“Flauti Magjik” i ditëve tona



Jorida Pasku
Shekulli i 18-të doli duke influencuar në repertorin operistik evropian idetë e iluminizmit.
Kompozitorëve u dilte për detyrë t’i përgjigjeshin filozofisë së kohës me krijimet e tyre. Mbi këtë shtrat idesh dhe ndryshimesh radikale shoqërore dhe politike, u krijua “Flauti Magjik” (origjinali në gjermanisht “Die Zauberflöte”), opera me dy akte që Wolfgang Amadeus Mozart kompozoi më 1791, me libret të Emanuel Schikaneder-it. Vepra e Moxartit trajton çështje si sovraniteti dhe pushteti absolut duke marrë shkas nga drama e një familje, ku bashkëshortët Mbretëresha e Natës dhe Sarastro, divorcohen dhe duan të fitojnë të drejtën mbi kujdestarinë e fëmijës. Lufta për pushtet mishërohet te karakteri i burrit, që injoron ndjenjat e gruas, duke e nxitur që ajo të reflektojë anët e errëta të natyrës së saj me arrogancë.
“Thuhet që Sarastro ishte shumë demokratik, ai mbështeste ndriçimin e mendjeve dhe ideve, por ka edhe shpjegime të tjera që e prezantojnë atë si diktator. Interpretimet janë të formave të ndryshme. Ne duam të shfaqim figurën e njeriut që pretendon të jetë shumë demokratik në bindje, por në fakt nuk është. Ai po qeveris në familje ashtu siç qeveris vendin e tij”, sqaron për sfondin historik të veprës së Moxartit regjisori Stefan Neugebauer, që vjen në Shqipëri, për të parin projekt operistik që realizon në profesionin e tij si regjisor teatri. Publiku shqiptar i teatrit e njeh regjisorin nga realizimi i shfaqjeve “Vojcek” të Georg Byhnerit (Büchner), apo “Grindja” të Marivosë (Marivaux), të realizuara dy vitet e fundit.
Regjisorit i pëlqen të bëjë paralelizma me kohën që po jetojmë, të krijojë skenografi që shikuesi nuk i ka të huaja, t’i veshë personazhet me kostumet e ditëve tona. “Historia që Schikaneder shkroi tre shekuj më parë është universale, çdokush e njeh. Thelbi i historisë është konflikti burrë-grua dhe secili prej tyre do të ketë në mbikqyrje jetën e fëmijës. Dihet se ç’ndodh kur një çift i ndarë grinden për një fëmijë. Çfarë i ndodh nënës, në këtë rast mbrëtëreshës, që ndihet e helmuar dhe e frustruar. Ata janë të dy të lodhur. Kjo është një histori pa magji dhe elemente fantastike. Është realiteti i gjallë”, vijon bisedën Neugebauer, i cili nuk ka vënë dorë mbi historinë origjinale, as ka “prerë”, as ka shtuar.
Ndryshe nga historitë e operave, të paktën të atyre që zgjedh për në repertor Teatri i Operës dhe Baletit në Tiranë, “Flauti Magjik” i devijon historive të zakonshme të dashurisë, të parealizueshme, ku gjithmonë ka një burrë apo një grua që e bëjnë të pamundur jetën në liri dhe mbyllen me fund tragjik, vrasje, apo vetëvrasje.
“Flauti…” portretizon edukimin e shoqërisë njerëzore, që përparon nga kaosi i fillimit ku paragjykimet fetare drejtonin jetën, drejt arsyes së kulluar, mbi të gjitha te gjykimi mbi arsyen, që personifikohet në personazhin e Taminos.
Në këtë opera, që hap gjysmën e dytë të sezonit artistik 2011-2012, pjesa më e madhe e interpretuesve vijnë nga Fondi i Rinisë, që angazhohet me kontratë në teatër. Në role kryesore: Blerta Cina dhe Klodiana Brahimi (Mbretëresha), Erjona Gjyzeli, Dorina Selimaj, Ardita Meni (Pamina), Papageno (Armando Likaj), Tamino (Riad Ymeri) që vjen nga Prishtina, 3 damat (Rezarta Qevani, Sofika Kola, Lindita Kola), Sarastro (Vladimir Sazdovski që vjen nga Shkupi), Monostatos (Erlind Zeraliu, Gilmond Myftari). Për këngëtarët, që në regjinë e Neugebauerit janë më së shumti aktorë, vështirësitë qendrojnë edhe te dialogët në gjermanisht. Vepra e Moxartit është një krijim dramaturgjik dhe muzikor, muzika duhet të ecë bashkë me dialogun dhe veprimin. Regjisori tregon që nuk ka një skenë të madhe ku këngëtarët humbin në të dhe kërkojnë të bien në sy me lëvizjet madhështore. Këtu gjithçka është e mbledhur, e fokusuar te kënga dhe aktrimi, te veprimi dhe ndërveprimi i njëkohshëm. Të rinjtë duket sikur janë të hapur karshi këtyre ideve të reja duke ia bërë më të lehtë punën realizuesit të operës në Tiranë. Edhe pse punët janë të ndara, dirigjenti Elias Grandy, i ardhur edhe ai nga Gjermania, merret më tepër me vokalin dhe artikulimin e saktë, ndërsa regjisori me aktrimin dhe dialogët, ata gjetën gjuhën e njëjtë për krijimin e veprës.
Krijimi është lënë tërësisht në dorë të të ardhurve nga Gjermania. Regjia është e Neugebauerit, kostumet nga Regine Standfuss. Kostumografia premton që te “Flauti Magjik”  ka realizuar kostume realiste, duke marrë shkas nga historia e veprës. “Mbretëresha e ditëve tona është e veshur këndshëm dhe me elegancë, pa madhështinë që kërkon rasti. Ndihet qysh në veshje që ajo vjen nga një familje e pasur, e klasit të lartë. Po ashtu, petku fetar i priftërinjve nuk do respektohet me fanatizëm. Mjaft që veshja të jetë uniforme. Të tjerët do vishen thjesht me shije, me frymën e së sotmes”.
Skena përgatitet nga Markus Meyer, i cili ka krijuar një ambient intim shtëpie, me dhoma më vete për çdo person. Në qendër gjendet Sarastro, Mbretëresha e Natës dhe Pamina.
Neugebauer ka dashur gjithmonë të realizojë një opera. Tek kërkonte për realizimin e një “Flauti…” origjinal ai zbuloi që Moxart është kaq i ngjashëm me Shekspirin, përsa i përket stilit muzikor, “ai kapërcen nga njëra skenë në tjetrën me shpejtësi, sjell gazmend, është poetik dhe krijimi hyn në shpirt. Vepra i ngjan një kolazhi, ka karaktere të ndryshme dhe situata”, thotë regjisori, që u frymëzua nga kjo lëndë për të krijuar më tej hapësirën ku interpretojnë këngëtarët lirikë, lëvizin dhe aktrojnë.
Stefan Neugebauer mori të drejtën për realizimin e Operës në Tiranë, ashtu siç e marrin të gjithë regjisorët e huaj në këtë teatër: prezantojnë një koncept të përgjithshëm, hapen audicione për përzgjedhjen e personazheve gjithmonë duke patur një guidë nga institucioni dhe ngrenë shfaqjen. Kështu ndodhi edhe me regjisorin tonë, që frymëzohet shpesh të punojë në Shqipëri, “pa marrë parasysh edhe kushtëzimet”. Ambasada Gjermane beson në punën e tij dhe e ndihmon në pikëpamjen financiare. Për Neugebauerin, financat nuk hyjnë te problemet që ai ka në dorë t’i zgjidhë. Bën një listë të gjithçkaje për të cilën ka nevojë dhe ia paraqet teatrit. Ky i fundit dhe Ambasada Gjermane merren më tej me shpenzimet.
Këtë herë ambasada donte ta hapte “Tetorin Gjerman” pikërisht me Moxartin, me një vepër dhe realizim që kërkonte angazhim, e cila vjen premierë në fillim të tetorit.

Comments

Popular posts from this blog

Libra të rinj - Shkarkim falas

Ese për Vitin e Ri

Poezi të zgjedhura nga GJERGJ FISHTA (23 tetor 1870 - 30 dhjetor 1940)