Refleksione Rreth Poezisë së Arqile Gjatës


Nga  Shpresa Gjergji (Fundo)

TË NJOHËSH VETVETEN...dhe  “PERSONAZHET” E TU!

NJE ANALIZE QE NGRE PESHE SHPIRTIN E AUTORIT!

        Të njohësh vetveten është çudi e madhe dhe një lodhje raskapitëse që nuk të shqitet nga ajri e që të merr  frymën cdo cast! Vështirësia qëndron tek çengeli i ndërgjges se sa je i shëndetshëm, në se e ke pyetur veten se sa peshon dhe kush je?!
        Kam dashur të shkruaj, të përballem me një refleksion rreth marrëdhenieve me “Personazhet” e  poezisë të krijuesit Arqile Gjata, sidomos duke u përqëndruar tek vëllimi i tij i fundit poetik “Lumenjtë janë të vjetër”!

        Pikërisht këtu merr krah zanafilla e këtij shkrimi. Si autor i poezisë, Gjata i përkushtohet diskursit të fjalës së shpirtit, i del vetë, sikur fjala ti burronte e të mos i shterte kurrë, sic janë lumenjtë e poezisë së tij.Pasi i kam lexuar dhe rilexuar poezitë e tij, vë re se, që nga titulli godasin bukur lexuesin, e tërheqin, e përlotin, mbeten gjatë me brengën dhe gëzimet.
       Unë nuk jam specialiste në fushën e kritikës letrare, por e dua shumë poezinë. Para pak ...lexova nga Profesor Vangjush Ziko, ku shprehet se poezia e Gjatës, ‘’krijimtaria e tij poetike ka shkuar drejt rritjes dhe konsolidimit të verbit t poetik’’ të cilën ai e zbulon me pozitivitet nëpërmjet një analizë të detajuar, që sinqerisht më bëri mua të ndalem sot me shumë seriozitet, për të treguar vlerat e shumta të poezisë së tij unike.
       Në krijimtarinë e tij, poeti Arqile Gjata zotron aq natyrshëm  vargun e lirë, të cilin mendoj se e ka përzgjedhur për shumë arsye.  Risjell në kujtesën time dhe po i ripërsërisë disa të vërteta që u ndesha, pasi i lexova dhe i rilexova disa herë nga Profesor Vangjush Ziko, që vërtetë më kane shkundur!
       I madhi Prof. Ziko rrëfen jo vetëm që gjen një shumëllojshmëri të tematikës në poetikën e Gjatës, por vë theksin se ‘’tematika shoqërore paraprihet nga tema patriotike,  dashuria për vendlindjen, tema shoqërore    lirika intime vërtitet rreth kujtimeve dhe çasteve konkrete ,... kudo ndjehet fryma lirike dhe meditative, janë aktuale;dhe ajo filozofike prek probleme të ekzistencës, të jetës dh të vdekjes;     çaste, detaje të jetës, kujtime të zbuluara dhe zbërthyera në prizmin e përjetimit lirik’’.
Nuk është aspak gabim të themi me gojën plot se Gjata është një poet lirik ku lirizmi i poezise së tij ka një ’’vel romantik, në kuptimin më të mirë të fjalës dhe një sharm përrallor, i përshkuar nga një ngazëllim i brendshëm i cili çdo gjë e
jep nëpërmjet nje gëzimi dhe mallëngjimi optimist’’.


***
        Personazhet tek ‘’Lumenjtë janë të vjetër’’ flasin,dashurojnë,ëndërojnë shumë madje,janë real hera herës, por edhe abstrakt. Brenda botës shpirtërore të njeriut gjen atë të imagjinuarën e cila godet veset e shoqërise, madje ka edhe pak revoltë, do ta quaja, kur thote:’’Ne jemi të gjithë zota, zjarrin duam të ndezim’’, tek poezia ‘’NJE TJETER ZOT DO PIKTUROJME’’, ose tek poezia ‘’KOHA ECEN’’, vargu i tij gjëmon:’’Ejani...t’ja ndërtojmë muzeun’’, etj.

      “Personazhet” e Gjatës dallohen për mendimet dhe filozofinë që shprehin, pa pretenduar se i ka thënë në mënyrë perfekte, të kulluara mendimet e tij, përgjatë rrjedhës së vargjeve, por që në fakt janë të thellë si në perceptim ashtu edhe në se i sheh ato në lëvizje të pandalshme, shprehin vërtet në një lloj dimensioni që të bëjnë të mendohesh e të thellohesh në gjykimin ndaj tyre.

      Duke u shprehur kështu kërkoj të them se ka njëfare ‘’egoizmi’’ dhe  unë “egoizmin” e tij e dua. Një dukuri, një simpati e pastër që unë kam si lexuese,ku finesa e poezisë të bënë ta duash “egoizmin”e tij poetik.

...Duke qënë se poezia moderne të lë shumë hapsirë, teren sportiv që të luash me fjalën, me mendimet, me figurat letrare, si rrjedhoj “Personazhet” e autorit(A.GJ) janë shumë emocionale.Ato kanë dëshira, teka, passione e komoditet  në çdo varg për të medituar, ëndëruar,  grinden me heshtjen dhe vënë në shërbim të tyre natyrën në çdo stinë të saj!
      Stina e luleve për “Persanazhet” e tij është një botë e mbushur me ‘’ar të pastër 24 karatsh’’ në vargjet që ai ka shkruar!
Të gjithë  “Personazhet”,shfaqen,  përshkohen, ushqehen me ajrin e frymëzimit. Dhe pikërisht është kjo që unë nderoj dhe vlerësoj, MUZA e tij poetike, frymëzimi i autorit si ajo lulja kur cel, gjithë nur e aromë,kjo pra është ajo vecanti që e bënë kaq të lexuar e të vlerësuar këtë autor.

     Aq të zotë janë “Personazhet” e poezive të Gjatës…,sa ato janë zhytur thellë në botën e pikëpyetjeve dhe pse e shijojnë më së mirë fshehtësine e kësaj bote, edhe pse nuk munden ti prekin ato(pikëpyetjet), e as t’u afrohen, edhe pse ato  janë interesante. Por për cudinë time, ato jetojnë kudo,nëpër enigma, ose atje ku bukuria u pëlqen syve dhe butësia të magjeps shpirtin. Ato jetojnë ku ka ‘’festa’’…’’nëpër dritëmuret e qyteteve’’…ose, ose në shtëpinë e të ‘’çmendurve’’ dhe padyshim janë  pjesë e realitetit njerëzor.
     “Personazhe” që janë sa projektues,aq edhe të ankthshëm, sa mediokër edhe të urtë, sa pasionantë edhe të lodhur e apatik,calë-calë e dembel, pasi ato ecin me qere në një botë me tym, gjithe labirinthe.Ky është kontrasti i kohës që jetojmë sot...

    
       Nëse do të vazhdoja akoma sdo të rreshtja së thëni se “Personazhet” e vëllimit poetik janë edhe shumë ‘’kokëkrisur’’, sa që kanë dalë nga reshtat simetrike të traditës, ata kanë hapin e mendimit, forcën e figuracioneve, elegancën e fjalës së qëmtuar, ngjyrime dhe nuanca të dukshme e të padukshme, kanë  brenda gufimin e fshehtë të detërave dhe  gjithë absurditetin e ‘’qyteteve sferike’’.
     Personazhet e“Lumnjtë janë të vjetër”, nuk  janë  prej guri. Kështu, ato thyhen  para së bukurës dhe patjetër janë edhe të vjetër, rrjedhin sëbashku me lumin dhe jetën absurde! Kanë dhimbje…’’janë të pangrëne, era i shkund, si gjethe këputen…e një këngë shiu për ta vajton’’!

      Më duhet ta pranoj, ato janë edhe shumë të bukur, elegant dhe fisnik, shprehës dhe frymëzues!  “Personazhet e poeziveNe, nuk ikëm...” dhe “Dua të t’kujtoj” me  japin mundësinë të kuptojmë se tashmë  ato …kanë një hapsirë më të gjerë, kanë arritur të kapin sensin e komunikimit kulturor mes vargut. Një sens që arrihet nga dihama e saj metaforike, tërë arkitektura poetike, logjika, gjuha dhe figurativiteti. Keto personazhe e  gjejnë forcën mes diskursit që paraqitet në lidhjen e tyre të komunikimit gjuhësor me anë të shqisave. Ato janë të lidhura me arsyen e këtyre lëvizjeve dhe kuptimësia e tyre qartësohet që në leximin  e parë”, vlerëson me fjalën e tij, Dr.Fatmir Terziu!
    ‘’Personazhet’’ e bëjnë transparencën në praninë e tyre, gjë që tregon personalitetin letrar, ne harmonizim me mendimet që përvidhen nëpër damarët e gjakut, ndonëse metaforat nuk shërbejnë vetëm si forma artistike mbretëruese, por e kanë mprehtësine e mjaftueshme sa të drejtojnë lexuesin te  objektivi, ku padyshim, fshihet mesazhi autorial.Ai mesazh vjen si një mendim i posacëm, largëpërcues, dritëdjellës dhe në pikëtakim me realitetin të ngulit perceptimin e dickaje të brendëshme  në shpërthim, të përcueshmërisë së atij  mendimi jashtë kontureve të personales’’ shprehet Profesoreshe, Zejnepe Rexhepi.

...”Personazhet” e poetit Gjata prej vitesh kanë  folur mjaft qart dhe vijne kështu:
“Poetët e harlisur
brigjeve të fjalës,
dhëndurë të poezisë syshkruar,
mos ma prishni buzëqeshjen e varrit të nënës.
Nga cepat e vargjeve rrëshqasin lot dhe shpresë,
Jo copra litari për fjalën e lirë...!”
 Këto vargje janë shkëputur nga vëllimi poetik “Gratë e poetëve” 2009 i autorit A.Gjata.
Diku, kam lexuar:
“Poezia është krijimtari ritmike e së bukurës në fjalë’’. Dhe gjithë sa thashë më sipër e kryen këtë mision të fjalës dhe shpirtit me shpirtdhimbjen e poezive post modernistë bashkëkohore ku poeti Gjata e gjen veten denjësisht!

Tetor 2014

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



Comments

Popular posts from this blog

Libra të rinj - Shkarkim falas

Ese për Vitin e Ri

Poezi të zgjedhura nga GJERGJ FISHTA (23 tetor 1870 - 30 dhjetor 1940)