”, Jakova, Gjakovë 2008.
67) Shatri, Xhafer, “Polemikë me kryekuislingun e Kosovës”, Botim i autorit, Gjenevë 1987.
68) Shatri, Xhafer, “Vështrim i përgjithshëm mbi politikën serbomadhe në Kosovë”, Mërgimtarët nga Kosova, Gjenevë 1989.
69) Stylos, Niko, „Historia e shenjtë e arvanitasve / Doku-mente parahistorike“, Printing Press, Prishtinë 2004.
70) Tahiri, Edita, “Konfernca e Rambujesë/Proces negociator&dokumente”, Dukagjini, Pejë 2001.
71) Treichler, Hans Peter & CO, “Abenteuer Schweiz / Geschichte in Jahrhundertschritten”, Dreizehte Buchgabe des Migros-Genossenschafts-Bund, Limmat-druck AG, Spritenbach 1991.
72) UNIKOMB, Libri i bardhë/Lashtësia shqiptare dhe shtetësia e Kosovës si realitet historik dhe politik”, Prishtinë, 1992.
73) Veliu, Fazli, “LPK dhe UÇK: një emblemë, një qëllim”, Botimet Dritëro, Tiranë 2001.
74) Verein von Linthgebit, “Medizin im Linthgebit/100 Jahre Medizinische Verein von Linthgebit”, Botim i botuesve, Rapperswil-Jona 2002.
75) Verli, Prof. Dr. Marenglen, “Kosova, sfida shqiptare në historinë e një shekulli”, Botimpex, Tiranë 2007.
76) Zeka, Kadri, “Artikuj e fjalime”, “Zëri i Kosovës”, Biel-Bienne 1986.
--------------------------------------
Brahim (Ibish) AVDYLI ka lindur më 1960 në fshatin Morinë të Malësisë së Gjakovës. Që në moshë të re u dha pas dy prirjeve: pas artit të fjalës dhe pas lëvizjes konspirative për lirinë dhe bashkimin e popullit shqiptar. I përket brezit të fundviteve të shtatëdhjeta dhe fillimit të të tetëdhjetave të letërsisë shqipe.
Pas përfundimit të gjimnazit „Hajdar Dushi“ në Gjakovë i filloi studimet në fakultetin teknik, dega e arkitekturës. Nga shtrëngesat ekonomike dhe politike të organeve të pushtetit titist jugosllav u detyrua të emigrojë në Zvicër. Më vonë, si student me korrespondencë në fakultetin filologjik vijoi studimet në Degën e Letërsisë dhe të Gjuhës Shqipe.
Prej vitit 1979 punoi vetmohueshëm për afirmimin e çështjes kombëtare shqiptare dhe mbështeti veprimtarinë atdhetare të emigracionit politik.
Ka botuar shumë shkrime, artikuj, analiza dhe akte të tjera politiko-organizative. Gjatë viteve 1990-1995 ka udhëhequr revistën „Qëndresa“ në Zvicër.
Brahim Avdyli qe ndër të parët që u vu në krahun e luftës çlirimtare dhe argumetoi fuqishëm domosdoshmërinë e organizimit të saj. Shtëpia e tij në vendlindje, në Morinë të Gjakovës, u shndërrua në bazë të rëndësishme të UÇK-së, ndërsa i vëllai, Sadri Avdyli, ishte Komandant i Përgjithshëm i Shtabit Lokal të Morinës. Njësiti i Morinës dha një kontribut të lakmuar në luftën çlirimtare. Pas rënies së Morinës, autorit iu dogj biblioteka personale dhe shumë dorëshkrime. Ndër të tjera vlen të përmendet drama „Gremina“, romanet „Buka“, „Mjegulla“ dhe tregimet e shumta.
Pas përfundimit të gjimnazit „Hajdar Dushi“ në Gjakovë i filloi studimet në fakultetin teknik, dega e arkitekturës. Nga shtrëngesat ekonomike dhe politike të organeve të pushtetit titist jugosllav u detyrua të emigrojë në Zvicër. Më vonë, si student me korrespondencë në fakultetin filologjik vijoi studimet në Degën e Letërsisë dhe të Gjuhës Shqipe.
Prej vitit 1979 punoi vetmohueshëm për afirmimin e çështjes kombëtare shqiptare dhe mbështeti veprimtarinë atdhetare të emigracionit politik.
Ka botuar shumë shkrime, artikuj, analiza dhe akte të tjera politiko-organizative. Gjatë viteve 1990-1995 ka udhëhequr revistën „Qëndresa“ në Zvicër.
Brahim Avdyli qe ndër të parët që u vu në krahun e luftës çlirimtare dhe argumetoi fuqishëm domosdoshmërinë e organizimit të saj. Shtëpia e tij në vendlindje, në Morinë të Gjakovës, u shndërrua në bazë të rëndësishme të UÇK-së, ndërsa i vëllai, Sadri Avdyli, ishte Komandant i Përgjithshëm i Shtabit Lokal të Morinës. Njësiti i Morinës dha një kontribut të lakmuar në luftën çlirimtare. Pas rënies së Morinës, autorit iu dogj biblioteka personale dhe shumë dorëshkrime. Ndër të tjera vlen të përmendet drama „Gremina“, romanet „Buka“, „Mjegulla“ dhe tregimet e shumta.
Pos botimeve në periodikun shqiptar ka publikuar këto përmbledhje:
Në hijen e Alpeve, poezi, Rilindja, Prishtinë, 1983
Buka e kuqe, poemë, Atdheu, Cyrih, 1990
Kur zgjohet Dodona, poezi, Rilindja, Prishtinë, 1992
Pasqyrë e përgjakur, poezi, Marin Barleti, Tiranë, 1994
Klithje nga fundi i ferrit, poezi, Onufri, Tiranë, 1997
Gjuha e dheut tim, poezi, Albin, Tiranë, 1999
Klithje nga fundi i ferrit, botim i dytë, Jeta e Re, Prishtinë, 2000
Baraspesha e humbur, poezi, Qëndresa, Gjakovë, 2003
Vragat e një kohe, prozë, Faik Konica, Prishtinë, 2005
Lëvozhga e vdekjes, Faik Konica, Prishtinë, 2007.
Setele Vesniciei/Yjet e Përjetësisë, BKSHR, Bukuresht, 2008
Buka e kuqe, poemë, Atdheu, Cyrih, 1990
Kur zgjohet Dodona, poezi, Rilindja, Prishtinë, 1992
Pasqyrë e përgjakur, poezi, Marin Barleti, Tiranë, 1994
Klithje nga fundi i ferrit, poezi, Onufri, Tiranë, 1997
Gjuha e dheut tim, poezi, Albin, Tiranë, 1999
Klithje nga fundi i ferrit, botim i dytë, Jeta e Re, Prishtinë, 2000
Baraspesha e humbur, poezi, Qëndresa, Gjakovë, 2003
Vragat e një kohe, prozë, Faik Konica, Prishtinë, 2005
Lëvozhga e vdekjes, Faik Konica, Prishtinë, 2007.
Setele Vesniciei/Yjet e Përjetësisë, BKSHR, Bukuresht, 2008
Është i prezentuar edhe në këto libra:
Rrjedhë e lë gjurmë, poezi e studentëve të Kosovës, Bota e Re, Prishtinë, 1983
Nebil Duraku: Shkrimtarët e Kosovës, 1945-1985, Rilindja, Prishtinë, 1985
Poezia dal Kossovo, Besa Editrice, Nardò (Lecce), Itali, 1999
Hasan Hasani: Leksikoni i Shkrimtarëve Shqiptarë 1501-2001, Faik Konica, Prishtinë, 2003.
Libri i tij i parë poetik „Në hijen e Alpeve“ ka hyrë në zgjedhje të ngushtë për shpërblimin „Hivzi Sylejmani“ që filloi të jepej në vitin 1983 për librin më të mirë të autorëve të rinj. Është fitues i vendit të dytë në konkursin letrar me rastin e 28 Nëntorit 1997, të organit të LPK „Zëri i Kosovës“ dhe i Penës së Artë në takimet pranverore të krijuesve shqiptarë të Diasporës, më 2001.
Brahim Avdyli është njëkohësisht anëtar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Kosovës dhe i Shoqatës së Shkrimtarëve të Zvicrës (AdS).
Nebil Duraku: Shkrimtarët e Kosovës, 1945-1985, Rilindja, Prishtinë, 1985
Poezia dal Kossovo, Besa Editrice, Nardò (Lecce), Itali, 1999
Hasan Hasani: Leksikoni i Shkrimtarëve Shqiptarë 1501-2001, Faik Konica, Prishtinë, 2003.
Libri i tij i parë poetik „Në hijen e Alpeve“ ka hyrë në zgjedhje të ngushtë për shpërblimin „Hivzi Sylejmani“ që filloi të jepej në vitin 1983 për librin më të mirë të autorëve të rinj. Është fitues i vendit të dytë në konkursin letrar me rastin e 28 Nëntorit 1997, të organit të LPK „Zëri i Kosovës“ dhe i Penës së Artë në takimet pranverore të krijuesve shqiptarë të Diasporës, më 2001.
Brahim Avdyli është njëkohësisht anëtar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Kosovës dhe i Shoqatës së Shkrimtarëve të Zvicrës (AdS).
Nga libri poetik
''NË HIJEN E ALPEVE''
Rilindja,
Prishtinë, 1983
OPINGAVE TË MIA
Poetët e mëdhenj do të qeshin
me këto vargje për ju
do të neveriten nga era e djersës
dhe era e baltës.
S’ka gjë,
ata kanë tema të mëdha-
fjalori i tyre s’na përmban,
le të na pranojë kjo tokë
ku hapin e lëshojmë pa drojë
me estetikën tonë kryeneçe-
poetët
le të kërkojnë nëpër libra
fjalë të mëdha!
*) Me këtë poezi programatike fillon botimi
i poezive të fillimit të viteve ‘80. Ajo shpreh
programin e poetit për ngjarjet e mëdha.
TORZO E SHPIRTIT TIM
A mund të komunikoni gjë me njerëzit
unë dhe koha ju gjymtojmë nga pak-
pjesët e copëtuara veç unë ua njoh.
Sa mëkat
ju lindi dhe ju rris të gjymta
për ta bartur tërë jetën
brengën e fjalës së pathënë
peshën e fajit që më përvëlon.
Kështu siç ju shoh
vetëm mua më lëndoni në shpirt
pse s’ua fala bukurinë-
e vërteta është e hidhur si vetë ju!
Lindja juaj lindje e vështirë
vargje të mia-
torzo e shpirtit tim!
YLLI PIKONTE GJAK
E kam hapur kopertinën
e historisë në muzeume-
në bebëza dyshimi
rrënjët m’i ka mbjellë
dikush në daulle
hidhte vallen e çoroditur
në sofrën e shekujve
zogut
helm i përgaditej!
Qiellit me re të trembura
ylli pikonte gjak….
E VETEN
E MADHËRON ME FJALË
Kur shqetësimi i detit
përplasej idhshëm brigjeve të kohës
dikush mbillte farën e dështimit
deti përkundte
valët e mllefit
stuhitë pillnin diçka të re në kohë
stërkalat kaltërorin qiellin…
Kush i vodhi pra
pranverat e mia-
djalli në mes të njerëzve
maskën e ëngullit mbanë në fytyrë,
morden e shkep me lule
e veten e madhëron me fjalë !
PËR AGUN
E NJË ËNDËRRE
Në ç’breg do të përplasen
dallgët e këtij vërshimi
yllit tim sa rudha
do t’i shtohen në ballë
shumë herë më ke thënë
me zjarr mos luaj
e thonjtë ke fshehur
për agun e një ëndërre
një ditë do të çmendem
me marrëzinë e sendeve
dhe s’do të jem tjetër
pos një pikëquditëse e ngrirë!
PJESËT E EMRIT
1. (Te ishuli i sirenave)
Kah deti rrodha
me lumin e dëshirave
dashurinë si barkë - ëndërrat vela
grushtat plot rreze t’i sjellë në Itakë
Polifemi përtypte pogaçen e diellit
te Ishulli i Sireneve këndonte vdekja!
E dallgët e dhembjes së përgjakur
rrëmbyen lopët e diellit-
Popsekdoni e zgjoi detin në stuhi,
në sytë e mi
ëndërrash shterrur
Nimfa Kalipso mbolli mashtrimin-
pjesët e emrit humbën nëpër rërë.
2. (Bishti i cigares)
Krejt çka më ka mbetur
nuk mjafton për vargjet,
nëse rastësisht u desh të gjendem
në mes valëve të turbullta
s’është e thënë të fundosem…
Sa keq
gjishtat duhet t’i djeg
për ta kuptuar rëndësinë e gjërave të mia !
3. (Gota)
E shterre burimin tim
për etjet e huaja
pjesa ime e mallkuar!
Tash ke për të pëlcitur
prej zbraztësisë
si buzët e mia do të bjezgohesh!
E shterre burimin tim
gjithmonë në duar të huaja!
4. (Guri i mullirit)
Si su lodhe duke përtypur
rruzat e bardha të jetës
mëkatar i rëndë,
kur s’do të kem asgjë
do të hash vetveten pa tjetër!
5. (Gurra)
Hullive rrjedh
damar i kthjelltë i trollit
rrjedhën tënde
nata s’e përgjum
freskinë ta xhelosojnë
djajtë dhe hyjnitë!
6. (Pasqyra)
Para teje
në maje të flokut
më lulëzonte çmendia
sytë më ngjanin
në varreza të pa mbuluara !
E mbaj mend-
të goditja
si Moisiu ndërgjegjen
me shpatë të zhveshur.
7. (Shporta e grisur)
Në barkun tënd të plasur
hija e natës shkujdesur fle
damarëve të një filli të mundur jete
ylli fiket përvujatshëm e ngadalë
si dhembja e gjërave që s’janë më
e asgjë në dorëzën e brejtur harrese
asgjë në boshllëkun tënd
pos viteve
që rrodhën ndër plagë !
8. (Kërruta)
Thinjat e mia
i bart mbi supe
nganjëherë
dridhesh në ngashërim
për rininë e ikur djerrinave
peshën e viteve
ma bart mbi supe,
hapat e fundit m’i numëron.
FLETË TË SHKËPUTIRA
Në sallën e ambullancës doganore
Rezultatet e shikimit mjekësor presim
Spanja unë dhe Italia,
grupuar sipas valigjeve të dhembjes.
Sa të ngjarë ka kjo sallë
me fytyrat tona-
historira të shkruara ndër rrudha,
Sytë-
fletë të shkëputura ndarjesh!
Rentgeni
nuk i lexon si unë zemrat tuaja
as mushkëritë e grisura
s’ua sheh dot rentgeni!
(Chiasso, 1980)
BREGUT TË LIQENIT
Shëtis bregut të liqenit
më i quditshmi unë e vetmia,
dielli varet pas kodre
puhia fryen: vërdallë ma sjell
përfytyrimin e vendlindjes.
Qe një pëllumb në qiell
qe një korb-zi pas
qielli mbushet krrokamë përgjakjesh
një barkë e zbrazët lëkundet mbi valë!
…Në këtë shëtitje mbrëmjeje buzë liqenit
brigjet e ëndërres dhembja ime i rrah!
(Locarno, 1980)
ZOGJTË NË IKJE
I PUSHTOJNË LARGËSITË
Zogjtë në ikje pushtojnë largësitë
ndarja
jehonë trishtimi
binarëve të kujtimit
shpërdanë dhembje
zgjas duart të të mbërrij-
gishtave të mi
pikon vetmia
heshtja vret fjalën e pathënë mbi buzë-
zogjtë në ikje pushtojnë largësitë…
KUR DUA TË FLAS,
MBETEM I PAGOJË
Sa herë i ndez qirinjtë në shpirt
filloj përvuajtëshmërisht të digjem
vjen shtërgatë e zezë atëbotë
e piramidat e së vërtetës m’i rrëzon.
Sa herë i zgjoj damarët e gjakut në këngë
e zjarre në zemër i ndez
për ata që ngrihen në hije
vjen fantazmë e mjerë
e më lidhet në dorë…
Dhe kur dua të flas
mbetem i pagojë.
SHTIGJEVE
KAH DO TË VIJE TI
Pres
shtigjeve kah do të vije ti
shpesat çelin
shikimet drejtohen si lutje
si përgëdhelje
diku në male bien lodrat!
E pse të mos mendoj
se në çdo çast
mund ti dëgjoj hapat e tu mbi barë
lules në dorë aroma m’i zbehet ngadalë!
…Shtigjeve kah do të vije ti
borë po bie, borë po bie-
Diku në male ulërijnë ujqit!
TË MERR E NUK TË KTHEN
Nuk mund të pajtohesha
me vrimat e qiellit-
frymëmarrjen e grisur
dhe kaptova male
prej humnere në humnerë.
Tash bulevardeve endem
në këtë ferr neoni
e s’di cili shteg
lul-ëndërrën e kuqe ma rrit.
Një gjë e di-
ka rrugë në botë
që të merr e nuk të kthen
ka diell në botë
që ndrit e nuk të nxen…
(Sursee, 1982)
ERDHA PËR FJALËN TËNDE
Erdha për fjalën tënde
tokë me plis të bardhë,
sa mall kam ndier për pllugun
hullive të dhembjes
po ngjitem shkallëve të gjakut
me historinë e fjalës së kuqe-
baladën e dashurisë së zhuritur
për shkepëtimin e rrezes në ballë
shpalosjen e bardhësive në bebëza
për fluturimin e papenguar të zogut
sofrën plot këngë: “bukë, kripë e zemër”…
Erdha për fjalën tënde
tokë me plis të bardhë !
(Morinë, 1982)
''NË HIJEN E ALPEVE''
Rilindja,
Prishtinë, 1983
OPINGAVE TË MIA
Poetët e mëdhenj do të qeshin
me këto vargje për ju
do të neveriten nga era e djersës
dhe era e baltës.
S’ka gjë,
ata kanë tema të mëdha-
fjalori i tyre s’na përmban,
le të na pranojë kjo tokë
ku hapin e lëshojmë pa drojë
me estetikën tonë kryeneçe-
poetët
le të kërkojnë nëpër libra
fjalë të mëdha!
*) Me këtë poezi programatike fillon botimi
i poezive të fillimit të viteve ‘80. Ajo shpreh
programin e poetit për ngjarjet e mëdha.
TORZO E SHPIRTIT TIM
A mund të komunikoni gjë me njerëzit
unë dhe koha ju gjymtojmë nga pak-
pjesët e copëtuara veç unë ua njoh.
Sa mëkat
ju lindi dhe ju rris të gjymta
për ta bartur tërë jetën
brengën e fjalës së pathënë
peshën e fajit që më përvëlon.
Kështu siç ju shoh
vetëm mua më lëndoni në shpirt
pse s’ua fala bukurinë-
e vërteta është e hidhur si vetë ju!
Lindja juaj lindje e vështirë
vargje të mia-
torzo e shpirtit tim!
YLLI PIKONTE GJAK
E kam hapur kopertinën
e historisë në muzeume-
në bebëza dyshimi
rrënjët m’i ka mbjellë
dikush në daulle
hidhte vallen e çoroditur
në sofrën e shekujve
zogut
helm i përgaditej!
Qiellit me re të trembura
ylli pikonte gjak….
E VETEN
E MADHËRON ME FJALË
Kur shqetësimi i detit
përplasej idhshëm brigjeve të kohës
dikush mbillte farën e dështimit
deti përkundte
valët e mllefit
stuhitë pillnin diçka të re në kohë
stërkalat kaltërorin qiellin…
Kush i vodhi pra
pranverat e mia-
djalli në mes të njerëzve
maskën e ëngullit mbanë në fytyrë,
morden e shkep me lule
e veten e madhëron me fjalë !
PËR AGUN
E NJË ËNDËRRE
Në ç’breg do të përplasen
dallgët e këtij vërshimi
yllit tim sa rudha
do t’i shtohen në ballë
shumë herë më ke thënë
me zjarr mos luaj
e thonjtë ke fshehur
për agun e një ëndërre
një ditë do të çmendem
me marrëzinë e sendeve
dhe s’do të jem tjetër
pos një pikëquditëse e ngrirë!
PJESËT E EMRIT
1. (Te ishuli i sirenave)
Kah deti rrodha
me lumin e dëshirave
dashurinë si barkë - ëndërrat vela
grushtat plot rreze t’i sjellë në Itakë
Polifemi përtypte pogaçen e diellit
te Ishulli i Sireneve këndonte vdekja!
E dallgët e dhembjes së përgjakur
rrëmbyen lopët e diellit-
Popsekdoni e zgjoi detin në stuhi,
në sytë e mi
ëndërrash shterrur
Nimfa Kalipso mbolli mashtrimin-
pjesët e emrit humbën nëpër rërë.
2. (Bishti i cigares)
Krejt çka më ka mbetur
nuk mjafton për vargjet,
nëse rastësisht u desh të gjendem
në mes valëve të turbullta
s’është e thënë të fundosem…
Sa keq
gjishtat duhet t’i djeg
për ta kuptuar rëndësinë e gjërave të mia !
3. (Gota)
E shterre burimin tim
për etjet e huaja
pjesa ime e mallkuar!
Tash ke për të pëlcitur
prej zbraztësisë
si buzët e mia do të bjezgohesh!
E shterre burimin tim
gjithmonë në duar të huaja!
4. (Guri i mullirit)
Si su lodhe duke përtypur
rruzat e bardha të jetës
mëkatar i rëndë,
kur s’do të kem asgjë
do të hash vetveten pa tjetër!
5. (Gurra)
Hullive rrjedh
damar i kthjelltë i trollit
rrjedhën tënde
nata s’e përgjum
freskinë ta xhelosojnë
djajtë dhe hyjnitë!
6. (Pasqyra)
Para teje
në maje të flokut
më lulëzonte çmendia
sytë më ngjanin
në varreza të pa mbuluara !
E mbaj mend-
të goditja
si Moisiu ndërgjegjen
me shpatë të zhveshur.
7. (Shporta e grisur)
Në barkun tënd të plasur
hija e natës shkujdesur fle
damarëve të një filli të mundur jete
ylli fiket përvujatshëm e ngadalë
si dhembja e gjërave që s’janë më
e asgjë në dorëzën e brejtur harrese
asgjë në boshllëkun tënd
pos viteve
që rrodhën ndër plagë !
8. (Kërruta)
Thinjat e mia
i bart mbi supe
nganjëherë
dridhesh në ngashërim
për rininë e ikur djerrinave
peshën e viteve
ma bart mbi supe,
hapat e fundit m’i numëron.
FLETË TË SHKËPUTIRA
Në sallën e ambullancës doganore
Rezultatet e shikimit mjekësor presim
Spanja unë dhe Italia,
grupuar sipas valigjeve të dhembjes.
Sa të ngjarë ka kjo sallë
me fytyrat tona-
historira të shkruara ndër rrudha,
Sytë-
fletë të shkëputura ndarjesh!
Rentgeni
nuk i lexon si unë zemrat tuaja
as mushkëritë e grisura
s’ua sheh dot rentgeni!
(Chiasso, 1980)
BREGUT TË LIQENIT
Shëtis bregut të liqenit
më i quditshmi unë e vetmia,
dielli varet pas kodre
puhia fryen: vërdallë ma sjell
përfytyrimin e vendlindjes.
Qe një pëllumb në qiell
qe një korb-zi pas
qielli mbushet krrokamë përgjakjesh
një barkë e zbrazët lëkundet mbi valë!
…Në këtë shëtitje mbrëmjeje buzë liqenit
brigjet e ëndërres dhembja ime i rrah!
(Locarno, 1980)
ZOGJTË NË IKJE
I PUSHTOJNË LARGËSITË
Zogjtë në ikje pushtojnë largësitë
ndarja
jehonë trishtimi
binarëve të kujtimit
shpërdanë dhembje
zgjas duart të të mbërrij-
gishtave të mi
pikon vetmia
heshtja vret fjalën e pathënë mbi buzë-
zogjtë në ikje pushtojnë largësitë…
KUR DUA TË FLAS,
MBETEM I PAGOJË
Sa herë i ndez qirinjtë në shpirt
filloj përvuajtëshmërisht të digjem
vjen shtërgatë e zezë atëbotë
e piramidat e së vërtetës m’i rrëzon.
Sa herë i zgjoj damarët e gjakut në këngë
e zjarre në zemër i ndez
për ata që ngrihen në hije
vjen fantazmë e mjerë
e më lidhet në dorë…
Dhe kur dua të flas
mbetem i pagojë.
SHTIGJEVE
KAH DO TË VIJE TI
Pres
shtigjeve kah do të vije ti
shpesat çelin
shikimet drejtohen si lutje
si përgëdhelje
diku në male bien lodrat!
E pse të mos mendoj
se në çdo çast
mund ti dëgjoj hapat e tu mbi barë
lules në dorë aroma m’i zbehet ngadalë!
…Shtigjeve kah do të vije ti
borë po bie, borë po bie-
Diku në male ulërijnë ujqit!
TË MERR E NUK TË KTHEN
Nuk mund të pajtohesha
me vrimat e qiellit-
frymëmarrjen e grisur
dhe kaptova male
prej humnere në humnerë.
Tash bulevardeve endem
në këtë ferr neoni
e s’di cili shteg
lul-ëndërrën e kuqe ma rrit.
Një gjë e di-
ka rrugë në botë
që të merr e nuk të kthen
ka diell në botë
që ndrit e nuk të nxen…
(Sursee, 1982)
ERDHA PËR FJALËN TËNDE
Erdha për fjalën tënde
tokë me plis të bardhë,
sa mall kam ndier për pllugun
hullive të dhembjes
po ngjitem shkallëve të gjakut
me historinë e fjalës së kuqe-
baladën e dashurisë së zhuritur
për shkepëtimin e rrezes në ballë
shpalosjen e bardhësive në bebëza
për fluturimin e papenguar të zogut
sofrën plot këngë: “bukë, kripë e zemër”…
Erdha për fjalën tënde
tokë me plis të bardhë !
(Morinë, 1982)
Nga poema
“BUKA E KUQE”
SHKSH “Atdheu”,
Zürich, 1990,
dhe libri i katërt poetik
“PASQYRË E PËRGJYKUR”,
Marin Barleti,
Tirane, 1994.
BRUMI I LIRISË
(Poemë )
-Protestës gjithëpopullore shqiptare
kundër politikës nacionaliste, hegje-
moniste dhe diskriminuese të Serbisë,
kundër terrorit shtetëror, dhunës dhe
krimeve të pafalshme të Jugosllavisë
mbi popullin tim- posaçërisht të rënëve dëshmorë-
me rrespekt e nderim të thellë,
Autori.
1.
Kosovë,
në brumin e ditëve tua
shlligat vjellin helmin e urrejtjes
gatuajnë kohën në ty
si bukë pelini
shlligat e rritura
enkas për këto çaste...
Larat
e shpluara mbi shpinë
janë alarmet e fundit
të një drame, apokalipse
që të pret...
2.
Helmi i tyre
terapi e pazakontë-
sa më shumë t`a shtuan dozën
në palcën e durimit
rezistenca, qëndresa të rritej,
e mbete bimë që s`vyshket
as me fletë as pa fletë
e mbete trung që s`thahet
as me pipa as pa degë...
megjithate,
fjalë e pathënë gjer në fund !
3.
Kush në botë
pat në magjen e fatit
kaq shumë tartull në miell
gërshërë nëpër gishta
shpata mbi kokë
kaq shumë dhembje në këngë
kaq ushujza në ballë
e kaq plagë,
kaq kinzla në ujë
gas kimik-helmik në hapësirë...
Kush në botë
Kosovë
pat kaq mjegull rreth sysh
e kaq Diell në zemër !?
4.
Unë t`i njoh moj
të gjitha përgjakimet tua,
t`i njoh se të janë puthja e parë
e çdo dite të re në ballin tënd
jetë i thënçin !
Se nëpër to prore kemi rrjedhur
shtegut të xhungllës, shtegut të ferrit
shteg i thënçin !
5.
Tash kalojmë nëpër Luciferr
nyja e fundit-
i nënti shpirt në trupin e së qenmes
është tel i hollë
mbi magmat e ndezura të mallkimeve
që ndanë të kaluarën e të ardhmen
sa fija e flokut larg flakës
sa fija e flokut larg hirit
sa fija e flokut
larg portës së bardhë
të shpëtimit
purgatori pastron-
pastroftë të zezat e fatit Kosovë
përgjithmonë !...
6.
Shlligat përreth teje
janë mendimet barbare për ty
të gjitha ligësitë
e fshehura e të pafshehura!
Nga hullitë e qelbura të nëntokës
Megera i ka mbledhur
me helmin e etjes së tyre
nga epshi, ankthi, mëria
të tharmë brumin e kohrave-
aq sa edhe shekujt
të sëmurën nga urrejtja !
7.
I ligu përligj ligësinë
e ligësia është shpirti i xhungllës.
Kur ringjallet ajo
çdo gjë thyen përmasat,
konceptet,
e parashikimet humbin
nga dendësia e botës së egër,
mishngrënësit gëlltisin jetën,
bari rritet për t`i fshehur gjurmët,
sytë e tokës kalben ngadalë,
demonët kthejnë ujrat në qelb...
Oh, Megera është Zot i Lig !
Hiqeni, hiqeni Megerën !
8.
Ajo kohërat do t`i çmendë
tartull duke u dhënë
Zot i prapësirave-
bukën e gënjeshtrave gatoi
me brumin e besimit të verbër,
dhe dushk për gogla shet.
Nëntoka e saj dhe Kosova
janë antinome,
Kosova mban Plis të Bardhë,
s`i duron fëlliqësirat, katranet
mbi horizontet e bardha të shpirtit,
Kosova
është pasqyre e përgjakur dashurishë
për të mbetur gjallë !
9.
Ajo
në sofrën e Zemrës
shtronte pogaçen e shpirtit
kuq si Diellin e ëndërrave të veta,
u lutej Zotrave
të mos ia hidhnin plafin e muzgut
pa një mik,
pa një yll në qivurin e bjeshkëve
për t`u bërë dritë,
shtronte raki rrushi
nga rrushi i zi
i syve të buzëqeshur
edhe në mjerim...
Kosova-
bujari e tepruar !
10.
E tash
hallemadhja nënë
ngjyen ditët në shëllirë,
mbledh fëmijët
me zemër të cfilitur,
ua ndan nga pak misërnike
nga një copë qepë
nga një kokërr djath...
Fëmijët e hallit pyesin
për tollat e kuqe të gishtërinjëve
për lotët e përgjakur
që i rrjedhin ,
ndaj lënë mënjanë
koret e përgjakura
e bredhin të pangrënë, të etur,
dalin nëpër dritaret e durimit,
lëshohen prej katesh
të dhembjes së tyre të pastërt
mbi tokën e ndotur
mbi tokën e gërvishtur thellë
nga dhëmbëzorët-
bredhin
me një fitil të hollë frymëmarrjesh-
gazi kimik përditë ua sos
nga pak mushkëritë
ngrehin gishtërinjtë lart
duke thonë:
- Ti ngrehim të dy duart,
Qielli të mos bie !
11.
Eh, fëmijët e Kosovës !
Janë zogj të përndjekur.
Asnjë pip të qetë s`ua lënë korbat
asnjë kënd të ngrohtë s`ua lënë retë
asnjë rrobe të pagrisur
s`ua lënë drizat e fatit
asnjë fushë me lule kosat s`ua lënë,
po po,
fëmijët e Kosovës
janë të predestinuar !
12.
Fëmijë të pa lodra janë ata,
vetëm në lozshin me gazin e fikur
vetëm në lozshin me emra të përbuzur
me të cilët i thërrasin,
me shpullat e ngjeshura,
me rafalet e kobshme
që i godasin,
me flamujt e melankolisë
duke paramenduar
pak gëzim në mënyrën fëmijërore,
po, ata s`kanë asnjë lodër
pos prindërve të përjashtuar nga puna,
ashtu janë vetë lodra
në duart e egra të viteve !
13.
Sidoqoftë,
a s`është privilegj kosovar
të kesh prindin në shtëpi,
sa kush është nisur nga shtëpia
e s`është kthyer me të gjitha gjymtyrët,
sa kush është nisur
e s`ka mbërrirë të kthehet në këmbë,
sa kush ka humbur rrugën
ditën për drekë
e ka mbërrirë në qendër të listave
nga të cilat kurrë s`ka dalur
i vërtetë,
sa kush...sa qindra mijë ?!
14.
Shumë të tjerë
u shtruan në sofrën e dhembjes,
ata s`janë më
për të ndarë bukën e idhtë të jetës,
të përcjellurit, të ndjekurit,
të privuarit nga kjo hapësirë fryme,
ata me nekrologjinë
e frymëmarrjeve të pëlcitura
në kush e di cilin çast të kobshëm
mbi truall,
qirinjtë e ndezur të rrugëve
dishepujt e dritës së rrugëve
apo shënjtorët e rrugëve të Dritës-
Ata, Lavdi Paçin !
15.
Ranë të puthin Tokën
një grusht dhe të shtrenjtë
për një buzëqeshje fëmijërore,
furtunave të krisura
gozhufin e shpirtit ua kthyen
hodhën rrufe klithmat
drejt shtëllungave të mnerit
e bulëzuan në çdo pip
nëpër çdo degë
nëpër çdo rimë të ndrydhur
këngësh,
ata e shkrinë
ngjyrën e gjakut
me brumin e ditëve që do vinë
që të gatuajnë
me tërë qenien
Buken e Kuqe të Lirisë !
16.
Se Kosova e thotë fjalën
pa iu dridhur buza
dhe vdes
te këmbët e mendimit të vet
si para lterit,
nuk pranoi kurrë
baltën e fjalëve
që s`ia deshi zemra-
Kosova
është tempull i flijimit
për të vërtetën !
17.
Më kot çirren
fantomët e natës
pështymën e mykur të shekujve
më kot e gjuajnë
mbi fytyrën e Diellit,
fantomët e vdekjes-
të mbështjellurit
në hekur e pancir,
në mjegullnajën e mizorisë-
Kosova
flet e vdes burrërisht !
18.
Pranë secilës pikë gjaku
ndizet një Kujtim
pranë secilës pikë gjaku
ndizet një Dritë
dhe me të gjitha
v e t ë D I E L L I !
(Prill, 1990)
“BUKA E KUQE”
SHKSH “Atdheu”,
Zürich, 1990,
dhe libri i katërt poetik
“PASQYRË E PËRGJYKUR”,
Marin Barleti,
Tirane, 1994.
BRUMI I LIRISË
(Poemë )
-Protestës gjithëpopullore shqiptare
kundër politikës nacionaliste, hegje-
moniste dhe diskriminuese të Serbisë,
kundër terrorit shtetëror, dhunës dhe
krimeve të pafalshme të Jugosllavisë
mbi popullin tim- posaçërisht të rënëve dëshmorë-
me rrespekt e nderim të thellë,
Autori.
1.
Kosovë,
në brumin e ditëve tua
shlligat vjellin helmin e urrejtjes
gatuajnë kohën në ty
si bukë pelini
shlligat e rritura
enkas për këto çaste...
Larat
e shpluara mbi shpinë
janë alarmet e fundit
të një drame, apokalipse
që të pret...
2.
Helmi i tyre
terapi e pazakontë-
sa më shumë t`a shtuan dozën
në palcën e durimit
rezistenca, qëndresa të rritej,
e mbete bimë që s`vyshket
as me fletë as pa fletë
e mbete trung që s`thahet
as me pipa as pa degë...
megjithate,
fjalë e pathënë gjer në fund !
3.
Kush në botë
pat në magjen e fatit
kaq shumë tartull në miell
gërshërë nëpër gishta
shpata mbi kokë
kaq shumë dhembje në këngë
kaq ushujza në ballë
e kaq plagë,
kaq kinzla në ujë
gas kimik-helmik në hapësirë...
Kush në botë
Kosovë
pat kaq mjegull rreth sysh
e kaq Diell në zemër !?
4.
Unë t`i njoh moj
të gjitha përgjakimet tua,
t`i njoh se të janë puthja e parë
e çdo dite të re në ballin tënd
jetë i thënçin !
Se nëpër to prore kemi rrjedhur
shtegut të xhungllës, shtegut të ferrit
shteg i thënçin !
5.
Tash kalojmë nëpër Luciferr
nyja e fundit-
i nënti shpirt në trupin e së qenmes
është tel i hollë
mbi magmat e ndezura të mallkimeve
që ndanë të kaluarën e të ardhmen
sa fija e flokut larg flakës
sa fija e flokut larg hirit
sa fija e flokut
larg portës së bardhë
të shpëtimit
purgatori pastron-
pastroftë të zezat e fatit Kosovë
përgjithmonë !...
6.
Shlligat përreth teje
janë mendimet barbare për ty
të gjitha ligësitë
e fshehura e të pafshehura!
Nga hullitë e qelbura të nëntokës
Megera i ka mbledhur
me helmin e etjes së tyre
nga epshi, ankthi, mëria
të tharmë brumin e kohrave-
aq sa edhe shekujt
të sëmurën nga urrejtja !
7.
I ligu përligj ligësinë
e ligësia është shpirti i xhungllës.
Kur ringjallet ajo
çdo gjë thyen përmasat,
konceptet,
e parashikimet humbin
nga dendësia e botës së egër,
mishngrënësit gëlltisin jetën,
bari rritet për t`i fshehur gjurmët,
sytë e tokës kalben ngadalë,
demonët kthejnë ujrat në qelb...
Oh, Megera është Zot i Lig !
Hiqeni, hiqeni Megerën !
8.
Ajo kohërat do t`i çmendë
tartull duke u dhënë
Zot i prapësirave-
bukën e gënjeshtrave gatoi
me brumin e besimit të verbër,
dhe dushk për gogla shet.
Nëntoka e saj dhe Kosova
janë antinome,
Kosova mban Plis të Bardhë,
s`i duron fëlliqësirat, katranet
mbi horizontet e bardha të shpirtit,
Kosova
është pasqyre e përgjakur dashurishë
për të mbetur gjallë !
9.
Ajo
në sofrën e Zemrës
shtronte pogaçen e shpirtit
kuq si Diellin e ëndërrave të veta,
u lutej Zotrave
të mos ia hidhnin plafin e muzgut
pa një mik,
pa një yll në qivurin e bjeshkëve
për t`u bërë dritë,
shtronte raki rrushi
nga rrushi i zi
i syve të buzëqeshur
edhe në mjerim...
Kosova-
bujari e tepruar !
10.
E tash
hallemadhja nënë
ngjyen ditët në shëllirë,
mbledh fëmijët
me zemër të cfilitur,
ua ndan nga pak misërnike
nga një copë qepë
nga një kokërr djath...
Fëmijët e hallit pyesin
për tollat e kuqe të gishtërinjëve
për lotët e përgjakur
që i rrjedhin ,
ndaj lënë mënjanë
koret e përgjakura
e bredhin të pangrënë, të etur,
dalin nëpër dritaret e durimit,
lëshohen prej katesh
të dhembjes së tyre të pastërt
mbi tokën e ndotur
mbi tokën e gërvishtur thellë
nga dhëmbëzorët-
bredhin
me një fitil të hollë frymëmarrjesh-
gazi kimik përditë ua sos
nga pak mushkëritë
ngrehin gishtërinjtë lart
duke thonë:
- Ti ngrehim të dy duart,
Qielli të mos bie !
11.
Eh, fëmijët e Kosovës !
Janë zogj të përndjekur.
Asnjë pip të qetë s`ua lënë korbat
asnjë kënd të ngrohtë s`ua lënë retë
asnjë rrobe të pagrisur
s`ua lënë drizat e fatit
asnjë fushë me lule kosat s`ua lënë,
po po,
fëmijët e Kosovës
janë të predestinuar !
12.
Fëmijë të pa lodra janë ata,
vetëm në lozshin me gazin e fikur
vetëm në lozshin me emra të përbuzur
me të cilët i thërrasin,
me shpullat e ngjeshura,
me rafalet e kobshme
që i godasin,
me flamujt e melankolisë
duke paramenduar
pak gëzim në mënyrën fëmijërore,
po, ata s`kanë asnjë lodër
pos prindërve të përjashtuar nga puna,
ashtu janë vetë lodra
në duart e egra të viteve !
13.
Sidoqoftë,
a s`është privilegj kosovar
të kesh prindin në shtëpi,
sa kush është nisur nga shtëpia
e s`është kthyer me të gjitha gjymtyrët,
sa kush është nisur
e s`ka mbërrirë të kthehet në këmbë,
sa kush ka humbur rrugën
ditën për drekë
e ka mbërrirë në qendër të listave
nga të cilat kurrë s`ka dalur
i vërtetë,
sa kush...sa qindra mijë ?!
14.
Shumë të tjerë
u shtruan në sofrën e dhembjes,
ata s`janë më
për të ndarë bukën e idhtë të jetës,
të përcjellurit, të ndjekurit,
të privuarit nga kjo hapësirë fryme,
ata me nekrologjinë
e frymëmarrjeve të pëlcitura
në kush e di cilin çast të kobshëm
mbi truall,
qirinjtë e ndezur të rrugëve
dishepujt e dritës së rrugëve
apo shënjtorët e rrugëve të Dritës-
Ata, Lavdi Paçin !
15.
Ranë të puthin Tokën
një grusht dhe të shtrenjtë
për një buzëqeshje fëmijërore,
furtunave të krisura
gozhufin e shpirtit ua kthyen
hodhën rrufe klithmat
drejt shtëllungave të mnerit
e bulëzuan në çdo pip
nëpër çdo degë
nëpër çdo rimë të ndrydhur
këngësh,
ata e shkrinë
ngjyrën e gjakut
me brumin e ditëve që do vinë
që të gatuajnë
me tërë qenien
Buken e Kuqe të Lirisë !
16.
Se Kosova e thotë fjalën
pa iu dridhur buza
dhe vdes
te këmbët e mendimit të vet
si para lterit,
nuk pranoi kurrë
baltën e fjalëve
që s`ia deshi zemra-
Kosova
është tempull i flijimit
për të vërtetën !
17.
Më kot çirren
fantomët e natës
pështymën e mykur të shekujve
më kot e gjuajnë
mbi fytyrën e Diellit,
fantomët e vdekjes-
të mbështjellurit
në hekur e pancir,
në mjegullnajën e mizorisë-
Kosova
flet e vdes burrërisht !
18.
Pranë secilës pikë gjaku
ndizet një Kujtim
pranë secilës pikë gjaku
ndizet një Dritë
dhe me të gjitha
v e t ë D I E L L I !
(Prill, 1990)
Nga libri poetik
''KUR ZGJOHET DODONA''
Rilindja,
Prishtinë, 1992
Prishtinë, 1992
NË VEND TË PARATHËNIES
Qe shtatë vjet
zemrën e shtrydhë mbi ty:
zemrën e shtrydhë mbi ty:
Herë më dukesh pak, aq pak
sa fytyrën e zë me duar!
sa fytyrën e zë me duar!
Herë më dukesh shumë, aq shumë
sa s’di se ku të të lë!
sa s’di se ku të të lë!
Qe shtatë shekuj shtoj e heq
të njëjtën Dhembje, Shpresë
të njëjtën Dhembje, Shpresë
E botës për aq kohë
i paska ikur zemra-
s’paska se ku ta vë dorën !
i paska ikur zemra-
s’paska se ku ta vë dorën !
Bota! Fjalë absurde bota!
Shpesh herë më doli si dredhë
për ty-
Shpesh herë më doli si dredhë
për ty-
Athua,
pas sa dredhash do të dalësh në dritë!
pas sa dredhash do të dalësh në dritë!
KUPË E HIDHUR
I dua njerëzit
dhe gjëra të bukura
te ta kërkoj
dhe gjëra të bukura
te ta kërkoj
Ata flasin për të kaluarën
për ëndërrat e së ardhmes
për ëndërrat e së ardhmes
Midis ekstremiteteve
e tashmja përvidhet e tallet me ne.
e tashmja përvidhet e tallet me ne.
I zemëruar kthehem te ti, poezi
se gjëra të ëmbla
të të dhuroj s’ kam
se gjëra të ëmbla
të të dhuroj s’ kam
Ato që i kisha t’i dhurova
përgjithmonë,
por mirë u bëftë-
Unë
qe po e ngre
deri në fund kupën tënde!
qe po e ngre
deri në fund kupën tënde!
A DO T’I MJAFTOJMË
TË VËRTETËS
Kurrë nuk lindët ashtu si desha
Kurrë s’u rritët ashtu si duhej
Kurrë s’u rritët ashtu si duhej
Jeta më vuri herët nën këmbë
disa u lindët para kohe
nga pesha e rëndë
disa pas kohe
disa u lindët para kohe
nga pesha e rëndë
disa pas kohe
Dhe mbetët shpesh bonjake e të braktisura
përderisa mund të ngrija sërish
kurrizin e thyer
përderisa mund të ngrija sërish
kurrizin e thyer
Vargjet e mia
kurrë s’e thatë tërë atë që desha
kurrë se mbrujttë tërë atë që e thashë
kurrë s’e thatë tërë atë që desha
kurrë se mbrujttë tërë atë që e thashë
A do ta shprehim…
A do t’i mjaftojmë së vërtetës!?
A do t’i mjaftojmë së vërtetës!?
INTIMË
-I kushtohet Sh. (Shqipërisë) *)
Vazhdimisht mendoj për Ty
Më e zjarrta fjalë më je
më e djeguara fjalë jam unë
më e djeguara fjalë jam unë
Larg ndodhem
aty ku lugu i mallit
lëviz gurët e masbesimit
e zemrën bluan përditë
aty ku lugu i mallit
lëviz gurët e masbesimit
e zemrën bluan përditë
Po ndër ëndërra
Unë dhe Vegimi yt!
Unë dhe Vegimi yt!
E ëndërra…
Kush mund t’i ndalë ato?!
Kush mund t’i ndalë ato?!
Së paku aty
përmallshëm bashkohemi!
përmallshëm bashkohemi!
*) Përkushtimi nuk doli në libër
dhe dy vargjet e fundit u ndryshuan me të padrejtë nga redaksia.
dhe dy vargjet e fundit u ndryshuan me të padrejtë nga redaksia.
FËMIJËT E MI
1.
Portreti juaj
e rrah babin kudo nëpër botë-
Portreti juaj
e rrah babin kudo nëpër botë-
sytë tuaj
me pritjen e stpepur
e hapësirat e uritura nën qepalla…
me pritjen e stpepur
e hapësirat e uritura nën qepalla…
2.
Në çdo mendim
në çdo hap më lidhet
molisja fëmijërore e përcjelljeve
dhe lëmshi i qindra pyetjeve
të papërgjigje!
Në çdo mendim
në çdo hap më lidhet
molisja fëmijërore e përcjelljeve
dhe lëmshi i qindra pyetjeve
të papërgjigje!
Ore fëmijë!
Kur pat babi aq kohë
t’u përgëdhelë
Kur pat babi aq kohë
t’u përgëdhelë
Do të vijë dita
e do të më mbledhni cukla-cukla
nëpër rima nëpër shtigje-
e do të më mbledhni cukla-cukla
nëpër rima nëpër shtigje-
dhëntë fati e të mbërrijmë *)
në ishullin e buzëqeshjeve tuaja!
në ishullin e buzëqeshjeve tuaja!
*) Edhe këtu me të padrejtë
është ndërruar koha nga redaksia.
është ndërruar koha nga redaksia.
MEGERA
Mbi maje të fronit
është ulur Megera
është ulur Megera
Me tis mjegullash
i mbulon epshet
me kurora lulesh
Zilinë,
i mbulon epshet
me kurora lulesh
Zilinë,
Me njëren dorë rrah
karvanin e viteve
me tjetrën lëmon vithet
karvanin e viteve
me tjetrën lëmon vithet
E Olimpi dridhet
shembet përditë
nga ngërdheshjet e saj
shembet përditë
nga ngërdheshjet e saj
Ajo pa pra
fshikullon pa pra
karvanin e zotërave!
fshikullon pa pra
karvanin e zotërave!
QIELLIT TË FËMIJËRISË
Qiellit të fëmijërisë
kuçedra kulloste
tufën e reve
kuçedra kulloste
tufën e reve
Nëna prore tirrte
shtëllungat e fantazisë
dhe zgjaste perin e rrëfimeve për te
shtëllungat e fantazisë
dhe zgjaste perin e rrëfimeve për te
Lëkundej vendit me ta zënë në gojë
pështyente anash në fund të rrëfimit:
-Pfu ! E hëngërt ujku të mallkuarën!
pështyente anash në fund të rrëfimit:
-Pfu ! E hëngërt ujku të mallkuarën!
Unë stukesha në dhomë
sa herë e mallkuara gjuante
ushtat e vetëtimave
sa herë e mallkuara gjuante
ushtat e vetëtimave
Mezi kam pritur Dragoin
të zbrazë mbi të
topin monstruoz të murmurimave!
të zbrazë mbi të
topin monstruoz të murmurimave!
KUAJT E HAZDISUR
Me zgjebën e turpit
e pak kaltërsi të imagjinuar
mbi lëkurë
hazdisen rrugëve
e pak kaltërsi të imagjinuar
mbi lëkurë
hazdisen rrugëve
Nga një yll i zverdhur
rremat e thyer
mbi kablosh u lëvar
e kobin e egërsisë
troklodhjne mbi dhe…
rremat e thyer
mbi kablosh u lëvar
e kobin e egërsisë
troklodhjne mbi dhe…
Kujdes thnegla, lule, bimë
kaujt e hazdisur po vijnë! *)
kaujt e hazdisur po vijnë! *)
*) Kjo poezi, sikurse ajo para kësaj, në mënyrë klasike
e simbolizojnë dhunën serbo-sllave mbi shqiptarët. Ajo shpjegon
ardhjen e shpejtë të milicisë sebo-sllave për të zhvilluar
fushatën e gjenocidit të madh antishqiptar, për çka autori i lut thneglat,
lulet e bimët të ruhen nga “kuajt e hazdisur”, që do të vinin...
e simbolizojnë dhunën serbo-sllave mbi shqiptarët. Ajo shpjegon
ardhjen e shpejtë të milicisë sebo-sllave për të zhvilluar
fushatën e gjenocidit të madh antishqiptar, për çka autori i lut thneglat,
lulet e bimët të ruhen nga “kuajt e hazdisur”, që do të vinin...
KORNIZAT E BUZËQESHJES
1.
Vij në ty kohë
me kthejtësinë e vesës mbi fjalë
dhe të sjell
buqeta frymëmarrjesh të pastërta
majemalesh
me kthejtësinë e vesës mbi fjalë
dhe të sjell
buqeta frymëmarrjesh të pastërta
majemalesh
Vij në ty
me etjen e lules për Diell
e mugulloj
në përqafimin e parë të rrezes
me etjen e lules për Diell
e mugulloj
në përqafimin e parë të rrezes
Ti ma nxjerr
gjuhën e palarë
dhe fjalët i vë
në një sintaksë të çuditshme
ngërdheshjesh!
gjuhën e palarë
dhe fjalët i vë
në një sintaksë të çuditshme
ngërdheshjesh!
2.
Në plantacionin e dhembjeve
këpus bimët më të zgjedhura
e i thur kurorat
më tipike
këpus bimët më të zgjedhura
e i thur kurorat
më tipike
Të ndjek e të ndjek
derisa venitem
shkretëtirave të përbuzjes
derisa venitem
shkretëtirave të përbuzjes
Të ndjek e të ndjek
e të gjëj
në llumin e instikteve
duke shitur shpirtin
e duke përkdhellur
këlyshët e vesit!
e të gjëj
në llumin e instikteve
duke shitur shpirtin
e duke përkdhellur
këlyshët e vesit!
3.
Pastaj
më kot i ndërron
kornizat e buzëqeshjes
e ua reklamohesh ditëve të vrara
me pelerinën e zhubravitur
të ëngjujve
më kot i ndërron
kornizat e buzëqeshjes
e ua reklamohesh ditëve të vrara
me pelerinën e zhubravitur
të ëngjujve
Më kot i mbledhë
thërmijat e nënqiejve të përmbysur
copat e nëntokave të gremisura
e përpiqesh
të rikrijosh ëndërrën time
për të Bukurën
dhe iluzionin e rremë
për vetveten…! *)
thërmijat e nënqiejve të përmbysur
copat e nëntokave të gremisura
e përpiqesh
të rikrijosh ëndërrën time
për të Bukurën
dhe iluzionin e rremë
për vetveten…! *)
*) Nga kjo pozi redaktori Ali Podrimja tenton t’ia ndërrojë
emërtimin e përmbledhjes “Kur zgjohet Dodona”. Në revistë kishte
një titull të përbashkët “Buzëqeshja në kornizë”. Më vonë, Ali Podrimja
doli me titullim e vet “Buzëqeshja në kafaz”, që nuk është në rregull.
emërtimin e përmbledhjes “Kur zgjohet Dodona”. Në revistë kishte
një titull të përbashkët “Buzëqeshja në kornizë”. Më vonë, Ali Podrimja
doli me titullim e vet “Buzëqeshja në kafaz”, që nuk është në rregull.
PASQYRA MITIKE
Njeriu është pasqyrë
në të cilë shikohet
Jeta,
në të cilë shikohet
Jeta,
e jeta një pasqyrë
ku shikohet bota…
ku shikohet bota…
Imzot,
kur s’është pamja e bukur
kush i ka fajet?!
kur s’është pamja e bukur
kush i ka fajet?!
ORA QË NUK MË DUHET
Uria ime
paska vënë orën në provë
nga dëshprimi
akrepat po i çmenden
paska vënë orën në provë
nga dëshprimi
akrepat po i çmenden
E dhembja e paska lodhur
të ecë me kohën s’mundet
të pushojë nuk bën
të ecë me kohën s’mundet
të pushojë nuk bën
Dita, e zezë dita
është e ndalur edhe ajo e dridhet…
është e ndalur edhe ajo e dridhet…
Këtë orë
kush e blen pesë para, këtë orë!
kush e blen pesë para, këtë orë!
DITA NË ÇËRNOMELJ
Dymbëdhjetë orët i thyem
me çekanin e durimit të pashterrë
e dëshprimin e përtypëm
në mëngjes e në drekë
kanaleve të Çërnomelit. *)
me çekanin e durimit të pashterrë
e dëshprimin e përtypëm
në mëngjes e në drekë
kanaleve të Çërnomelit. *)
Në mbrëmje
u kthyem me nga një ditë të mundur
lamë nga duart pluhurin e mospajtimit
e ngjyem
për darkë kafshoret e shikimit
në vezët e fërguara të hënes…
u kthyem me nga një ditë të mundur
lamë nga duart pluhurin e mospajtimit
e ngjyem
për darkë kafshoret e shikimit
në vezët e fërguara të hënes…
Sa e gjatë dita në Çënomel!
(Cernomelj, 1986)
*) Ky është qytet në Slloveni ku ka punuar fizikisht poeti.
Për herë të parë poeti dërgoi një cikël poezish në shtyp dhe në libër, me titullin
“Këmbanat e pikëllimit”, që hapi temën e emigracionit politik të shqiptarëve brenda Jugosllavisë. Në libër ato u sakatuan në tri poezi të gjymtuara.
Për herë të parë poeti dërgoi një cikël poezish në shtyp dhe në libër, me titullin
“Këmbanat e pikëllimit”, që hapi temën e emigracionit politik të shqiptarëve brenda Jugosllavisë. Në libër ato u sakatuan në tri poezi të gjymtuara.
NJË LETËR E PAZAKONSHME
I.
E shkruaj këtë letër
Në mënyrë të pazakonshme:
Në mënyrë të pazakonshme:
Në vend të fletës
faqet e zhubravitura të fatit
faqet e zhubravitura të fatit
Në vend të lapsit
kazma e lodhur
kazma e lodhur
Në vend të shkronjave
gufimet e gjakut
gufimet e gjakut
Në vend të shenjave
barrierat e jetës!
barrierat e jetës!
II.
Dramën time të përditshme
s’ta dëshiroj biro,
s’ta dëshiroj biro,
Se ëndërrat që mbolla per ty
s’u rritën
s’u rritën
Me dritare të mbylluara
në vazon e ditëve…!
në vazon e ditëve…!
(Crnomelj, 1986)
METROPOLI
Jam pjesa jote më e përbuzur!
Çdo gjë që më jep
është një buzëqeshje e zhytur
në falsitet
është një buzëqeshje e zhytur
në falsitet
Duke u zhvarritur trotuareve
të besdis kur nuk mund t’i ndryj
të gjitha dufet
të besdis kur nuk mund t’i ndryj
të gjitha dufet
që m’i grumbullon
herë pas here përroi i jetës së ndrydhur.
herë pas here përroi i jetës së ndrydhur.
Në xhamat e vitrinave tua fytyra ime
më përqesh
më shikon ftohtë sa të gjithë dimrat e fatit
më përqesh
më shikon ftohtë sa të gjithë dimrat e fatit
ja si fryn
përshëndetjeve tona të përditshme!
përshëndetjeve tona të përditshme!
E më jep një numër të rremë ditësh
mbi njëzet është teprica e numrave
mbi njëzet është teprica e numrave
Të duhen për të ngritur mbi mua
katet e dhembjes.
katet e dhembjes.
Më kupton si gjeth të rënë
nën fshikujt e vjeshtave njerëzore
e pa mua s’jeton, e di-
nën fshikujt e vjeshtave njerëzore
e pa mua s’jeton, e di-
të duhet pak dhe i shkrifët
shtojë e mbulojë për t’ia hedhur farës
së ditëve të gastarta.
shtojë e mbulojë për t’ia hedhur farës
së ditëve të gastarta.
Bërllogku dhe plehërat
herët mëngjeseve i dëllir dita të mos i gjëjë
herët mëngjeseve i dëllir dita të mos i gjëjë
s’u dashka të shoh gjithë atë që vjell terri
para se të fillojë dramën e vet,
para se të fillojë dramën e vet,
Unë pyes, lejomë,
a vjen në ty dita, a e di ç ‘është mëngjesi?
a vjen në ty dita, a e di ç ‘është mëngjesi?
Më mirë të hesht-
Damë e rëndë blloqesh!
Damë e rëndë blloqesh!
(Zürich, 1989)
KUR ZGJOHET DODONA
I.
Fryu rrugëve të Dodonës
erë e marrë,
baltë e dhe hodhi mbi lulekuqe
erë e marrë,
baltë e dhe hodhi mbi lulekuqe
Orës së qytetit
ia kurdisi kahun e vet
e qorrsokakët i zgjoi
si krahë të oktapodit
ta gllabëronin Dodonën e heshtur
një ditë
Njerëzit
ndërruan emra ndërruan kahet
ndërruan ëndërrat
ia kurdisi kahun e vet
e qorrsokakët i zgjoi
si krahë të oktapodit
ta gllabëronin Dodonën e heshtur
një ditë
Njerëzit
ndërruan emra ndërruan kahet
ndërruan ëndërrat
Se ora
maste kohën gabimisht!
maste kohën gabimisht!
II.
Njerëzit
iknin nga qyteti
njerëzit vdisnin të vetmuar
iknin nga qyteti
njerëzit vdisnin të vetmuar
Urat e gurit
përditë nga pak i shembeshin
në gji
nën karvanet e dhembjes
përditë nga pak i shembeshin
në gji
nën karvanet e dhembjes
Atje tej
malet rrisnin thellësitë
malet rrisnin thellësitë
e në magmat e palcës së globit
ushqenin damarët e Dodonës.
ushqenin damarët e Dodonës.
III.
Kur zgjohet Dodona
nga gjumi shekullor
nga gjumi shekullor
shatërvanet shpërthejnë
në gejzerë të valë
në gejzerë të valë
Qytetit
ia lajnë fytyrën
ia lajnë fytyrën
e monumentet rriten
me shkëlqimin e bronztë!…
me shkëlqimin e bronztë!…
(Gjakovë, 1978)
NOSTALGJIA PËR DRITË
Lisat e jetës po shkundin gjethet
e dallgët e dhembjeve tronditin liqenin
në fund të shpirtit
e dallgët e dhembjeve tronditin liqenin
në fund të shpirtit
E sa trishtueshëm
e shoh diellin rrëzë plepave
me kokën e kthyer teposhtë si fëmijët kur lozin
Më buzëqesh dhunshëm
larg, përtej shtatë kodrave
prej kah nuk më zgjon tjetër pos nostallgjinë
për dritë
e shoh diellin rrëzë plepave
me kokën e kthyer teposhtë si fëmijët kur lozin
Më buzëqesh dhunshëm
larg, përtej shtatë kodrave
prej kah nuk më zgjon tjetër pos nostallgjinë
për dritë
S’jam për lojëra të largëta e pakuptim o diell
lisat e mendimeve të mia
po i shkundin gjethet e iluzioneve të zverdhura
lisat e mendimeve të mia
po i shkundin gjethet e iluzioneve të zverdhura
sa m’u deshe e s’ma zgjate dorën
më le të thahem përdritjeve të hënës
me le të përlcas ulurimave të territ
më le të thahem përdritjeve të hënës
me le të përlcas ulurimave të territ
E u desh në kaltërsinë e fjalëve të vëmë
shëmbëllimin tënd
për të mos na zënë trishtimi
shëmbëllimin tënd
për të mos na zënë trishtimi
Prandaj s’do të vdesim-
zemra jonë
është diell për stinët kur ti mungon !
zemra jonë
është diell për stinët kur ti mungon !
(Zürich, 1989)
FLAMUR QË S’PËRKULET
-J. Gëvallës
dhe K. Zekës *)
dhe K. Zekës *)
Kam ca vëllezër
që më ranë rrugës
për ty Kosovë,
që më ranë rrugës
për ty Kosovë,
Varret në zemër na i lanë
dhe ca fjalë të fundme-
ca themele që s’tunden!
dhe ca fjalë të fundme-
ca themele që s’tunden!
Në një pishë ëndërrat i shkrinë
E na i lanë peng të perjetshëm
drejt Diellit të ecim,
E na i lanë peng të perjetshëm
drejt Diellit të ecim,
Ndaj
po qe se do të më djegë
nesër Flaka e Shpirtit
po qe se do të më djegë
nesër Flaka e Shpirtit
merrni nga kënga
amanetet e tyre-
amanetet e tyre-
atë flamur që s’përkulet!
*) Rekaksia e hoqi përkushtimin
dhe rrumbullaksoi vargjet.
dhe rrumbullaksoi vargjet.
KUR BIE NATA
Kur bie nata
bota mblidhet kruspull
me lecka të dhembjes
mbullon gjunjët e tharë.
bota mblidhet kruspull
me lecka të dhembjes
mbullon gjunjët e tharë.
Kur bie nata një ditë e vret veten
në një mendim të prishur
e mbyllet kopertina e qiejve
për t’u rrokullisur bebzat e dritës
e për ta parë veten lakuriq.
në një mendim të prishur
e mbyllet kopertina e qiejve
për t’u rrokullisur bebzat e dritës
e për ta parë veten lakuriq.
Kur bie nata
bota rrudhet
bota tendoset nga pesha e heshtjes, dhunës
dhe qindra pyetjeve që lind terri !
bota rrudhet
bota tendoset nga pesha e heshtjes, dhunës
dhe qindra pyetjeve që lind terri !
Nëse mund të të falem o natë
atëherë, për vorbullen e mërisë që më zien,
dhe dashurinë e përtrirë
për agun e një dite që s’përëndon-
atëherë, për vorbullen e mërisë që më zien,
dhe dashurinë e përtrirë
për agun e një dite që s’përëndon-
Lum ata
që do ti shpëtojnë verbërimit tënd!!
që do ti shpëtojnë verbërimit tënd!!
XIXËLLIMË E SHKELUR
Fluturoj mbi ty Kosovë
e të shoh për së shtriri
Të lash
poshtë aq poshtë
sa s’njiheshe
poshtë aq poshtë
sa s’njiheshe
nën këmbët e stuhive
dhe jorganit frymëzënës
të mjegullave !
dhe jorganit frymëzënës
të mjegullave !
Kështu,
kurrë s’të kam lënë-
kurrë s’të kam lënë-
Xixellimë e shkelur…!
(Charter, 1989)
PËRSËRI PËR NËNËN
-Triptik *)
Je mblakur nga Dhembjet
Përtërirë nga Lindjet
Përtërirë nga Lindjet
Por kurrë s’të shterri Dashuria !
*) Redaksia e hoqi titullin e vet dhe e bëri
“Triptikun” titull, që nuk shkonte.
“Triptikun” titull, që nuk shkonte.
DRITË E NDEZUR *)
Kur do t’ju shoh ashtu siç dua
o fushat e helmit tim
kur, se plasa duke shpënë
dheun tuaj
gjyqeve të botës
o fushat e helmit tim
kur, se plasa duke shpënë
dheun tuaj
gjyqeve të botës
duke jua thithur helmin
nëntorëve të vrarë mbi ju
nëntorëve të vrarë mbi ju
duke jua njomur
kokrrat e plasura
me nga një currill fjalësh…
kokrrat e plasura
me nga një currill fjalësh…
Po kur moj do të vijë festë maji
e të çelë hapësirave tua
dhe të mbetet
Dritë e Ndezur
e të çelë hapësirave tua
dhe të mbetet
Dritë e Ndezur
tash o kurrë,
tash o kurrë, heu…!!
tash o kurrë, heu…!!
*) Kjo poezi është marrë nga botimet në Kosovë
dhe është botuar në Nëntori, 10, 1990. Në libër,
ajo është botuar e rrumbullaksuar.
dhe është botuar në Nëntori, 10, 1990. Në libër,
ajo është botuar e rrumbullaksuar.
Nga libri poetik
“PASQYRË E PËRGJAKUR”
Marin Barleti,
Tirane, 1994.
(Një nga njëmijë letrat
e një kurbetçari
dërguar Atdheut)
Na shterrën ëndërrat,
durimi dhe pritja,
ty lëngu i kthjellët të trashet në sofër
misërnikja ftohet
mungojnë qepët e kripa
dhe leckat e vrragët e gjakut shtohen...
Sa më ka marrë malli
as të fle nuk mundem
po ashtu të shtypur, të llangosur në lot
ashtu nuk bëj ballë, ashtu s`të shoh dot
ndaj rri dhe tretem, digjem përsëri
vij apo nuk vij-
të kam e më ke në gji !...
RIKTHIM NË FILLIMIN
E NJË DRAME
Në horizontet e shpirtit tim
Kosova digjet për një fitil drite,
koha kthehet në fillin e një drame.
Si mund ta quaj rikthimin në ty Tiçino,
rrugëve të tua lash rininë e djegur
për një këngë,
kam mbledhur trotuareve të tua
duçat e cigareve,
kam ngrënë mollë të verdha
për të mbajtur frymën, për të kënduar përsëri,
e i kam lexuar të gjitha mendimet
që jeta shtroi në tryezën e ditëve...
po, s`kemi kohë të merremi me veten-
brezat duhet të ngjallen në Këngë,
koha të kthehet në fundin e një drame,
se në horizontet e shekujve përsëri
Kosova digjet për një Fitil Drite !
HALLI I POETIT
NË NJË MESJETË TË VONUAR
Kur dua të shkruaj
dikush më çirret pranë,
kur dua të shkruaj anash më përqeshin,
kur dua të shkruaj
për të ardhmen tënde Kosovë,
një qen leh në mua,
më ndjek e s`më ndahet,
kur dua të shkruaj
më flasin rëndë që të më thyejnë,
m`i lidhin duart, këmbët,
më detyrojnë të mos ulem
që mos të prekë Fjala mbi Letër !
Kur dua të shkruaj,
ulurinë nata çmendurisht...
E po ku mund të hesht
me kaq llavë fjalësh në zemër !?
REQUIEM
PËR TË DREJTËN E FJALËS
Vija me mall për të folur
duke synuar
drejtpeshimin e dashurisë
flisja nga zemra e plasur për drejtësi
që të pakësohej trishtimi i vegjëlisë,
po idetë mi ndrydhnin sapo filloja
e s`linin t`më lulëzonte fjala-
petalet ia shkundnin, fletët ia prisnin
me mëri...
Dreq o punë,
ç`kurora mund të thuren
me kaq therra ndër lule !
DETI I FJALËVE
Gjithë jeta më rodhi
rrugëve të mendimit për të nesërmen,
duke bluar fjalët
duke bluar ëndërrat,
dikush gatuan brumërat e ditëve
dikush do t`i pjekë-
e nesërmja duhet të piqet si buka !
Buka e fjalëve deshi një det prej lotësh-
Fjalët e Burrave Det u bënë...
Tash nuk ka çka flitet
duhet thyer, përmbysur,
hedhur nga kurrizi i valëve-
barrën e një jete që s`durohet !
DUKE PRITUR DALJEN
E LIBRIT TË DYTË NË PRISHTINË
Vinin e shkonin stinët dhe vitet
ndërroheshin kohërat, cenzuarat, qeveritë,
edhe rrobet e lisave ndërroheshin
edhe mosha e poezisë,
u rritën e u zbrazën ujërat
ulluqet dualën nga shtrati me kutërbim
dikush bile folka për ditën e re,
për demokracinë...
po ti sërish u mbylle, o fjalë e sinqertë
në kthinat e shtypit për t`u grisur nga minjtë,
sikur pret të zgjohet vetë Dodona një ditë
Dodona e heshtur,
e rrënuar nga smirëzinjtë !...*)
*) Shtatë vite me radhë qëndroj në procedurë botimi përmbledhja e dytë
e autorit, "Kur zgjohet Dodona", e cila, mezi pa dritën e botimit.
Edhe pas botimit, administrata e dhunshme serbomadhe u përpoq për
ta mbyllur në Depo. Në botim u përfshinë kryesisht poezitë e verzionit të
fundit (1989), duke lënë anash vargje të tëra të dorëzuara në verzionin
e vitit 1986. Persona të ndryshëm të cilët ishin në kontakt me dorëshkri-
min shfrytëzuan konstrukte të ndryshme figurative.
EKUACION
ME DY TË PANJOHURA
DHE KATËR VARGJE
Ç`personalitete të mëdha
ç`atdhetarë qenkan vallë ky soj
që çirren për mendimin e lirë
e hapësirat m`i vjedhin nëpër duar ?!...
PIRAMIDA
Mbi dhe
themelet e përgjakura,
kockat e thyera të njeriut
lart i madhërishmi
me shikimet e gastarta
gazin despotik
drejtpeshimin dhe peshën prej piramide.
Hiq një palë rrobe
vish një palë të tjera
nga tempulli i shekujve
ai botën shtron nën zgjedhë...
Themelet do të dridhën
do të dridhen përsëri nga urrejtja !
DREKA IME
FAMOZE
Marr një copë buke e një bratwurst *)-
dreka ime famoze para Sant Antoninos:
një kafshore e një mendim,
një kafshore e një dhembje më shumë,
një dhembje e një det hapsire...!
Marr një copë buke e një bratwurst breg rrugës
rruga zgjatet gjer në Kosovë-
udhëtim i tmerrshëm kafshoresh
gjer te fëmijët e mi,
e unë kam dy milionë fëmijë
dy milionë thika në mushkëri,
ndaj bëhem vetë fëmijë para syve të botës
nga qepallat më rigon shi...
as ta përtyp as ta vjell dhembjen e pafund !!
* ushqim i lirë dore.
DIFERENCIMI
I TË DIFERENCUARVE
NË KUPTIM PRAKTIK
E privuan nga e drejta për të folur
sepse ishte shqiptar,
e privuan nga e drejta për të punuar
sepse ishte shqiptar,
e privuan nga e drejta për të dalur në rrugë
sepse ishte shqiptar,
e privuan edhe nga e drejta
për të menduar me kokën e vet
për të materializuar ekzistencën, frymimin e vet
sepse ishte shqiptar,
prandaj, prandaj
e privuan edhe nga e drejta për të qenë
me duar të zgjidhura
sepse ishte shqiptar...
o burra,
e çka mbeti tjetër pos për të vdekur për Liri !
PORTRET I DEMAGOGUT
NË KOHËN E TASHME
E ka qethur gjuhën nga hithrat
nga drizat
që dje i drizonin në çdo fjalë,
pardesynë prej poltroni e ka zhveshur,
kurrizit i ka vënë shtyllë platine
importuar me kredi nga Washingtoni,
pështyn idhshëm gjith ç`ka ngrënë
me larot e tjerë
në maje të Babilonit,
e sytë i mban të qeshur përherë
të mos i vizëllijnë pa dashur
gjarpërinjt e mendimit që helmon,
ndaj qetas dhe durueshëm fik
qirinjt e ndezur të fjalëve
aty ku mundet-
ende ka frikë se mos ndriqohet prapaskena
dhe duket dora e huaj në xhepat e kohës sonë !
MJER AI QË VDES
PA LIRINË TËNDE
Asnjë varg pa shkelur dheun tënd
nuk lind i bukur,
asnjë metaforë pa ujin e gurrave tua,
asnjë flutur vargjesh
pa lulet e egra të luadheve,
pa erën e lule-çajit rogave të malit,
heu larg teje Kosovë,
zemra digjet si eshka mbi gur,
mjer ai që i largohet hijes së lisave tu,
që s`e ndien erën e barit tënd,
që s`di për buzëqeshjet e rralla
të hënës mbi mal,
e që s`e mat dheun
me trupin, me këmbën, me gjakun e vet-
mjer ai që vdes pa lirinë tënde !
GOZHUFI I TURPIT
E kemi veshur
kur muarëm valigjet në duar
e tjetër shteg s`na mbet
pos botës në sy,
kur dola te pragu e mallkova veten
kurrë s`na u kënaq zemra-
kurr s`u qetësuam jashta tij
se jashta pragut as Zoti s`të njeh
jashta pragut-jashta nderit,...
o Gurë të Dheut,
shtërngoni zemrat e mos luani vendit !
LIRIKË
NGA BURGU IM
As vajzë as grua s`të hy brenda
as lule s`të sjellin, as stoli
as kohë të ëndërroj
as vend të shtrihem në ty-
dhoma ime Goliotok a Siberi !
Njëherë në muaj
guxoj të fshij dyshemenë
një herë në vit pluhurin
e dhembjen, dëshprimin asnjëherë
ndonëse në zemër të botës
je ti-
dhoma ime Goliotok a Siberi !
(Zürich, 1990)
LOJA E FUNDIT
ARTISTIKE
Buzë liqerit
Një tufë fëmijë
e një tufë pëllumbash
përplasin flatrat e bardha .
Barkat e mendimeve të mia
nisen sërish mbi liqe
me ëndërrën e hapësirave të lira.
Sakaq
zemra më bëhet pëllumb
e do të shpërthejë kafazin -
s`i mban dot më
këngë e vaj përbrenda !...
(Zürich, 1992)
“PASQYRË E PËRGJAKUR”
Marin Barleti,
Tirane, 1994.
(Një nga njëmijë letrat
e një kurbetçari
dërguar Atdheut)
Na shterrën ëndërrat,
durimi dhe pritja,
ty lëngu i kthjellët të trashet në sofër
misërnikja ftohet
mungojnë qepët e kripa
dhe leckat e vrragët e gjakut shtohen...
Sa më ka marrë malli
as të fle nuk mundem
po ashtu të shtypur, të llangosur në lot
ashtu nuk bëj ballë, ashtu s`të shoh dot
ndaj rri dhe tretem, digjem përsëri
vij apo nuk vij-
të kam e më ke në gji !...
RIKTHIM NË FILLIMIN
E NJË DRAME
Në horizontet e shpirtit tim
Kosova digjet për një fitil drite,
koha kthehet në fillin e një drame.
Si mund ta quaj rikthimin në ty Tiçino,
rrugëve të tua lash rininë e djegur
për një këngë,
kam mbledhur trotuareve të tua
duçat e cigareve,
kam ngrënë mollë të verdha
për të mbajtur frymën, për të kënduar përsëri,
e i kam lexuar të gjitha mendimet
që jeta shtroi në tryezën e ditëve...
po, s`kemi kohë të merremi me veten-
brezat duhet të ngjallen në Këngë,
koha të kthehet në fundin e një drame,
se në horizontet e shekujve përsëri
Kosova digjet për një Fitil Drite !
HALLI I POETIT
NË NJË MESJETË TË VONUAR
Kur dua të shkruaj
dikush më çirret pranë,
kur dua të shkruaj anash më përqeshin,
kur dua të shkruaj
për të ardhmen tënde Kosovë,
një qen leh në mua,
më ndjek e s`më ndahet,
kur dua të shkruaj
më flasin rëndë që të më thyejnë,
m`i lidhin duart, këmbët,
më detyrojnë të mos ulem
që mos të prekë Fjala mbi Letër !
Kur dua të shkruaj,
ulurinë nata çmendurisht...
E po ku mund të hesht
me kaq llavë fjalësh në zemër !?
REQUIEM
PËR TË DREJTËN E FJALËS
Vija me mall për të folur
duke synuar
drejtpeshimin e dashurisë
flisja nga zemra e plasur për drejtësi
që të pakësohej trishtimi i vegjëlisë,
po idetë mi ndrydhnin sapo filloja
e s`linin t`më lulëzonte fjala-
petalet ia shkundnin, fletët ia prisnin
me mëri...
Dreq o punë,
ç`kurora mund të thuren
me kaq therra ndër lule !
DETI I FJALËVE
Gjithë jeta më rodhi
rrugëve të mendimit për të nesërmen,
duke bluar fjalët
duke bluar ëndërrat,
dikush gatuan brumërat e ditëve
dikush do t`i pjekë-
e nesërmja duhet të piqet si buka !
Buka e fjalëve deshi një det prej lotësh-
Fjalët e Burrave Det u bënë...
Tash nuk ka çka flitet
duhet thyer, përmbysur,
hedhur nga kurrizi i valëve-
barrën e një jete që s`durohet !
DUKE PRITUR DALJEN
E LIBRIT TË DYTË NË PRISHTINË
Vinin e shkonin stinët dhe vitet
ndërroheshin kohërat, cenzuarat, qeveritë,
edhe rrobet e lisave ndërroheshin
edhe mosha e poezisë,
u rritën e u zbrazën ujërat
ulluqet dualën nga shtrati me kutërbim
dikush bile folka për ditën e re,
për demokracinë...
po ti sërish u mbylle, o fjalë e sinqertë
në kthinat e shtypit për t`u grisur nga minjtë,
sikur pret të zgjohet vetë Dodona një ditë
Dodona e heshtur,
e rrënuar nga smirëzinjtë !...*)
*) Shtatë vite me radhë qëndroj në procedurë botimi përmbledhja e dytë
e autorit, "Kur zgjohet Dodona", e cila, mezi pa dritën e botimit.
Edhe pas botimit, administrata e dhunshme serbomadhe u përpoq për
ta mbyllur në Depo. Në botim u përfshinë kryesisht poezitë e verzionit të
fundit (1989), duke lënë anash vargje të tëra të dorëzuara në verzionin
e vitit 1986. Persona të ndryshëm të cilët ishin në kontakt me dorëshkri-
min shfrytëzuan konstrukte të ndryshme figurative.
EKUACION
ME DY TË PANJOHURA
DHE KATËR VARGJE
Ç`personalitete të mëdha
ç`atdhetarë qenkan vallë ky soj
që çirren për mendimin e lirë
e hapësirat m`i vjedhin nëpër duar ?!...
PIRAMIDA
Mbi dhe
themelet e përgjakura,
kockat e thyera të njeriut
lart i madhërishmi
me shikimet e gastarta
gazin despotik
drejtpeshimin dhe peshën prej piramide.
Hiq një palë rrobe
vish një palë të tjera
nga tempulli i shekujve
ai botën shtron nën zgjedhë...
Themelet do të dridhën
do të dridhen përsëri nga urrejtja !
DREKA IME
FAMOZE
Marr një copë buke e një bratwurst *)-
dreka ime famoze para Sant Antoninos:
një kafshore e një mendim,
një kafshore e një dhembje më shumë,
një dhembje e një det hapsire...!
Marr një copë buke e një bratwurst breg rrugës
rruga zgjatet gjer në Kosovë-
udhëtim i tmerrshëm kafshoresh
gjer te fëmijët e mi,
e unë kam dy milionë fëmijë
dy milionë thika në mushkëri,
ndaj bëhem vetë fëmijë para syve të botës
nga qepallat më rigon shi...
as ta përtyp as ta vjell dhembjen e pafund !!
* ushqim i lirë dore.
DIFERENCIMI
I TË DIFERENCUARVE
NË KUPTIM PRAKTIK
E privuan nga e drejta për të folur
sepse ishte shqiptar,
e privuan nga e drejta për të punuar
sepse ishte shqiptar,
e privuan nga e drejta për të dalur në rrugë
sepse ishte shqiptar,
e privuan edhe nga e drejta
për të menduar me kokën e vet
për të materializuar ekzistencën, frymimin e vet
sepse ishte shqiptar,
prandaj, prandaj
e privuan edhe nga e drejta për të qenë
me duar të zgjidhura
sepse ishte shqiptar...
o burra,
e çka mbeti tjetër pos për të vdekur për Liri !
PORTRET I DEMAGOGUT
NË KOHËN E TASHME
E ka qethur gjuhën nga hithrat
nga drizat
që dje i drizonin në çdo fjalë,
pardesynë prej poltroni e ka zhveshur,
kurrizit i ka vënë shtyllë platine
importuar me kredi nga Washingtoni,
pështyn idhshëm gjith ç`ka ngrënë
me larot e tjerë
në maje të Babilonit,
e sytë i mban të qeshur përherë
të mos i vizëllijnë pa dashur
gjarpërinjt e mendimit që helmon,
ndaj qetas dhe durueshëm fik
qirinjt e ndezur të fjalëve
aty ku mundet-
ende ka frikë se mos ndriqohet prapaskena
dhe duket dora e huaj në xhepat e kohës sonë !
MJER AI QË VDES
PA LIRINË TËNDE
Asnjë varg pa shkelur dheun tënd
nuk lind i bukur,
asnjë metaforë pa ujin e gurrave tua,
asnjë flutur vargjesh
pa lulet e egra të luadheve,
pa erën e lule-çajit rogave të malit,
heu larg teje Kosovë,
zemra digjet si eshka mbi gur,
mjer ai që i largohet hijes së lisave tu,
që s`e ndien erën e barit tënd,
që s`di për buzëqeshjet e rralla
të hënës mbi mal,
e që s`e mat dheun
me trupin, me këmbën, me gjakun e vet-
mjer ai që vdes pa lirinë tënde !
GOZHUFI I TURPIT
E kemi veshur
kur muarëm valigjet në duar
e tjetër shteg s`na mbet
pos botës në sy,
kur dola te pragu e mallkova veten
kurrë s`na u kënaq zemra-
kurr s`u qetësuam jashta tij
se jashta pragut as Zoti s`të njeh
jashta pragut-jashta nderit,...
o Gurë të Dheut,
shtërngoni zemrat e mos luani vendit !
LIRIKË
NGA BURGU IM
As vajzë as grua s`të hy brenda
as lule s`të sjellin, as stoli
as kohë të ëndërroj
as vend të shtrihem në ty-
dhoma ime Goliotok a Siberi !
Njëherë në muaj
guxoj të fshij dyshemenë
një herë në vit pluhurin
e dhembjen, dëshprimin asnjëherë
ndonëse në zemër të botës
je ti-
dhoma ime Goliotok a Siberi !
(Zürich, 1990)
LOJA E FUNDIT
ARTISTIKE
Buzë liqerit
Një tufë fëmijë
e një tufë pëllumbash
përplasin flatrat e bardha .
Barkat e mendimeve të mia
nisen sërish mbi liqe
me ëndërrën e hapësirave të lira.
Sakaq
zemra më bëhet pëllumb
e do të shpërthejë kafazin -
s`i mban dot më
këngë e vaj përbrenda !...
(Zürich, 1992)
''KLITHJE NGA FUNDI I FERRIT''
Onufri,
Tiranë 1997
dhe, botim i dytë,
Jeta e Re,
Prishtinë 2000.
KËNGA IME
Kënga ime - jeta ime e shastisur
t`u përgjakën gishtërinjtë e të ranë dhjetë lëkura
së renduri pas diellit me një strajcë ëndërrash
me një strajcë dhembjesh, dëshirash që pëlcasin
pa britmë e pa vaje, por që s`pushojnë së renduri
pas pulëbardhave në fluturim horizonteve të ngrysura...
Zgjaten shtigjet tua, zgjaten e kurr nuk sosen
gjithnjë e më pak jam unë- çdo gjë ta kam falur
bonjakja ime- këngë, bimë e etshme gjaku;
s`di ç`të bëj me dhembjen që të çel në çdo rremb
s`di ç`të bëj me pikëllimin tënd pipave të tharë
s`di ç`të bëj me lulet e vyshkura- jeta ime e vrarë
kur dridhen sahatkullat ndër shtërgata motesh,
pa plang e pa shtëpi jemi, ne, endacakë të përjetshëm
ikim nga harrimi, mashtrimet, dhuna, nga vdekja...
por askund fundi i kësaj odiseade, askund Itaka
me buzëqeshje të na shkrijë akujt ankthit e të mallit-
duart t`i ngrohim pranë vatrës- kurrë të braktisur,
të na përtërihet durimi, ty- zëri i shterur
nga fundi i ferrit duke klithur, lëndinës së shtrigave...
T`i mbledhim, moj, cuklat e dashurisë e kujtesën e grisur
edhe me gjysmë mushkërie mund të ecim kah e nesërmja
tash e dimë përmendësh pse u nemën bjeshkët
dhe mësuam të zbresim në det, të ngjitemi kah dielli
udhën e shkronjave e mësuam, shtigjet e fjalës
fanarët e shpirtit t`i ndezim tej- përtej oqeanit
qiell e dhé je për mua- prush e hi jam për ty
djep i ëndërrave të mia- rrita ime je ti,
ndaj të pëshpëris çdo natë dhe të shtrëngoj si fëmijë
jeta ime e shastisur, vdekja ime- poezi!...
PËRPËLITJE*
Ç`dhembje më e thellë
oj Nënë,
se dhembja e asaj që s`mund
ta them?!...
*I thirrur për të marrë pjesë në një orë letrare, të organizuar nga Klubi Letrar "Jeronim De Rada" i Fakultetit Filozofik, autori udhëtoi nga Zvicra në Prishtinë. Por, pasi pa se veglat qorre të UDB-së e kishin futur masën në darë të fuqishme dhe çdo pakujdesi mund t`i kushtonte shtrenjtë edhe autorit edhe organizatorëve, dhe duke mos u pajtuar fare me gjendjen e Kosovës dhe të popullit shqiptar në dhunën serbomadhe, poeti i thuri aty për aty këto vargje duke i lexuar tri herë radhazi, me shpjegimin paraprak, se kësaj radhe është i detyruar t`i lexojë disa herë vjershat e tij.
Ndër të tjera ai tha: „Dashamirë të fjalës së shkruar! Të gjithë sa jemi këtu, vargjet më të bukura i kemi të skalitura në zemër dhe nuk na duhet fletë për to. Vargjet që do t’ua lexoj sonte nuk janë të shkruara në letër. Ato më duhet t’i përsërisë disa herë, në mënyrë që t’i kuptojmë e t’i përjetojmë në tërësinë e tyre!“ Poezia u kuptua si një thirrje për „Kosovën-Republikë“, „Sofra e jonë“, pas saj, nënkuptonte mungesën e lirisë, ndërsa „Kuajt e hazdisur“ simbolizonte gjendjen e pazakonshme që po vinte. Ajo e mori shpërblimin më të mirë të jurisë: portretin e bukur të Jeronim de Radës.
Të nesërmen, revista "Zëri i Rinisë", me autor Halil Matoshin, shkroi një shënim në të cilin theksohej se me prezencën e disave nga diaspora, mbrëmja letrare, përpak sa s`u shndërrua në manifestim të hapur të nacionalizmit dhe irredentizmit shqiptar".
UNË DHE SIZIFI
Unë dhe Sizifi
nga dy skajet e kohës
shekujt i masim
e pesha e dhembjes
si dënim i përjetshëm
na rëndon.
Më duket se ai
ka më shumë fat
meqë zbret në fund
të përsërisë lojën-
sa herë i rrokulliset guri
derisa unë-
këngëtar' i shkretë,
marr e jap një jetë të tërë
dhe s'lëviz nga vendi
gurin e dhembjes!...
LUGETËRIT
E FJALËS
Sa herë flas
më thonë të hesht
sa herë hesht
nën dhunën e tyre
më yshtin të flas
vetëm po të lëviz
nofullat nga dëshprimi
ngërdhuzen tmerrshëm
matem t`i pështyj
më gërvishtin në fytyrë
dhe fshihen
përpiqem t`i harroj
kur dalin papritmas
plot egërsi...
O të mallkuar,
a do të kishte kuptim
ferri pa ju!
ORAKUJT
E RREJSHËM
Ei,
edhe poetët ditkan të bëjnë lajka,
të përhapin mashtrime,
të mbështesin Çezarin
e të lavdërojnë tiranët-
në emër të luftës për Liri!
Edhe poetët ditkan të jenë
si të gjithë të tjerët,
të yshten me të holla,
me shpërblime ndërkombëtare,
e të bëhen zëdhënës
të një të çmenduri tiran
maje Froni,
t`i mbulojnë tragjeditë
me perdet magjike të fjalës,
t`i kurdisin dramat e dhimbshme
të shekujve-
kur blihen!!...
O burrani,
mos u besoni kurrë
orakujve të rrejshëm-
krijuesve oborrtarë!
SYTË E ARGUSIT
Sytë e tu, Argus
i ka fryrë dhembja-
freskinë ua kanë tharë
marrëzitë e kohës.
S’ishte e lehtë të shije botën
duke ndërruar ngjyrë
dhjetë herë në ditë
si kameleoni,
s’ishte lehtë të shihje
demonë të nderuar si hyjni
dhe hyjnitë që grisnin munshkëritë
për të dëshmuar
shejtërinë,
s’ishte e lehtë
të përpije gjithë këtë pleh
që shitet për ar
midis bebëzave
e të masje
dioptrinë e hirësisë
çthjurjen e shekullit
pa guxuar të nxjerrësh
të vërtetën-
Argus,
sytë e tu i vrau shëmtia
në një kohë të pa kohë!
TRAJEKTORJA E FATIT
U linda në malësi
e u treta në mërgim
duke djegur veten
me vargje nëpër buzë
e kokën e lënë
peng për të nesërmen.
Për besë,
kudo shpërndava
dhembjen time të zjarrtë
e mbolla ëndërrat-
thirrjet për Lirinë!
Sa keq,
vështirë po na lëshon
kllapimi e vdekjes-
ndaj na ndjekin
këmba pas këmbë të Ligat!
SOFRA JONË
Sa bukur jemi mbledhur
rreth zjarrit të fjalës
në këtë natë,
zhishkë pas zhishke
këngë pas kënge
lidhni të gjitha hallkat e dashurisë
se plafin e errësirës
si dora perden
Rrezja
ka për të mbledhur-
sapo të fekset në zemra
Agu i Përjetshëm!
Prishtinë, 1986
MBIJETESA E VARGJEVE
Më të bukurat
humbën nëpër ndjekje-
bukurinë ua vodhën lubitë!
Më të zjarrtat
s’munda t’i mbaj-
zjarri i tyre përvëllonte kohërat!
Më të shtrenjat
si t’i nxjerr nuk pata-
bota qe mbushur plot kusarë!
Megjithate,
me ngjyrën e shpirtit
nëpër fletë gjurmët i lashë-
që të mos na shuhet Emri!...
GJURMËT E FJALËS
1. (Kontrolli)
Duke dëgjuar çka flas
duke dëgjuar çka flasin-
përditë shikohem në pasqyrë.
1. (Pasqyra)
Po të mos ishe ti-poezi,
çdo gjë do të shkëlqente
nga paturpësia!
2. (Kontrolli)
Përpëlitem,
copëtohem për njeriun
e njeri dorën s’ma zgjat!
3. (Ngushëllimi)
I vetmi ngushëllim
për zgalemin është
karvani që i shkon pas!
NË ORËN 22 TË NATËS
Në orën 22 të natës
bishat e shetisin njeriun nëpër rrugë,
e nxjerrin nga banesa
për të shkundur dhjamin e foteleve
dhe morrat e një qytetërimi të zvetnuar.
Në orën 22 të natës
vetëm unë i bie prapa qytetit
me laps në dorë-
asnjeri nuk ma kthen përshëndetjen
pos qenëve që ngërdhuzën
drejt meje!...
Në orën 22 të natës
koha e zbulon fytyrën e fshehur të ditës,
unë i vetmi lëviz midis qenve
dhe mas njerëzoren e lidhur për litar.
Ec pak më shpejtë biro, se ra mesnata
dhe s’mbetet kohë për ëndërrën tënde
-më flasin shkurt
shtyllat e dritës,
derisa mendohem
si mund të gdhijë
shekulli i ri?!...
SHQETËSIMET E NJË QYTETARI
TË RENDIT TË TRETË
Hyj në tramvajë dhe dua të ulem
kur padashas ia shkel bishtin një qeni.
Futem në zyren e banesave
të zgjedh (ndoshta) hallet e mëdha të banimit,
dhe shkel padashas bishtin e një qeni.
Futem në një varr modern, 3 me 2 metra,
përpiqem të marr frymë dy herë lirisht
fillikat me vetveten,
por, padashas ia shkel bishtin një qeni.
Dal me të dridhurat e një shpirti të trembur
dhe vrullshëm futem në restorantin e lagjes
sa për të qetësuar mendjen nga të lehurat-
kur prap një qeni bishtin ia shkel...
Oh, botë e qenosur,
si të shpëtoj nga të lehurat e tua?!
Zürich, gusht 1991
PËRTEJ AKERONTIT
E tërë jeta ime dënimit i ngjanë-
pranë syve kalon gëzimi dhe s`e mbërrij,
pranë gojës kalon jeta dhe s`e shijoj,
përpara shëtit e vërteta dhe s`më njeh,
anash gjallëron bota dhe s`më sheh,
prapa kurrizit bie fati, dhe s`më merr...
E tërë jeta ime një tmerri i ngjanë,
edhe pse kështu nuk vendosën hyjnitë
se vetë më dhanë ata brumin e zemrës,
demonët më vodhën një ditë pabesisht
e më shpien të lidhur përtej Akerontit...
Më lanë përherë në një vorbull deti-
as i mbytur isha, as i shpëtuar;
më lanë të vetmuar në një maje mali-
plot thirrje kisha, por i padëgjuar;
më mbyllën thellë në një shpellë guri-
pranë e kam zjarrin e dridhem vazhdimisht
i syrgjynuar së gjalli, ja kështu, në ferr-
shpirtin plot dritë e përrreth vetëm terr!
ASGJË NUK ËSHTË
JASHTË RREGULLAVE
Gjithçka që më ngjet, më ngjet se nuk njoh djallëzi
derisa djallëzia ka përlarë të dukshmen e të padukshmen;
gjithçka që më ngjet, më ngjet kur veproj ndershëm
sepse pandershmëria ka pushtuar hapësiarat e ditës
nëpër të cilat sot nuk kalohet me trëndafil në dorë;
gjithçka që më ngjet, më ngjet duke mbrojtur të vërtetën
pasi e pavërteta është bërë një dinosaur mishëngrënës
dhe rrezikon njeriun- të jesh a të mos jesh është çështja;
gjithçka që më ngjet, më ngjet me paramendim
dhe është pjesë e një strukture të zhytur në ligës...
pra, asgjë nuk është jashtë rregullave të lojës, or bir,
as edhe përmbytja që duhet të vie një ditë, patjetër!
QYTETI I VJETËRUAR
Kryq e tërthor i rashë qytetit
me ethet e halleve të mia-
kryq e tërthor të gjitha mendimeve
për të mos dalur mendsh.
Nga të gjitha rrugët
shtëpitë e plakura hijerëndë vështrojnë,
çatitë e zgjatura sa s’më pështyjnë-
ndër blloqe ka shterruar
damari i fundit i mirëkuptimit,
e asnjë pikë uji s’pikon
nga zemra e gurëve...
Kot e bjerrkemi rininë këtu
për tre franga në ditë,
dy sharje dhe biletën për të ikur
prapa diellit!...
Altstätten, dhjetor 1992
DRITARJA E NJË REFUGJATI
Parmaku prej dërrase
është nxirë nga fjalët e pa thëna-
rrezet i ka ndryshkur shkrumi i zemrës,
qëkrur midis tyre koha është ngrysur
sytë e xhamit më dritën s’e panë!
Me pështymën e nxirë në skaj të dritares
merimangat i kanë tjerrur ditët-
kornizat i brejnë krimbat pa pushim
deri sa ëndërrat zverdhen
mbi një gozhdë të ndyshkur në mur...
Kur ndonjëherë
thekshëm fërshëllejnë fërfëllazat
trarët e shtëpisë zënë të kërcasin
sikur thonë: „lene të qetë njeriun“-
me gjuhën e urtë të plakut.
Por, nëpër të çarat e dërrasave
vetëm thashëthemet rrjedhin
bashkë me përshpëritjet e përbuzjes së fqinjëve,
ato më të rrezikshmet
presin të hapet parmaku
që si koktejl shpërthyes të hidhen brenda!...
Wittenbach, mars 1993
MONODRAMË VETMIE
Shikoj pandarë sipërfaqen e shtrirë
deri atje- të malet e maleve-
nën mjegullën e hirtë të një dite vjeshtake
një botë e tërë zhgënjimesh trandet.
Nga bregu tjetër lodhshëm nisen zogjtë
mbi llamburitjet e vazhdueshme të liqenit,
sikur bartin me vete frymën time-
bregu i shpesës fare nuk shihet,
është vjeshtë, është fund, është dhembje...
Oh, ç’vekje e rëndë shtrihet mbi sipërfaqe
e tërë mosha në ngjyra vjeshte derdhet,
vetëm nëpër shigjetat e frymës sime
dhe ajri sikur pëlcet ashtu në heshtje
velin e trishtimit duke ua hedhur valëve!
Rorchach, tetor 1993
PAMJA NËPËR TË CILËN KALOJ
Deri sa u kaloj pranë
blloqeve të betonit-
peshën e tyre ma hedhin kalistrok
vetëm sa për t’më vënë në lojë.
Vitrinat e dyqaneve
më pështyjnë e më shajnë
për këpucët e shqyera
dhe rrobat që përditë i vesh.
Kalldrëmi lëviz
e përpiqet t’më rrëzojë
për të mos i ecur mbi kurriz
me gjithë shqetësimet e kësaj dite..
I huaj dhe i humbur
midis pëshpëritjes së rrugëve
që s’më përshëndetisin fare
dhe kokën e kthejnë mënjanë
për t‘mos më parë-
ja, kjo është pamja e përditshme
nëpër të cilën kaloj!
MONOLOGU I HEKTORIT
PARA SE TË VDISTE
1.
Kur e prunë
Kalin e drunjtë
mos i hapni dyert
i shqetësuar thashë
se në te fshihet
shkatërrimi ynë.
Të verbërit u ngritën
ik nga Troja, më thanë.
Mos u bë shkaktar
që sërish të derdhet
gjak mbi bedena,
derisa e shenjta paqe
në derë po troket!
2.
Dola vetëm
për të vrarë Akilin
midis atyre bishave
që ulurinin tmerrshën
pranë themeleve
të lirisë
dhe e pashë
në minutat e fundit
si po i digjte mashtrimi
kullat e Trojës!
3.
O Zot,
as plagët e mia
as zvarritja nëpër gurë
s’më kanë turpëruar
më shumë
se mallkimi
që nëpër duart tona
po futej n’kështjellë!
IKJA E KRISHTIT
U ngrit përsëri
lakuriq nga varri
ku të llangosur e shtrinë
pas kryqëzimit.
Nuk e panë
të ikte nëpër natë
nga „toka e shejtë“
për në Kashmir!
S’mund të qëndronte
mes atyre që kryqin
gozhdat e dhunën
për të shenjta i mbanin
nëpër duar,
andaj iku
dhe i la të kërkonin
dymijë vjet
shpëtimtarin!
PËRTEJ BRIGJEVE TË DHEMBJES
Ordi trishtimesh
janë ngjeshur mbi Adriatik,
vetëm sa s`kanë shtrydhur retë e dhembjes,
era thekshëm kaliron hapësirës së trazuar
e dimri shndërrohet në një suferinë të gjallë.
Dëborë nuk ka,
se dëbora nuk zë mbi valë,
pikëllimi ka ngrirë në shkallën tridhjetë nën zero
e s`kam fuqi të zgjoj ëndërrat e pritura të lirisë
s`kam fuqi t’i jap zë vargut që ka ngelur nëpër buzë-
se kënga më tretet në hapësirën e ngrysur të një dite!...
Ordi trishtimesh
janë ngjeshur sërish mbi Adriatik,
askund s‘e takoj Odiseun, as nuk ëndërroj Penelopën,
prej skajit në skaj përpëlitem papa Itakës sime
derisa përpiqem të marr me mend një Liburnë ilire
mbi dhembjen e pafjalë Poseidoni dallgët m‘i ndërsen!
Shtërgata të fuqishme ndjenjash m`i grisin velat e shpirtit,
kam frikë mos Ilirisë së përmbytur m’i zhduken gjurmët
duke i rënë detit anë e përtej me diellin e mërguar
dhe Itakën e lënë në pikëllim-
atje, përtej brigjeve të dhembjes që nuk duken!...
Adriatik, dhjetor 1995
FËMIJA I LINDUR
PAS EMIGRIMIT
Të atin e njeh
vetëm nga fotografia
varur në mur
që s’i përgjigjet
as kur i përlotur
i qëndron përballë.
Kaq i njomë
ka mësuar të mendohet,
ta shohë botën në sy
e vëllain e madh
të cfilitur...
Sidoçoftë,
i ka mbushur ca vjetë
por s’i kujt duhet
t’i përngjasë-
pasi dikush ia shanë
dikush ia lavdëron
babanë e rrejshëm
varur në mur!...
ORDITË E SATANAIT
Sikur s’do të mjaftonte vetëm një dhembje
qiellit të vendlindjes shpërthejnë rrufetë,
pandarë godasin portën e zemrës sime!
Sikur s’do të mjaftonte vetëm një dhembje
kurrizit të vendlindjes kalërojnë lubitë-
shtatë lëkura ia zveshin ditës,
ia krisin unazat për ta ndrydhur palcën
e nervit që mbanë gjallë emrin shqiptar!
Sikur s’do të mjaftonte vetëm një dhembje
orditë e Satanait i bien Kosovës
të gjithë përnjëherë, si t’i binin lodrës,
befasohen që u mbetet gjallë
midis duarve të përgjakura!...
Sikur s’do të mjaftonte vetëm një dhembje
çdo çast vjen nga një klidhmë e nëndheshme-
sa toka më dridhet nën këmbë nga trishtimi!
DY VARGJE
PËR LUGËN TIME
Me ty u lëpi
qeni i shekujve,
gjithmonë në racionin tim.
Shpesh iu dridhe në duar
megjithate, ai të lëpiu
si sot, si gjithnjë-
gajë nuk pate të qaheshe ti!...
Unë,
gabimisht u ula
në një tryezë me te!
RADIO PRISHTINA
Skutë më skutë kërkoj valët e tua
në asnjë kanal zërin s’ta dëgjoj
në më të thellin pus të fjalëve
t’u mbyt zëri vallë, durimi jo- kënga, dashuria!...
Klith një herë të paktën
vetëtima e klithjes ta qajë natën
deri në zemër të Evropës-
s’kapërdihet dot ky lëmsh rropullish mbi ty
pika sa nuk më bie për një këngë me çifteli,
athua forcë s’ke më
athua, s’ke zë?!...
PAFATËSIA
A T D H E,
ti djepi i të gjitha dhembjeve
ti- gasi dhe helmi im
e vetmja, e vetmja, e vetmja dashuri!
Në ty-pa fëmijëri
në botë-pa qetësi,
u çmenda larg teje pa hapësirë, pa liri-
dhe mijëra fjalë
mijëra mendime
të pashprehura më shuken në gji!...
PA TY
Pa ty, Kosovë
i ngjaj asgjësë që zvarritet
e s’arrin përtej hiqit!
Pa ty, fjala ime s’ka peshë
e sillet vetëm rreth humnerës!
As vaji, as kënga s’kanë zë
dhe s’dëgjohen përtej honit
që më rrethon si gojë ferri!
Pa ty, jeta dhe vdekja
e kanë të njëjtën ngjyrë-
vetëm dheu i yt më jep forcë
që ta mund të keqen!
Ndizni magmat e zjarrta
të zemrës sate, pra,
më ndihmo të shpërthej
mjegullën që na ndan!
VDEKJA
QË SE PRANOJ
Asnjë vdekje nuk e pranoj
asnjë vdekje që nuk është rënie
pranë altarit të fjalës,
pranë altarit të lirisë-
as vdekjen mbi lule,
as vdekjen mbi mëndafsh!...
Më e liga vdekje
kjo vdekje e përditshme,
as i gjallë as i vdekur tërësisht,
midis kërmës që të kafshon
dhe fjalës që të vdes nëpër buzë!...
KLITHJA IME
Klithja ime
është më tepër se dhembje
por kuje nuk është-
nuk e lënë të nënshtrohet
zemra e gjërë e Dukagjinit,
as maja e larë e Shkëlzenit të Gashit
mbi të cilin prekë
më së pari Dielli !
Klithja ime- vetëtimë që lëshohet
sa qel e mbyll sytë
mbi kokë të shtrigave,
gjëmim shungullues
i drangojve të malësisë
nëpër njëmbëdhjetë rrathët e ferrit!
Klithja ime
nuk është belbëzim frikacak
i atyre që dridhen nga hieja e vet-
është thirrje që zgjon
edhe ata që ranë
me fjalën liri nëpër buzë,
është kushtrim
për kush është trim
e ngrihet pip në këmbë
me peshën e gjakut të patretur !
ODE ZGJIMI
-Një popull që fle, vdes!
Ismail Qemali
Mbi krahërorin tënd Arbëri
Babiloni i dhunës muret i ka shtrirë,
në pesë pjesë zemrën ta ka ndarë!
Në njëren, vdekja tmerrshëm kaliron
palcën e jetës duke shkelur pa mëshirë,
në tjetrën, dhembja fuqishëm të mbërthen
sa herë e mbledh trupin e shkallmuar
dhe zemrës ndër fjalë i jep shpresë!...
Dhembjet tua, moj, edhe gurin e çanë,
bjeshkët i plasi durimi i tepruar-
mblidhe si Anteu fuqinë e shpirtit,
me gjakun e përtërirë munde agoninë-
toka e qielli do ta përfillin fjalën tënde,
sepse për hirë të lirisë pishat rriten në lartësi
dhe zogjtë fluturojnë- lumejtë degdisen kah deti,
nën dëborë kur gjëmojnë bjeshkët
nga zemra e gurëve po këtë fjalë e nxjerrin,
fëmija kur qan, qan sepse mungon ajo,
kohës i dalin thinjat pa dorën e saj
dhe jeta i mbyll kornizat e fatit
nëse në altarin e Lirisë nuk bien dëshmorë!...
LUTJET E MESIAS
MBI KALANË E SHKODRËS
O zot, fale këtë popull
nga mëkatet që bën vazhdimisht
mbi vetvetn,
por mos ia premto tokën e shenjtë
se tokë të shenjtë e ka Shqipërinë!
Dashuri fali për dheun e vet,
dashuri për gjakun
që po i shpishet,
shpëtoje nga coptimi
orakujt e rrejshëm
dhe përmbytja...
se tempullin e parë e ndërtoi për ty,
tempullin e parë për Liri!
SHPJEGIMI I TË KEQES
Vetëm një ngjyrë e keqja nuk e ka-
vetëm një formë dhembja që zgjon ajo,
Si kameleonit i ndërrohen ngjurat,
si reve të mjegullës- forma!
Dhe emra ka sa të duash dhuna-
emra që ta thajnë fjalën në gojë,
dhe duar që të godasin pa mëshirë
por nënshtrimin kurrë nuk e mbërrijnë ato!...
DIALEKTIKË
Sa më fuqishëm godet
dhuna, krimi, tradhëtia
aq më zëshëm jehon kushtrimi-
aq më e shenjtë,
me e nevojshme bëhet Liria!
SI MUND TË HYHET
NË SHEKULLIN E RI
Nuk hyhet
me gjuhën e Don Kishotit
as me Rrosinantin e Sanços
nuk hyhet
as me Kalin Trojan
dhe hingëllimen e tij të kobshme.
Shekulli i ri
nuk është arenë ku vriten gladiatorët
për të kënaqur Satananë !...
Nëpër trajektoren e tij
hyhet me zemrën e qelibartë
dhe Diellin e zbritur
në shuplakë të dorës,
hyhet vertikalisht
me guximin qytetar
për të mbrojtur të vërtetën !
Nga libri poetik:
''GJUHA E DHEUT TIM''
Albin,
Tiranë, 1999
MARR NJË GRUSHT DHE
Marr një grusht dhe Kosove,
e përqafoj si fëmijën-
butësisht e plot mall!
I flas si njeriut tim
sepse ma zgjon hijen e atyre që ranë
duke e mbrojtur,
atyre që ndërruan jetë
duke mbjellur në te
bimën e shpresës për të nesërmen!
Kur më flet,
më flet me gjuhën e djersës dhe gjakut
të etërve që mbuluan
eshtrat me te;
me gjuhën e bimëve
dhe çdo gjëje që rritet
me thërmijat e tij...
ndaj i përkulem si hyjniut
sepse është pjesë e altarit më të shenjtë!
Ah, sa mall të mbaj midis grushtave
dheun për të cilin jetoj e marr frymë,
dheun për të cilin derdha lot,
për të cilin mund të vdes
në çdo kohë-
brumin dhe plafin tim të përjetshëm!
Morinë, 1998
LIRIA
Për Te e vlenë të vdiset, të përgjakemi,
asgjë nuk matet me vlerën e saj, as jeta;
kush i ka fëmijët më të shëndoshë se ne
që duhet të rriten të lirë nën flatrat e saj?!
Është e vetmja gjellë shpirtërore e të vuajturve;
ëndërra, shpresa, gjakimi për të nesërmen;
është gjaku që rrjedh damarëve, zemra që gulçon
për ta parë dritën e bardhë në shuplakë të dorës!
Ajo ka kuptimin e vuajtjes dhe të shenjtërisë
pranë altarit të së drejtës dhe të së vërtetës;
është limfa që u ep gjallëri edhe shekujve
kur maten me të keqen, dhunën e ligësinë!
Liria është kudo, edhe nëpër të imtat bimë
kur luhaten nga era dhe mbahen për tokë;
është në gjethet e malit, gjelbrimin e stuhinë
dhe në çdo tipar të shënuar mbi fytyrën e globit!
Ndaj frymojmë e lëvizim të gjithë; veprojmë;
djersën, gjakun as fjalën nuk i kursejmë për te
që ta bëjmë ate kurorën e të gjitha përpjekjeve-
frytin më të shijshëm në kopshtin e ëndërrës sonë!
Liria është Alfa dhe Beta, tërësia në çdo kuptim,
litari që lidh fuqishëm të gjallën dhe të vdekurën,
që mbanë midis nesh kujtimin e atyre që ranë
për t`i gëzuar pasardhësit gjithë të mirat e saj !
Nuk përshkruhet me fjalë, s`e kap dot poezia;
është i vetmi gjenerator që ka lëvizur kohërat;
kudo që godet pamëshirëm dhuna e tradhëtia
shndërrohet në të vetmin kuptim jetik- Ajo!...
St. Gallen, 1997
TELALLXHIU
I MBRETËRISË SË HIDHUR
Të bardhën e nxinë
me fjalorin e diktuar,
nga tupani i tij tymnajën e nxjerrë
sa herë godet lëkurën e terur të ditëve
të zezën e suvaton
me bardhësitë e plaçkitura
nga shpirti i popullit
deri sa në gijotinë e shtrydhin tradhëtitë
kështu mbretëria
nxjerr para nesh lavirën e synimeve,
asnjëherë s`kuptohet
ç`ngjyrë fshihet pas bebëzave të pudrosura...
Tash edhe kasneci i çmendur
emrin e ka humbur
nëpër të rrahurat e kurdisura
rrugë më rrugë,
e askund sheshi
me at përmendore të rrënuar,
askund shpëtimtari
që t`a lirojë Prometeun!
ZEZONË E MALLKUAR
As hirin nuk ma lënë të mblidhet
te urnat e ditëve,
kanë frikë se ngjizet e ndizet!
As dheun nuk ma lënë të bashkohet
te kodra e kohëve,
kanë frikë mos përtërihet e blerohet!
As lumejt e gjakimeve s`mi lënë të rrjedhin
nëpër shtratin e viteve,
kanë frikë mos vërshojnë dhe prishin
arat e mbjella me bimën e së keqes!...
Zezonë e mallkuar,
kur do të përmbytet ligësia jote,
dinosaurët tu t`a vjellin për hundësh
pranverën e gëlltitur,
u bëfshin fosile të djegura
nën detin e lotëve tanë!
ZGAFELLA
E ZEMRËS SIME
Nën urat e larta të ndjenjave
rridhte lumi i gjakimeve të mia
në mes të fushës së bleruar të mendimeve
ngritej kalaja e ëndërrave
drejtë qiellit-
dorën e ndruajtur prore e shtrinte
të prekë me bedene rrezen e ngrohtë,
e nuk di kush i ndërseu gjithnjë furtunat
kush me tërmete m`i shembte muret
sa herë i afrohesha diellit...
Ajri i përmjegullt me hilet e Kainit
m‘a vodhën paturpësisht dashurinë
edhe atëherë kur mendoja
se do të mjaftonin troshkat e saj
tash, në sheshin e tymosur
kulla e ëndërrave më është djegur-
frymëmarrja ime i ngjanë
një lisi të zhbiruar
me i zgafellë të madhe futë në gji!
PERSIATJE
MBI VDEKJEN
Kur vdiset vetëm, në mesudhë
vdiset dhimbshëm, pa fitore në dorë
me ankthin e dyshimit për të nesërmen!
Kur vdiset i coptuar nga hijenat
toka gjëmon dhe nuk e duron plagën,
zemra e trollit rrudhet
e limfa e ditëve thahet nga trishtimi!
Kur vdiset i vrarë pas kurrizit,
i prerë në fyt; i shpuar në hekur...
dielli e mbulon fytyrën nga turpi i dhunës
e mezi e shikon botën e çmendur
poshtë vetes!...
Vetëm në front vdiset burrërisht
për ta ushqyer me shpresa drejtësinë
se një ditë e keqja do të marrë fund!
PRANVERA E VARGJEVE
Kjo stinë vie atëherë kur shpirti dhemb
e nënqiellit të ndjenjave rigon mjaft shi
sa të mugullojë mendimi pipave të fjalës.
Vie vetëm kur nuk pajtohesh me heshtjen,
kur gjelbrimi shpurdhë në brendësinë e gjërave
nxitur nga etja për të lënë gjurmët e veta
në hapësirë.
Pranvera e vargjeve është ridefinim i kohërave
kur e qena dhe e paqena masin njëra-tjetrën;
kur e liga dhe e drejta përleshen fytas
e në vazhdimësi;
kur brumi i shpirtit formësohet në fushë të bleruar,
në lisa kryelartë e në bjeshkë mendimesh-
në tërësinë e asaj që njësohet me të bukurën!...
PËSHPËRITJET
E NJË GJETHI TË THARË
Vështirë pranoj të zverdhem nga gjelbrimi
kur më soset fryma e ditëve të mia
duke kulluar ajrin dhe fshirë hapësirën
nga thërmijat e imta të vdekjes
ngjyra më shpenzohet ngadalë e padiktuar
me at gjoll murtaje në zemër...
Sa lehtë më shkëput dora e kohës
e m`lëshon përtej kujdesit të vet
mbi tokën e lagur të dhembjeve,
prap u rri te këmbët degëve të mia
nën dëborën e heshtjes e rrëketë e pikëllimit
dhe pleh i bëhem trungut kryelartë
për t`ia ushqyer blerimin e stinëve që vinë!
MOTIV I LASHTË KOSOVE
A do të vish në dasmë
si në motet e përgjakshme
valles së krismave
t`ia marrim,
Nusen pa tjetër do ta sjellim
oxhakun ta rrisim
e Kulla të shndërrisë-
ajo Diellin e ka në ballë
si e Bukura e Dheut
në mitet mijëvjeçare,
Ti patjetër do të vish
në dasmën e lirisë, o burrë-
t`i plasim hijenat
me vallen e krismave!
DËSHIRË E VETME
E LUFTËTARIT TË LIRISË
Sikur të kisha
shtatëmijë duar,
çdo njëren do t`a ngritja
kundër armikut;
sikur të kisha
shtatëmijë jetë,
asnjë s`do t`më dhimbsej
për lirinë;
sikur të kisha
shtatëmijë zemra,
prap do t`më digjeshin
për bashkimin;...
sikur të jetoja
ndër shtatëmijë mrekulli,
të gjitha do t`i lija
për Atdheun!
YJE TË PËRJETËSISË
-Dëshmorëve që ranë për lirinë dhe pavarësinë e Kosovës në betejat e përgjakshme me okupatorët serbë!
Juve më të mirëve u zgjodhi amshimi
që lisat e krenisë të kenë hapësirë të mjaftueshme
për t`u rritur në bebëzat e njoma të fëmijëve tanë,
që nënat tona t`i përtërijë shpresa
e të kenë motive të pashterrshme ninullash
deri sa përkundin nipat në djepat e kohëve,
që baballarët ta mundin pleqërinë me kujtimin tuaj
e ndër oda të flasin për ju si për legjendat e moçme-
plisin ta kenë edhe më të bardhë se thinjat e tyre!...
Juve më të mirëve u zgjodhi pavdekësia
sepse tokën e Atdheut e deshët më shumë se veten,
vetëm ju e shpaguat burrërisht qumshtin e nënave,
fytyrën ia latë trollit me dorën e shpirtit të bardhë;
vetëm ju e shpaguat ujin e kristaltë të krojeve-
me kristalin e ndjenjave tuaja
yje të ëndërrave tona u bëtë nëpër qiell!
Kosovës i ratë te këmbët plot dinjitet e njerëzi,
plagët e hapura ia shëruat me afshin e gjakut tuaj,
dhembjet ia mblodhët nga balli
me dorën e fuqishme të luftëtarit...
dhe të nesërmes ia bëtë kurorë frymëmarrjet e fundit!
LAGJA E TRIMAVE
-Familjes heroike të Shaban Jasharit të Prekazit të Drenicës dhe bijve të nderuar të saj, luftëtarëve të paepur të lirisë- Hamëz e Adem Jashari dhe të gjithë bashkëluftëtarëve e dëshmorëve tjerë të kësaj ane!
Ju e përflakët dëborën e Janarit,
akujt e shpirtit na i shkritë me prushin e zemrës
shkurtit ia shkurtuat ditët me krisma
e marsi e thirri pranverën e këngëve
nëpër gunën e klithjeve tona!
Lagja juaj u rrit nëpër dhembjen tonë
kur buzëqeshjet e njoma të fëmijëve ia bëtë kurorë lirisë,
djepi i këngëve tona prore do t`i përkundë
me i plagë të madhe në zemër ditët që do vinë!
Me ju qëndresa e vuri edhe njëherë veten në sprovë,
piramida e dhunës u rrënua me at gur
që e hodhët ju në ballin e paturpshëm të kohës-
edhe nëse fryma u ndal, karvani u nis
me Jasharajt krushq të parë e fishkekun në grykë
kah dielli i shpresave tona!
Kur të na kthehet do të vie me shpirtrat tuaj
të shndërruar në rrezet e shndërritshme të përlindjes
krismat tuaja shënuan lëvizjen e ditëve,
kushtrimi burrëror e zgjoi Kosovën deri në Dukagjin-
tash, gjaku i juaj do kthehet me flamur fitoresh në dorë!
STILISTIKË
1. Anafora
E kam kërkuar në xhepat e shkyer të kohës
e kam kërkuar në rrjedhën e mnershme të fatit
e kam kërkuar në thinjat e mia maleve
e kam kërkuar në shënjestër
blerimin e vjedhur shumë stinë.
E gurët shënuan përgjakimet e mia në palcë
e gurët dëshmuan suferinën e dhembjes.
2. Simploka
O unë do ta zbres ylberin në brigjet e ëndërrës
do ta mbjell lulëkuqen në brigjet ëndërrës-
në këtë kryqëzim hekurash dhëmbët do t`i mprehë koha
në këtë kryqëzim hekurash do të varen maskimet!
3. Anadiploza
E pra vejushë e përdalur, kthema yllin tim
yllin e syrgjynosur në "puthjet" e tua-
vetëm unë e njoh "ledhatimin" tënd
"ledhatimin" tënd me dhëmbët e ujkut në faqe!
Heu, s`i dua shekujt në vizitë muzeumeve
kurrë si Laokonti
si Laokonti me gënjeshtrën kraheqafe!
''GJUHA E DHEUT TIM''
Albin,
Tiranë, 1999
MARR NJË GRUSHT DHE
Marr një grusht dhe Kosove,
e përqafoj si fëmijën-
butësisht e plot mall!
I flas si njeriut tim
sepse ma zgjon hijen e atyre që ranë
duke e mbrojtur,
atyre që ndërruan jetë
duke mbjellur në te
bimën e shpresës për të nesërmen!
Kur më flet,
më flet me gjuhën e djersës dhe gjakut
të etërve që mbuluan
eshtrat me te;
me gjuhën e bimëve
dhe çdo gjëje që rritet
me thërmijat e tij...
ndaj i përkulem si hyjniut
sepse është pjesë e altarit më të shenjtë!
Ah, sa mall të mbaj midis grushtave
dheun për të cilin jetoj e marr frymë,
dheun për të cilin derdha lot,
për të cilin mund të vdes
në çdo kohë-
brumin dhe plafin tim të përjetshëm!
Morinë, 1998
LIRIA
Për Te e vlenë të vdiset, të përgjakemi,
asgjë nuk matet me vlerën e saj, as jeta;
kush i ka fëmijët më të shëndoshë se ne
që duhet të rriten të lirë nën flatrat e saj?!
Është e vetmja gjellë shpirtërore e të vuajturve;
ëndërra, shpresa, gjakimi për të nesërmen;
është gjaku që rrjedh damarëve, zemra që gulçon
për ta parë dritën e bardhë në shuplakë të dorës!
Ajo ka kuptimin e vuajtjes dhe të shenjtërisë
pranë altarit të së drejtës dhe të së vërtetës;
është limfa që u ep gjallëri edhe shekujve
kur maten me të keqen, dhunën e ligësinë!
Liria është kudo, edhe nëpër të imtat bimë
kur luhaten nga era dhe mbahen për tokë;
është në gjethet e malit, gjelbrimin e stuhinë
dhe në çdo tipar të shënuar mbi fytyrën e globit!
Ndaj frymojmë e lëvizim të gjithë; veprojmë;
djersën, gjakun as fjalën nuk i kursejmë për te
që ta bëjmë ate kurorën e të gjitha përpjekjeve-
frytin më të shijshëm në kopshtin e ëndërrës sonë!
Liria është Alfa dhe Beta, tërësia në çdo kuptim,
litari që lidh fuqishëm të gjallën dhe të vdekurën,
që mbanë midis nesh kujtimin e atyre që ranë
për t`i gëzuar pasardhësit gjithë të mirat e saj !
Nuk përshkruhet me fjalë, s`e kap dot poezia;
është i vetmi gjenerator që ka lëvizur kohërat;
kudo që godet pamëshirëm dhuna e tradhëtia
shndërrohet në të vetmin kuptim jetik- Ajo!...
St. Gallen, 1997
TELALLXHIU
I MBRETËRISË SË HIDHUR
Të bardhën e nxinë
me fjalorin e diktuar,
nga tupani i tij tymnajën e nxjerrë
sa herë godet lëkurën e terur të ditëve
të zezën e suvaton
me bardhësitë e plaçkitura
nga shpirti i popullit
deri sa në gijotinë e shtrydhin tradhëtitë
kështu mbretëria
nxjerr para nesh lavirën e synimeve,
asnjëherë s`kuptohet
ç`ngjyrë fshihet pas bebëzave të pudrosura...
Tash edhe kasneci i çmendur
emrin e ka humbur
nëpër të rrahurat e kurdisura
rrugë më rrugë,
e askund sheshi
me at përmendore të rrënuar,
askund shpëtimtari
që t`a lirojë Prometeun!
ZEZONË E MALLKUAR
As hirin nuk ma lënë të mblidhet
te urnat e ditëve,
kanë frikë se ngjizet e ndizet!
As dheun nuk ma lënë të bashkohet
te kodra e kohëve,
kanë frikë mos përtërihet e blerohet!
As lumejt e gjakimeve s`mi lënë të rrjedhin
nëpër shtratin e viteve,
kanë frikë mos vërshojnë dhe prishin
arat e mbjella me bimën e së keqes!...
Zezonë e mallkuar,
kur do të përmbytet ligësia jote,
dinosaurët tu t`a vjellin për hundësh
pranverën e gëlltitur,
u bëfshin fosile të djegura
nën detin e lotëve tanë!
ZGAFELLA
E ZEMRËS SIME
Nën urat e larta të ndjenjave
rridhte lumi i gjakimeve të mia
në mes të fushës së bleruar të mendimeve
ngritej kalaja e ëndërrave
drejtë qiellit-
dorën e ndruajtur prore e shtrinte
të prekë me bedene rrezen e ngrohtë,
e nuk di kush i ndërseu gjithnjë furtunat
kush me tërmete m`i shembte muret
sa herë i afrohesha diellit...
Ajri i përmjegullt me hilet e Kainit
m‘a vodhën paturpësisht dashurinë
edhe atëherë kur mendoja
se do të mjaftonin troshkat e saj
tash, në sheshin e tymosur
kulla e ëndërrave më është djegur-
frymëmarrja ime i ngjanë
një lisi të zhbiruar
me i zgafellë të madhe futë në gji!
PERSIATJE
MBI VDEKJEN
Kur vdiset vetëm, në mesudhë
vdiset dhimbshëm, pa fitore në dorë
me ankthin e dyshimit për të nesërmen!
Kur vdiset i coptuar nga hijenat
toka gjëmon dhe nuk e duron plagën,
zemra e trollit rrudhet
e limfa e ditëve thahet nga trishtimi!
Kur vdiset i vrarë pas kurrizit,
i prerë në fyt; i shpuar në hekur...
dielli e mbulon fytyrën nga turpi i dhunës
e mezi e shikon botën e çmendur
poshtë vetes!...
Vetëm në front vdiset burrërisht
për ta ushqyer me shpresa drejtësinë
se një ditë e keqja do të marrë fund!
PRANVERA E VARGJEVE
Kjo stinë vie atëherë kur shpirti dhemb
e nënqiellit të ndjenjave rigon mjaft shi
sa të mugullojë mendimi pipave të fjalës.
Vie vetëm kur nuk pajtohesh me heshtjen,
kur gjelbrimi shpurdhë në brendësinë e gjërave
nxitur nga etja për të lënë gjurmët e veta
në hapësirë.
Pranvera e vargjeve është ridefinim i kohërave
kur e qena dhe e paqena masin njëra-tjetrën;
kur e liga dhe e drejta përleshen fytas
e në vazhdimësi;
kur brumi i shpirtit formësohet në fushë të bleruar,
në lisa kryelartë e në bjeshkë mendimesh-
në tërësinë e asaj që njësohet me të bukurën!...
PËSHPËRITJET
E NJË GJETHI TË THARË
Vështirë pranoj të zverdhem nga gjelbrimi
kur më soset fryma e ditëve të mia
duke kulluar ajrin dhe fshirë hapësirën
nga thërmijat e imta të vdekjes
ngjyra më shpenzohet ngadalë e padiktuar
me at gjoll murtaje në zemër...
Sa lehtë më shkëput dora e kohës
e m`lëshon përtej kujdesit të vet
mbi tokën e lagur të dhembjeve,
prap u rri te këmbët degëve të mia
nën dëborën e heshtjes e rrëketë e pikëllimit
dhe pleh i bëhem trungut kryelartë
për t`ia ushqyer blerimin e stinëve që vinë!
MOTIV I LASHTË KOSOVE
A do të vish në dasmë
si në motet e përgjakshme
valles së krismave
t`ia marrim,
Nusen pa tjetër do ta sjellim
oxhakun ta rrisim
e Kulla të shndërrisë-
ajo Diellin e ka në ballë
si e Bukura e Dheut
në mitet mijëvjeçare,
Ti patjetër do të vish
në dasmën e lirisë, o burrë-
t`i plasim hijenat
me vallen e krismave!
DËSHIRË E VETME
E LUFTËTARIT TË LIRISË
Sikur të kisha
shtatëmijë duar,
çdo njëren do t`a ngritja
kundër armikut;
sikur të kisha
shtatëmijë jetë,
asnjë s`do t`më dhimbsej
për lirinë;
sikur të kisha
shtatëmijë zemra,
prap do t`më digjeshin
për bashkimin;...
sikur të jetoja
ndër shtatëmijë mrekulli,
të gjitha do t`i lija
për Atdheun!
YJE TË PËRJETËSISË
-Dëshmorëve që ranë për lirinë dhe pavarësinë e Kosovës në betejat e përgjakshme me okupatorët serbë!
Juve më të mirëve u zgjodhi amshimi
që lisat e krenisë të kenë hapësirë të mjaftueshme
për t`u rritur në bebëzat e njoma të fëmijëve tanë,
që nënat tona t`i përtërijë shpresa
e të kenë motive të pashterrshme ninullash
deri sa përkundin nipat në djepat e kohëve,
që baballarët ta mundin pleqërinë me kujtimin tuaj
e ndër oda të flasin për ju si për legjendat e moçme-
plisin ta kenë edhe më të bardhë se thinjat e tyre!...
Juve më të mirëve u zgjodhi pavdekësia
sepse tokën e Atdheut e deshët më shumë se veten,
vetëm ju e shpaguat burrërisht qumshtin e nënave,
fytyrën ia latë trollit me dorën e shpirtit të bardhë;
vetëm ju e shpaguat ujin e kristaltë të krojeve-
me kristalin e ndjenjave tuaja
yje të ëndërrave tona u bëtë nëpër qiell!
Kosovës i ratë te këmbët plot dinjitet e njerëzi,
plagët e hapura ia shëruat me afshin e gjakut tuaj,
dhembjet ia mblodhët nga balli
me dorën e fuqishme të luftëtarit...
dhe të nesërmes ia bëtë kurorë frymëmarrjet e fundit!
LAGJA E TRIMAVE
-Familjes heroike të Shaban Jasharit të Prekazit të Drenicës dhe bijve të nderuar të saj, luftëtarëve të paepur të lirisë- Hamëz e Adem Jashari dhe të gjithë bashkëluftëtarëve e dëshmorëve tjerë të kësaj ane!
Ju e përflakët dëborën e Janarit,
akujt e shpirtit na i shkritë me prushin e zemrës
shkurtit ia shkurtuat ditët me krisma
e marsi e thirri pranverën e këngëve
nëpër gunën e klithjeve tona!
Lagja juaj u rrit nëpër dhembjen tonë
kur buzëqeshjet e njoma të fëmijëve ia bëtë kurorë lirisë,
djepi i këngëve tona prore do t`i përkundë
me i plagë të madhe në zemër ditët që do vinë!
Me ju qëndresa e vuri edhe njëherë veten në sprovë,
piramida e dhunës u rrënua me at gur
që e hodhët ju në ballin e paturpshëm të kohës-
edhe nëse fryma u ndal, karvani u nis
me Jasharajt krushq të parë e fishkekun në grykë
kah dielli i shpresave tona!
Kur të na kthehet do të vie me shpirtrat tuaj
të shndërruar në rrezet e shndërritshme të përlindjes
krismat tuaja shënuan lëvizjen e ditëve,
kushtrimi burrëror e zgjoi Kosovën deri në Dukagjin-
tash, gjaku i juaj do kthehet me flamur fitoresh në dorë!
STILISTIKË
1. Anafora
E kam kërkuar në xhepat e shkyer të kohës
e kam kërkuar në rrjedhën e mnershme të fatit
e kam kërkuar në thinjat e mia maleve
e kam kërkuar në shënjestër
blerimin e vjedhur shumë stinë.
E gurët shënuan përgjakimet e mia në palcë
e gurët dëshmuan suferinën e dhembjes.
2. Simploka
O unë do ta zbres ylberin në brigjet e ëndërrës
do ta mbjell lulëkuqen në brigjet ëndërrës-
në këtë kryqëzim hekurash dhëmbët do t`i mprehë koha
në këtë kryqëzim hekurash do të varen maskimet!
3. Anadiploza
E pra vejushë e përdalur, kthema yllin tim
yllin e syrgjynosur në "puthjet" e tua-
vetëm unë e njoh "ledhatimin" tënd
"ledhatimin" tënd me dhëmbët e ujkut në faqe!
Heu, s`i dua shekujt në vizitë muzeumeve
kurrë si Laokonti
si Laokonti me gënjeshtrën kraheqafe!
Nga libri poetik:
“BARASPESHA E HUMBUR”
Qëndresa,
Gjakovë, 2003
FIDANET E FJALËS
Urdhëroni kohëra
bimët e shpirtit tim
rritur me vështirësi
në truallin e gjakut!
Nuk keni nevojë
të shpjegoni bukurinë-
mund t`a shijoni
në tërësinë e dhembjes që zgjon,
nga bërthama
e përtërirjes sonë
një kopsht fjalësh
është rritur përsëri-
digjet me etjen
e truallit në shpërthim
për ajrin e pastërt
dhe hapësirën e lirë!
VARGU IM
Të gropos thellë ndër damarë
e mbinë përsëri nëpër dhembje
atëherë kur më së pakut të pres,
të hedh përtej harresës
e rikthehesh me një kujtim të përtërirë
në gjolin e lotëve të mi,
të shkund për kërcyellin e fjalës
dhe mendoj se të kam ç`rrënjosur
nga trualli i dhembjeve
e ti, sërish nxjerrë pipa të rinj
nëpër çdo plagë shpirti...
BURIM I SHTERUR
Me hapat
që lëkunden nga malli
kthehem çdoherë
te një burim i shterur
i këngës sime...
As lotë nuk dalin
nga damarët e vargjeve
që kanë tretur stinët,
as gjama e ngrirë
në gëzimin e tharë
nuk dëgjohet!…
Shekuj paskan kaluar
në një pikë vetmie-
pranë kohës së heshtur
e zbrazëtirave
të lindjes së dështuar
janë rritur
drizat e egër etjes!
RROTULL
U ramë rrotull
e të përgjumur
rrathëve të ferrit,
të gjitha cerberëve
u ramë në kthetra
dhe u përgjakëm
deri në palcën
e dhembjes së madhe!…
Fati na ndihmoi
më shumë se dija,
se vetëdija
dhe shpëtuam
nga vetvrasjet
e shumëpritura!…
LËVOZHGA
E PIKËLLIMIT
Frymën t`a ndalë
po të mbështuall
në embrionin e dhembjes
nëpër buzë fjala të vdes
para se të shqiptohet,
ëndërrat e humbin
ngjyrën e shpresës-
durimi shndërrohet
në njollë të trishtë
të vetmisë që tallet
e krimbur pranë teje,
as vrimë nuk gjënë
për të plasur lotin-
rrjedha e ditëve bëhet
kortezh i pangjyrë
i hapësirës së ndrydhur…
Vetëm kënga e grisë
lëvozhgën e mallkuar!
KRIZA E POEZISË
Është krasitur nga metaforat,
nga përkushtimet serioze
të mendimit për të nesërmen,
në një lumë psherëtimash
qenka shndërruar poezia-
aventurat, përshtypjet e çastit
kanë vërshuar nëpër fushë
nën të cilat prore lëngon
faqja e blertë e bukurisë!...
Kjo është kriza e artit të fjalës,
zbritja në pikënisjen e ultë-
personifikimi, simboli, alegoria
nëpër fërfllizë më vinë
e më trokasin në portë!...
Këtu zë fill përgjithësimi
i vargut që përbiron
shqetësimet e zgjedhura të ditëve!
PËRMASAT
E SHTEGËTIMIT
Kam ecur pafund
nëpër shtegun e shqetësimeve
për ta gjetur njeriun e humbur
dhe kam ndihmuar ëndërrën e tij
që të mbijë e gjelbërt
në fushën e hapur të përpjekjes.
Nuk e di kush ka vrapuar më shumë
ditë e natë përmbi dallgë
me këmbët e qullura të këngës
diellin e fshehur për të zënë
përtej reve të mbarsura në vetëtima!
Shpesh kam braktisur vetveten
e shembur jam nga ankthet e mbledhura
nëpër skutat e ferrit
por kotjen e kam ndjekur nga sytë
vetëm gjumi të mos na zë
në prehrin djallëzor të dështimit!…
Nuk di kur jam nisur së pari,
nuk di kur jam ndalur së fundi
për të qetësuar unin e cfilitur,
zemrën e kam lëshuar prore në fluturim
që të vizatojë diellin e shpirtit
me krahët e praruar të dashurisë
në mes të horizontit
dhe ndjekur e kam pastaj nëpër kohë
deri në pikën e panjohur
të ngarendjes së pafund !…
RRËFIM INTIM
Bulevardi i të dashuruarve
shëtit gjithnjë pa mua
bulevardi im është mbushur me gjethe të rëna-
sa herë ka shëtitur për dore kohën e vrarë
është rrahur stuhishë
e lidhur në grykë
nga degët e zhveshura të dhembjes!...
Bulevardi im nuk ka ndërruar dy hapa gëzimi
pa ia ngrehur koha
një kurthë të fshehtë nëpër këmbë,
edhe nëse ka mbledhur
ndonjë shkëndijë në bebëza
qielli është shembur mbi kokë
duke na vënë nën shqelmat e egër të ditëve!
Një dëshirë e mbetur peng prore qanë në mua
derisa njerka kohë ma vjedhë
bulevardin e gëzimit,
përse vallë kjo dorë demoniane
m`i ndjek gjithnjë
zogjtë e lodhur të shpresave
nga nënqielli i ngrysur i shqetësimit?!…
PAMUNDËSIA
Vështirë të ndërtosh
kullat e shpresave
me rërën e zhgënjimit
dhe ëndërrat e bjerrura
t`ua bësh dritare,
vështirë të ngrehësh
bjeshkë mendimesh
që s`i dridhë tërmeti-
aty ku s`përfillet
ku s`të pranohet fjala;
uragan të jesh
pa valë që të ndjekin,
pa zemrën e madhe të detit!...
Edhe baltë të jeshë
është vështirë
kur të shqelmon E liga!
NË VORBULLËN E DITËVE
Ashpër ndeshen valët
në vorbullën e ditëve-
velat e përpjekjes
lundrës kryeneqe
ia shqyejnë pa mëshirë,
shpresat i përmbyten
në pafundësinë e harrimit.
Anija me profil dhelpre
përvidhet nëpër furtunë,
me zhdërvjelltësinë
e gënjeshtrave
krihët e vdekjes mashtron.
Liburnia e mbështjellur
në profil tufanesh
shtyllën e ëndërrës së vet
përpiqet ta shpëtojë,
harron Poseidonin
që dallgët i ndërsen
nga ishulli fqinj i tradhëtisë
ndaj, nuk u shpëton
kazmave të erës së përdalë
as ndërgjegjes së vrarë
të pashpirtësive!…
DHEMBJA
E KOHËS SË VDEKUR
Kur të vidhet mjeshtërisht
rinia e ëndrrave
e shtigjet e këngës mbyllen,
kur të thahet njomësia e ditëve
dhe të syrgjynojnë kot
në ishullin e vetmuar
të dhembjes që pëlcet,
kur vitet t`i vjedhin
e t`a të lënë vetëm skeletin
e një kufome të pështirë
të kohës së vdekur…
çka vlejnë konventat,
ligjet dhe të drejtat njerëzore
të mykura ndër sirtarë?!
Koha vdes edhe atëherë
kur prej saj nuk mund të nxirret
fryti i gëzimit,
kur prej saj nuk rrjedh
kënga dhe fjala e lirë
apo kur dashuria mungon!
ENGJUJT E HIDHËRUAR
Nuk i prek më vaji i nënave
për kufomat e zhdukura të fëmijve,
nuk i prek rënkimi i etërve
për bijtë e zhdukur nga lubitë
asaj nate të kobshme
mbi trojet e përgjakura të lirisë,
nuk i pikëllon as gjama
e atyre që ranë papritur
në zjarrin e çmendur të ferrit
që nën cytjet e Satanait mori frymë!
Nuk i pikëllon asgjë e dhimbshme
nga njëmijë dramat shqiptare,
madje as thirrjet e parreshtura
të atyre që mbijetuan të gjymtë
në emër të drejtësisë së pritur!…
Prandaj, nuk e di pse priremi
t`i shohim me flatra të bardha
ata që buzëqeshjet i kanë ngrirë
hapësirës së futur në kornizë
dhe vazhdimisht pështyjnë
mbi ëndërrën tonë të lirë!…
KRYEDEMONI
Përsëri po shitet
nën petkat e orakullit
aureolën e shkëlqimit
vetvetes duke ia ngritur-
kryedemoni dhelparak!
Tërë natën pastaj
kurthat e dredhisë
vrushkujve të dritës ua ngre
e vret e pret
duke fshirë me kujdes
gjurmët e ndërgjegjes së vrarë!
Mjegullën e verbërimit
e quan shteg të urtësisë
duke dashur të na kthejë
në stinën e kaluar
të dhembjes së pa fund,
ndërsa nëpër duar
ditët e vrara i rrjedhin
e kohës i digjen mushkëritë!...
Përsëri po shitet
nën petkat e engjullit
kryedjalli i tradhëtisë,
por, e nesërmja e këndellur
shtatë palë qiej
do t`ia shembë mbi kokë!
KRENARIA
E RRËNIMIT
Ende gjuha e zjarrit
me profil tufanesh
kullën e nderit tonë
e mbështjell,
ende përtypin
gojët e çmendura të flakës
dritaret tona të brejtura
nga krimbi i kohës që shkoi,
ende tymos
kulmi i dhembjeve tona
nën qiellin e ngrysur
të stuhive,
ende po shemben
trarët e qëndresës së brishtë
nga goditjet e papritura
të rrufeve...
Ndaj, vetëm ai-
i vetëshpalluri profet
i shpëtimit tonë
ka mundësi të dehet
me krenarinë e paturpshme
të rrënimit!
UDHA E SUKSESIT
Vie një zanë përëndimi
e ndërron vendin e gurëve
në votrën e pafajësisë fëminore
të vendlindjes sime.
I thotë hirushës sonë
se do ta bëjë mis bukurie
në mes të kodrave të tejkaluara
të konkurencës së plakur,
se do t`ia hapë udhën e suksesit
në tunelin e pafund të botës!...
Kjo ishte ëndërra e saj
që të dalë në mesin e margaritarëve
pa leckat e nderit
të së kaluarës që ka ndërruar
pamjen e mendimit.
Tani, në pasqyrën e ditëve
fytyrën e grisur të shpresave
e shiqon plot dhembje-
përtej xhamit oshëtinë
kaosi i fjalëve
që pikëpyetjet i gëlltit…
nuk e gjënë dot çelësin e kohës
për të hapur
kutinë e kujtimeve të ndrydhura,
ndaj, lotët i bien
në hirin e psherëtimave
dhe tretet ndër shqetësime
shtigjeve të përpira nga hapësira!
CUNGIMI I LIRISË (IV)
Liria
nuk guxon të jetë
rrokje e këputur,
torzo e fjalës
as klithmë
e ndrydhur në mes !
Liria
nuk guxon të jetë
ëndërr e bjerrë,
as kalë trojan
që futë tradhëtinë
në kalanë e djegur
të shpresave!…
Liria
nuk guxon të jetë
plaf i argjendtë
i mjegullave
që ulen mbi fushë
për të mbuluar
bjeshkët e rrënuara
të mendimit,
as cung i cunguar
i gjysmë këngëve
që këndohen
së prapthi!...
DREÇI I VERDHË
Së pari e futi bishtin
pastaj kokën dhe trupin
në shtëpinë tonë,
me buzëqeshje të shtirur
zu vend ballë oxhakut,
gjarprin e shtëpisë
e përpiu menjëherë
dhe strofullën mbaroi
në sytë e botës…
Pa i lodhur duart
më rrahu për vdekje
e më hodhi për dritare,
më përzuri përtej detit
tek brenë miza hekur!…
Me dy hapa më zuri
edhe në skaj të botës,
këlyshtë e saj tani
batërdisin qetësinë time
të fundit-
kohë e dreçit të verdhë
me fasadën e rrejshme
të bukurisë
që të gllabëron
e të përtypë ngadalë!…
LUFTË E HUMBUR
Pa dyshim
e kam humbur luftën
që kur djalli u fut
në shtëpinë tonë-
as mirëkuptim
as ndihmë nuk gjën
nga shpirtërat
e atyre
që paska pushtuar
e Liga!…
Pa dyshim
e kam humbur luftën,
por kapitullimin
për të gjallë
nuk e pranoj!
KASNECI I ZGJIMIT
A e patë të bredhë shesh më shesh
me zemrën e shndërruar në tupan
e mushkëritë e bëra rrëshiq
për të zgjuar kohën e fjetur
mëngjeset të mos vriten në pabesi,
duke gëlltitur lotin e plasur
përpëlitjeve kur nuk del fjala
duke zgjuar mendimet për të nesërmen
nata pa i ndrydhur nën shqelmat e territ?!
Ai gishtat i shtorri duke u rënë ditëve
për t`i shkundur nga kujtimet e hidhura
nga dhembjet e çasteve të vjedhura!...
Merreni përdore pra kasnecin e zgjimit
e shpjereni t`a ndjejë ngritjen e diellit
në altarin e pavdekësisë,
që t`i njohë shenjat e para të thirrjeve
në detin e harrimit të mos vdesim!
ZOGU I KËNGËS
Rob e patën zënë
drizat e stinëve të ndrydhura
të shterpëzimit,
dhembjet e përgjakën
furtunat e çmendura të dhunës
dhe etja e këngës...
ndaj, me cuklat e shpresës
e hapi shtegun e guximit
në strofullën e kërcënuar,
të mbledhur sa një vezë
në gojë të gjarpërit.
Qiellit të këngës fluturoi
duke mundur heshtjen e lidhur
lëmsh në fyt
nga vdekja e përpirë,
me sqepin e tij të vogël
shpoi në qiellin e fatkeqësisë
vrimën e cicërimës së lirë
nëpër të cilën rrjedhin
vrushkujt e dritës!...
MBIJETESA
Damarëve të jetës së ndrydhur
orakujt e dritës mbollën ca vargje,
ndjenjat e mbijetuara
i ngritën në këmbë
gjymtyrët e mbetura gjallë
nën shqelmat e pamëshirshëm të dhunës
dhe formësuan bërthamën
e këngës së pavdekshme!...
Kështu u ngrit shkalla e parë e guximit
për të ndërtuar kullën e qëndresës
e për t´ua zënë pritën
stuhive të çmendura!…
Tani mund të themi lirisht
se nuk vdiqëm tërësisht
se nuk qemë të humbur,
se gjallë na kishte mbajtur
një fitil i pashuar i këngës!
DASHURI E PAFUND
Mbi të gjitha përpëlitjet
dhe zhaurimat e brendshme
një mendim guduliset
poreve të lodhura të qenies.
Një ditë, do të lodhet penda
dhe vrapi do të ndalet
që të prehet në djepin e heshtjes.
Nuk kam shkruar shumë
por kam mbrojtur të vërtetën
dhe jam fare i qetë
në brendinë e fjalëve të mia.
Kështu, më gëzon fakti
që do të jem baltë e pluhur
nën këmbët e gjalla të brezave
që shqip do të më flasin
mbi poret e tretura të qenies.
Është kënaqësi të jesh baltë
apo kockë e gjetur në shesh
me të cilën do të lozë fëmiu
i nipit të stërnipit tim
dhe fjalët e para do të gugatë
në gjuhën tëndë të lashtë
duke thyer lëvozhgën
e dashurisë së pafund!…
PËRGATITI:FLORI BRUQI
“BARASPESHA E HUMBUR”
Qëndresa,
Gjakovë, 2003
FIDANET E FJALËS
Urdhëroni kohëra
bimët e shpirtit tim
rritur me vështirësi
në truallin e gjakut!
Nuk keni nevojë
të shpjegoni bukurinë-
mund t`a shijoni
në tërësinë e dhembjes që zgjon,
nga bërthama
e përtërirjes sonë
një kopsht fjalësh
është rritur përsëri-
digjet me etjen
e truallit në shpërthim
për ajrin e pastërt
dhe hapësirën e lirë!
VARGU IM
Të gropos thellë ndër damarë
e mbinë përsëri nëpër dhembje
atëherë kur më së pakut të pres,
të hedh përtej harresës
e rikthehesh me një kujtim të përtërirë
në gjolin e lotëve të mi,
të shkund për kërcyellin e fjalës
dhe mendoj se të kam ç`rrënjosur
nga trualli i dhembjeve
e ti, sërish nxjerrë pipa të rinj
nëpër çdo plagë shpirti...
BURIM I SHTERUR
Me hapat
që lëkunden nga malli
kthehem çdoherë
te një burim i shterur
i këngës sime...
As lotë nuk dalin
nga damarët e vargjeve
që kanë tretur stinët,
as gjama e ngrirë
në gëzimin e tharë
nuk dëgjohet!…
Shekuj paskan kaluar
në një pikë vetmie-
pranë kohës së heshtur
e zbrazëtirave
të lindjes së dështuar
janë rritur
drizat e egër etjes!
RROTULL
U ramë rrotull
e të përgjumur
rrathëve të ferrit,
të gjitha cerberëve
u ramë në kthetra
dhe u përgjakëm
deri në palcën
e dhembjes së madhe!…
Fati na ndihmoi
më shumë se dija,
se vetëdija
dhe shpëtuam
nga vetvrasjet
e shumëpritura!…
LËVOZHGA
E PIKËLLIMIT
Frymën t`a ndalë
po të mbështuall
në embrionin e dhembjes
nëpër buzë fjala të vdes
para se të shqiptohet,
ëndërrat e humbin
ngjyrën e shpresës-
durimi shndërrohet
në njollë të trishtë
të vetmisë që tallet
e krimbur pranë teje,
as vrimë nuk gjënë
për të plasur lotin-
rrjedha e ditëve bëhet
kortezh i pangjyrë
i hapësirës së ndrydhur…
Vetëm kënga e grisë
lëvozhgën e mallkuar!
KRIZA E POEZISË
Është krasitur nga metaforat,
nga përkushtimet serioze
të mendimit për të nesërmen,
në një lumë psherëtimash
qenka shndërruar poezia-
aventurat, përshtypjet e çastit
kanë vërshuar nëpër fushë
nën të cilat prore lëngon
faqja e blertë e bukurisë!...
Kjo është kriza e artit të fjalës,
zbritja në pikënisjen e ultë-
personifikimi, simboli, alegoria
nëpër fërfllizë më vinë
e më trokasin në portë!...
Këtu zë fill përgjithësimi
i vargut që përbiron
shqetësimet e zgjedhura të ditëve!
PËRMASAT
E SHTEGËTIMIT
Kam ecur pafund
nëpër shtegun e shqetësimeve
për ta gjetur njeriun e humbur
dhe kam ndihmuar ëndërrën e tij
që të mbijë e gjelbërt
në fushën e hapur të përpjekjes.
Nuk e di kush ka vrapuar më shumë
ditë e natë përmbi dallgë
me këmbët e qullura të këngës
diellin e fshehur për të zënë
përtej reve të mbarsura në vetëtima!
Shpesh kam braktisur vetveten
e shembur jam nga ankthet e mbledhura
nëpër skutat e ferrit
por kotjen e kam ndjekur nga sytë
vetëm gjumi të mos na zë
në prehrin djallëzor të dështimit!…
Nuk di kur jam nisur së pari,
nuk di kur jam ndalur së fundi
për të qetësuar unin e cfilitur,
zemrën e kam lëshuar prore në fluturim
që të vizatojë diellin e shpirtit
me krahët e praruar të dashurisë
në mes të horizontit
dhe ndjekur e kam pastaj nëpër kohë
deri në pikën e panjohur
të ngarendjes së pafund !…
RRËFIM INTIM
Bulevardi i të dashuruarve
shëtit gjithnjë pa mua
bulevardi im është mbushur me gjethe të rëna-
sa herë ka shëtitur për dore kohën e vrarë
është rrahur stuhishë
e lidhur në grykë
nga degët e zhveshura të dhembjes!...
Bulevardi im nuk ka ndërruar dy hapa gëzimi
pa ia ngrehur koha
një kurthë të fshehtë nëpër këmbë,
edhe nëse ka mbledhur
ndonjë shkëndijë në bebëza
qielli është shembur mbi kokë
duke na vënë nën shqelmat e egër të ditëve!
Një dëshirë e mbetur peng prore qanë në mua
derisa njerka kohë ma vjedhë
bulevardin e gëzimit,
përse vallë kjo dorë demoniane
m`i ndjek gjithnjë
zogjtë e lodhur të shpresave
nga nënqielli i ngrysur i shqetësimit?!…
PAMUNDËSIA
Vështirë të ndërtosh
kullat e shpresave
me rërën e zhgënjimit
dhe ëndërrat e bjerrura
t`ua bësh dritare,
vështirë të ngrehësh
bjeshkë mendimesh
që s`i dridhë tërmeti-
aty ku s`përfillet
ku s`të pranohet fjala;
uragan të jesh
pa valë që të ndjekin,
pa zemrën e madhe të detit!...
Edhe baltë të jeshë
është vështirë
kur të shqelmon E liga!
NË VORBULLËN E DITËVE
Ashpër ndeshen valët
në vorbullën e ditëve-
velat e përpjekjes
lundrës kryeneqe
ia shqyejnë pa mëshirë,
shpresat i përmbyten
në pafundësinë e harrimit.
Anija me profil dhelpre
përvidhet nëpër furtunë,
me zhdërvjelltësinë
e gënjeshtrave
krihët e vdekjes mashtron.
Liburnia e mbështjellur
në profil tufanesh
shtyllën e ëndërrës së vet
përpiqet ta shpëtojë,
harron Poseidonin
që dallgët i ndërsen
nga ishulli fqinj i tradhëtisë
ndaj, nuk u shpëton
kazmave të erës së përdalë
as ndërgjegjes së vrarë
të pashpirtësive!…
DHEMBJA
E KOHËS SË VDEKUR
Kur të vidhet mjeshtërisht
rinia e ëndrrave
e shtigjet e këngës mbyllen,
kur të thahet njomësia e ditëve
dhe të syrgjynojnë kot
në ishullin e vetmuar
të dhembjes që pëlcet,
kur vitet t`i vjedhin
e t`a të lënë vetëm skeletin
e një kufome të pështirë
të kohës së vdekur…
çka vlejnë konventat,
ligjet dhe të drejtat njerëzore
të mykura ndër sirtarë?!
Koha vdes edhe atëherë
kur prej saj nuk mund të nxirret
fryti i gëzimit,
kur prej saj nuk rrjedh
kënga dhe fjala e lirë
apo kur dashuria mungon!
ENGJUJT E HIDHËRUAR
Nuk i prek më vaji i nënave
për kufomat e zhdukura të fëmijve,
nuk i prek rënkimi i etërve
për bijtë e zhdukur nga lubitë
asaj nate të kobshme
mbi trojet e përgjakura të lirisë,
nuk i pikëllon as gjama
e atyre që ranë papritur
në zjarrin e çmendur të ferrit
që nën cytjet e Satanait mori frymë!
Nuk i pikëllon asgjë e dhimbshme
nga njëmijë dramat shqiptare,
madje as thirrjet e parreshtura
të atyre që mbijetuan të gjymtë
në emër të drejtësisë së pritur!…
Prandaj, nuk e di pse priremi
t`i shohim me flatra të bardha
ata që buzëqeshjet i kanë ngrirë
hapësirës së futur në kornizë
dhe vazhdimisht pështyjnë
mbi ëndërrën tonë të lirë!…
KRYEDEMONI
Përsëri po shitet
nën petkat e orakullit
aureolën e shkëlqimit
vetvetes duke ia ngritur-
kryedemoni dhelparak!
Tërë natën pastaj
kurthat e dredhisë
vrushkujve të dritës ua ngre
e vret e pret
duke fshirë me kujdes
gjurmët e ndërgjegjes së vrarë!
Mjegullën e verbërimit
e quan shteg të urtësisë
duke dashur të na kthejë
në stinën e kaluar
të dhembjes së pa fund,
ndërsa nëpër duar
ditët e vrara i rrjedhin
e kohës i digjen mushkëritë!...
Përsëri po shitet
nën petkat e engjullit
kryedjalli i tradhëtisë,
por, e nesërmja e këndellur
shtatë palë qiej
do t`ia shembë mbi kokë!
KRENARIA
E RRËNIMIT
Ende gjuha e zjarrit
me profil tufanesh
kullën e nderit tonë
e mbështjell,
ende përtypin
gojët e çmendura të flakës
dritaret tona të brejtura
nga krimbi i kohës që shkoi,
ende tymos
kulmi i dhembjeve tona
nën qiellin e ngrysur
të stuhive,
ende po shemben
trarët e qëndresës së brishtë
nga goditjet e papritura
të rrufeve...
Ndaj, vetëm ai-
i vetëshpalluri profet
i shpëtimit tonë
ka mundësi të dehet
me krenarinë e paturpshme
të rrënimit!
UDHA E SUKSESIT
Vie një zanë përëndimi
e ndërron vendin e gurëve
në votrën e pafajësisë fëminore
të vendlindjes sime.
I thotë hirushës sonë
se do ta bëjë mis bukurie
në mes të kodrave të tejkaluara
të konkurencës së plakur,
se do t`ia hapë udhën e suksesit
në tunelin e pafund të botës!...
Kjo ishte ëndërra e saj
që të dalë në mesin e margaritarëve
pa leckat e nderit
të së kaluarës që ka ndërruar
pamjen e mendimit.
Tani, në pasqyrën e ditëve
fytyrën e grisur të shpresave
e shiqon plot dhembje-
përtej xhamit oshëtinë
kaosi i fjalëve
që pikëpyetjet i gëlltit…
nuk e gjënë dot çelësin e kohës
për të hapur
kutinë e kujtimeve të ndrydhura,
ndaj, lotët i bien
në hirin e psherëtimave
dhe tretet ndër shqetësime
shtigjeve të përpira nga hapësira!
CUNGIMI I LIRISË (IV)
Liria
nuk guxon të jetë
rrokje e këputur,
torzo e fjalës
as klithmë
e ndrydhur në mes !
Liria
nuk guxon të jetë
ëndërr e bjerrë,
as kalë trojan
që futë tradhëtinë
në kalanë e djegur
të shpresave!…
Liria
nuk guxon të jetë
plaf i argjendtë
i mjegullave
që ulen mbi fushë
për të mbuluar
bjeshkët e rrënuara
të mendimit,
as cung i cunguar
i gjysmë këngëve
që këndohen
së prapthi!...
DREÇI I VERDHË
Së pari e futi bishtin
pastaj kokën dhe trupin
në shtëpinë tonë,
me buzëqeshje të shtirur
zu vend ballë oxhakut,
gjarprin e shtëpisë
e përpiu menjëherë
dhe strofullën mbaroi
në sytë e botës…
Pa i lodhur duart
më rrahu për vdekje
e më hodhi për dritare,
më përzuri përtej detit
tek brenë miza hekur!…
Me dy hapa më zuri
edhe në skaj të botës,
këlyshtë e saj tani
batërdisin qetësinë time
të fundit-
kohë e dreçit të verdhë
me fasadën e rrejshme
të bukurisë
që të gllabëron
e të përtypë ngadalë!…
LUFTË E HUMBUR
Pa dyshim
e kam humbur luftën
që kur djalli u fut
në shtëpinë tonë-
as mirëkuptim
as ndihmë nuk gjën
nga shpirtërat
e atyre
që paska pushtuar
e Liga!…
Pa dyshim
e kam humbur luftën,
por kapitullimin
për të gjallë
nuk e pranoj!
KASNECI I ZGJIMIT
A e patë të bredhë shesh më shesh
me zemrën e shndërruar në tupan
e mushkëritë e bëra rrëshiq
për të zgjuar kohën e fjetur
mëngjeset të mos vriten në pabesi,
duke gëlltitur lotin e plasur
përpëlitjeve kur nuk del fjala
duke zgjuar mendimet për të nesërmen
nata pa i ndrydhur nën shqelmat e territ?!
Ai gishtat i shtorri duke u rënë ditëve
për t`i shkundur nga kujtimet e hidhura
nga dhembjet e çasteve të vjedhura!...
Merreni përdore pra kasnecin e zgjimit
e shpjereni t`a ndjejë ngritjen e diellit
në altarin e pavdekësisë,
që t`i njohë shenjat e para të thirrjeve
në detin e harrimit të mos vdesim!
ZOGU I KËNGËS
Rob e patën zënë
drizat e stinëve të ndrydhura
të shterpëzimit,
dhembjet e përgjakën
furtunat e çmendura të dhunës
dhe etja e këngës...
ndaj, me cuklat e shpresës
e hapi shtegun e guximit
në strofullën e kërcënuar,
të mbledhur sa një vezë
në gojë të gjarpërit.
Qiellit të këngës fluturoi
duke mundur heshtjen e lidhur
lëmsh në fyt
nga vdekja e përpirë,
me sqepin e tij të vogël
shpoi në qiellin e fatkeqësisë
vrimën e cicërimës së lirë
nëpër të cilën rrjedhin
vrushkujt e dritës!...
MBIJETESA
Damarëve të jetës së ndrydhur
orakujt e dritës mbollën ca vargje,
ndjenjat e mbijetuara
i ngritën në këmbë
gjymtyrët e mbetura gjallë
nën shqelmat e pamëshirshëm të dhunës
dhe formësuan bërthamën
e këngës së pavdekshme!...
Kështu u ngrit shkalla e parë e guximit
për të ndërtuar kullën e qëndresës
e për t´ua zënë pritën
stuhive të çmendura!…
Tani mund të themi lirisht
se nuk vdiqëm tërësisht
se nuk qemë të humbur,
se gjallë na kishte mbajtur
një fitil i pashuar i këngës!
DASHURI E PAFUND
Mbi të gjitha përpëlitjet
dhe zhaurimat e brendshme
një mendim guduliset
poreve të lodhura të qenies.
Një ditë, do të lodhet penda
dhe vrapi do të ndalet
që të prehet në djepin e heshtjes.
Nuk kam shkruar shumë
por kam mbrojtur të vërtetën
dhe jam fare i qetë
në brendinë e fjalëve të mia.
Kështu, më gëzon fakti
që do të jem baltë e pluhur
nën këmbët e gjalla të brezave
që shqip do të më flasin
mbi poret e tretura të qenies.
Është kënaqësi të jesh baltë
apo kockë e gjetur në shesh
me të cilën do të lozë fëmiu
i nipit të stërnipit tim
dhe fjalët e para do të gugatë
në gjuhën tëndë të lashtë
duke thyer lëvozhgën
e dashurisë së pafund!…
PËRGATITI:FLORI BRUQI