Shqiptaret dhe fqinjet


Nga: Agim Doci
Agim Doçi Shqiptaret dhe fqinjet Në vijim të fakteve të tjera që do të rreshtoj më poshtë, të cilat siç kam thënë edhe në shkrimin pasardhës, janë mbledhur e qëmtuar në dosjet e shënimeve të mia të kahershme, desha të thosha që në krye të herës se ato nuk i paraqes për të bërë historianin, sepse nuk jam i asaj familje, por si një njeri publik dhe dashnor i flaktë i shqiptarizmës dëshiroj të ndihmoj sadopak që faktet dhe ngjarjet të mos harrohen lehtë dhe që mandej historia shqiptare të shkruhet vërtetësisht ashtu siç ka ecur e është zhvilluar.
Në vëmendjen e lexuesve, ose më saktë në kujtesën e tyre, dëshiroj që të mbeten të gjitha faktet e poshtëshkruara, edhe për të kuptuar vijimësinë e antishqiptarizmës greke.
Në kapërcyell të viteve 70 E. Hoxha dhe kalemxhinjtë e KQPPSH-së shkruan një libër deng me rrena, duke i vënë titullin e turpshëm “Dy popuj miq”. Këto ditë iu riktheva atij libri rrenacak, dhe kjo ishte edhe një nxitje plus që më ngacmoi të rreshtoj faktet e ngjarjet e mëposhtme, të mbledhura dhe nga shtypi periodik. Duke qenë i edukuar mirëfilli nga familja ime e njohur atdhetare, nuk e gëlltisja dot një fakt tejet paradoksal. Kur gjithë populli hante me tallon dhe mbijetonte me sakrifica të mëdha gjatë diktaturës, për festën e Shën Dionisit (Perëndia greke e verërave dhe vreshtave), Shqipëria u dërgonte 800 mijë qengja grekëve “miq”. Normalisht lind pyetja: dhrahmitë që fitoheshin çdo vit nga shitja e 800 mijë qengjave ku shkonin?! Apo për të bërë sponsorizimin e këngës “Kur dëgjon zërin e nënës,/ qysh e lë qengji kopenë?/ Blegërin dy a tre herë,/ pastaj ikën e merr dhenë”?
Nuk po zgjatem. Kronologjikisht për këta 100 vjet që po kalojnë, që nga dita e bekuar e ngritjes së flamurit më 28 nëntorin e largët 1912 në Vlorë nga burrat e mëdhenj të kombit I. Qemali, dom N. Kaçorri, Luigj Gurakuqi, I. Boletini, pinjollët e shquar Toptanas e plot të tjerë dhe deri në ditët tona mund të flasim e të shkruajmë pa fund se sa “miq” i kemi pasur grekët skizmatikë!…
Po vijoj me ngjarje e fakte të tjera:
Episod i shekullit të 14-të. Në vitin 1940 mendjeholli dhe eruditi Faik bej Konica shkruan për “bëmat” e dhespotit grek me emrin Thanas: “Në gjysmën e dytë të shekullit të katërmbëdhjetë, Janinën e qeveriste një princ bizantin (ose një despot, siç e kishte titullin zyrtar), i quajtur Thanas. Këtij Thanasi i hipi në kokë ideja e bukur për të vrarë gjithë shqiptarët. Siç thotë Dukasi (një historian grek), një nga lojërat e tyre të parapëlqyera ishte tu priste hundët ose pjesë të tjera shqiptarëve dhe ti linte të vdisnin në agoni.”
Shekulli i 21-të. Mars 2007. Një video linçohet në medie, ku ushtarët grekë këndojnë duke marshuar një këngë me këto fjalë: “I shikoni ata? Janë shqiptarë./ Me zorrët e tyre do të bëjmë lidhëse këpucësh”. E shikoni? Për fat të keq, edhe pse 7 shekuj më pas, incidenti më i fundit në lidhje me Greqinë duket si realizim virtual i masakrave të atij bizantini grek me emrin “Thanas”. Edhe pas kaq kohe ndërgjegjet e kombeve vazhdojnë të mbajnë peng marrëdhëniet mes dy popujve.
Një peng që e ka zanafillën që kur pronarët shqiptarë në kohën e Ali Pashë Tepelenës punësonin argatë grekë, pasi burrat shqiptarë shkonin e luftonin në çdo cep të botës për Perandorinë Osmane. Vendosja e tyre në Epir, që në fakt sipas të madhit Konica sdo të thotë gjë tjetër veçse “kontinent” e që nuk tregon kombësinë e banorëve që jetojnë në të, u bë flamuri i pretendimeve të fqinjëve për greqizmin e Jugut të Shqipërisë, një konflikt që ka sjellë shumë e shumë incidente mes dy vendeve. Por kjo është vetëm njëra anë e medaljes së marrëdhënieve Shqipëri-Greqi. Ka edhe një anë tjetër: dy popujt më të lashtë në Ballkan i kanë ardhur në ndihmë njëri-tjetrit në situata shumë të vështira. Mes luftëtarëve të viteve 20 të shekullit XIX, që i sollën pavarësinë Greqisë, renditen edhe shumë emra shqiptarësh, madje kapedan të shquar, si Marko Boçari, Bubulina etj. Gjatë luftës civile që plasi në Greqi në fund të Luftës së Dytë Botërore, qindra e mijëra grekë kaluan kufirin shqiptar dhe gjetën strehë te vëllezërit e tyre shqiptarë në Jug të vendit, ashtu siç gjetën në vitet 90 të shekullit që kaloi mijëra shqiptarë që emigruan në Greqi për të siguruar mirëqenie më të mirë ekonomike… dhe më pas mirëkuptimi dhe bashkëveprimi midis nesh u vulos edhe me Traktatin e Mirëkuptimit, të Fqinjësisë së Mirë, Bashkëpunimit e Sigurisë në vitin 1996. (Nuk di nëse është apo jo ende në fuqi famëkeqi “Ligji i luftës” shpallur nga Greqia në vjeshtën e vitit 1940, kur ia mësyu Italia fashiste dhe jo shqiptarët, të cilët nuk kanë pse të paguajnë faturat e pushtuesve?!)
Marshimi për të pushtuar Epirin, 5 tetor 1912
Organizatat greke deklarojnë bashkimin e forcave ballkanike për të mbrojtur territoret nga faktori shqiptar, që kërkonte pavarësinë. Veç ushtrisë u organizuan dhe banda të armatosura, që qarkullonin fshatrave myslimane të Çamërisë. Ishte koha kur përpjekjet e Shqipërisë për të shpallur pavarësinë po jepnin frytet e para. Ky mobilizim i shqiptarëve u pa si kërcënim për Greqinë, e cila nisi hapur ofensivën për pushtimin e Vorio-Epirit. Emërimi i një guvernatori me origjinë shqiptare në Janinë u interpretua nga grekët si zgjerim i një rreziku shqiptar për marrjen e Janinës dhe krahinave përreth.
Konferenca e Ambasadorëve, Londër, 20 dhjetor 1912
Kërkesat për pavarësi të shqiptarëve u kundërshtuan jo vetëm me armë, por dhe në rrugë diplomatike nga ana e Greqisë. Madje, përfaqësuesit e shtetit grek në Konferencën e Ambasadorëve në Londër kërkuan që përveç Vorio-Epirit Greqia të aneksonte edhe Vlorën, në portin e së cilës ishte vendosur flota helene. “Është e pamundur të lejohen shqiptarët barbarë të jetojnë të pavarur në djepin e qytetërimit grek”, – ky ishte qëndrimi i delegacionit grek në Londër.
Masakra e udhëheqjes së Çamërisë, 7 mars 1913
Ushtria greke pas largimit të trupave turke pushton Çamërinë. Gjenerali Deli Janaqis vendos të thërrasë në një takim krerët e qyteteve dhe fshatrave të Çamërisë për të vendosur një marrëveshje. Për disa ditë me radhë krerët çamë nuk pranojnë kushtet e komandantit grek. Atëherë ai vendos ti mbledhë për herë të fundit dhe urdhëron vrasjen e 62 kryetarëve çamë. Dhe sikur të mos mjaftonte kjo, dy prej tyre, Fuat Pronjo dhe Suhbi bej Dino, me urdhër të gjeneralit rripen të gjallë.
Komisioni i Kontrollit, Shqipëri, shtator 1913
Ndërkombëtarët vendosin të zgjidhin çështjen e Epirit duke dërguar në terren një komision kontrolli, i cili do të verifikonte pretendimet e grekëve për Korçën, Gjirokastrën, Përmetin dhe Sarandën. Ushtria greke u përpoq të pastronte rrugën ku do kalonte komisioni nga shqiptarët, madje dhe banesat në disa fshatra u lyen me bojën e flamurit grek. Grupe grekofilësh dërgonin peticione, ku thuhej se Jugu i Shqipërisë nuk duhet të jetë i shqiptarëve. Mes grekëve dhe Komisionit u regjistruan dhe incidente.
“Batalioni i Shenjtë”, Andartët, 1913
Konferenca e Ambasadorëve nuk i dha të drejtë Greqisë për pretendimet në Epirin e Veriut dhe urdhëroi tërheqjen e shqiptarëve. Në këtë pikë nis plani i dytë i Greqisë për pushtimin e tij. Strukturat ushtarake organizojnë “Batalionin e Shenjtë”, i përbërë nga kriminelë lufte, dezertorë dhe të burgosur nga burgu i Kretës, të cilët më vonë do të njiheshin si “andartët”. Ky batalion bëri masakra në të gjithë Jugun e Shqipërisë, duke vrarë mijëra gra dhe fëmijë për të spastruar zonën nga shqiptarët.
“Protokolli i Firences”, 17 dhjetor 1913
Është dokumenti që caktoi kufijtë e sotëm mes Greqisë dhe Shqipërisë. Një pjesë e Jugut të Shqipërisë ngeli në territorin grek. Ndërkohë Greqia nuk e njohu këtë protokoll, duke pretenduar se ngelej jashtë trungut helen Epiri i Veriut, me disa dhjetëra mijëra minoritarë. Paradoksalisht në Shqipëri ngelën rreth 38 mijë minoritarë, ndërsa në Janinë dhe krahinat e tjera ngelën me Greqinë rreth 500 mijë shqiptarë në qytetet Filat, Paramithi, Margëllëç, Pargë, Igumenicë, Prevezë e Janinë…
“Grushti i shtetit”, dhjetor 1913
Ndërsa Evropa pretendoi se e rregulloi përfundimisht çështjen greko-shqiptare, në Jug të Shqipërisë nisën revoltat. “Batalioni i Shenjtë” ishte vënë në veprim. Ushtarakët hoqën uniformat dhe nisën masakrat dhe djegiet, duke argumentuar se nuk pranonin vendimin e Evropës për lënien jashtë Greqisë të Korçës, Gjirokastrës. Sipas kronikave të kohës, ishin rreth 40 mijë ushtarë që kryen masakra të pashembullta në qytetet Gjirokastër, Korçë e Përmet.
Masakrat në Përmet, 25 shkurt 1914
Masakrat greke nuk u bënë vetëm në zonën që sipas tyre i përket Vorio-Epirit, por edhe jashtë saj. Në Kuqar të Përmetit ushtria greke theri gjithë fëmijët, ndërsa burrat i mbylli në kishën e Kosinës, ku i vrau në mënyrë barbare. Po ashtu dhe në fshatin Peshtan, ngjarje për të cilën një kronikë e kohës shkruan: “Foshnjat ulërinin duke kërkuar prindërit. Ushtarët i mblodhën dhe i çuan në një shtëpi, ku ish një pus e ku i merrnin me radhë e u prisnin kokën dhe i hidhnin brenda. Ndërkohë gratë i mblodhën në Delvinë dhe pasi i përdhunuan, i vranë me bajoneta.”
Protokolli i Korfuzit, 17 maj 1914
Më 24 prill 1914 fuqitë e mëdha njoftuan Greqinë se ishin të gatshme tu bënin lëshime “vorioepirotëve” dhe se mund të pranonin rishikimin e kufirit greko-shqiptar në favor të saj. Qeveria, e ndodhur nën një presion të gjithanshëm, u detyra tua besonte fuqive zgjidhjen e krizës. Protokolli parashikoi që Korça e Gjirokastra, edhe pse do të ishin në shtetin shqiptar, të kishin një administratë të vetën. Për shkak të ndihmës që i dha Italia, Greqia i la ishullin e Sazanit.
“Qeveria” e Epirit të Veriut, nëntor 1914
Qarqet greke u përpoqën që revoltën ta organizonin në një lëvizje për pavarësi të Epirit të Veriut. Për këtë qëllim ish-ministri i Jashtëm grek Nikollaq Zografi së bashku me një grup ish-ministrash të tjerë shpalli krijimin e qeverisë së Vorio Epirit në Gjirokastër. Me ndihmën e andartëve Zografi izoloi Gjirokastrën, Përmetin dhe Korçën. Zyrtarisht qeveria greke nuk e njohu këtë qeveri të re, por nuk hezitoi ta ndihmonte me ushqime dhe me armë.
Incidentet fetare, 1919
Qeveritë e brishta të Shqipërisë kishin arritur të krijonin institucionet e para dhe të ruanin disi integritetin e vendit. Qeveria e Iliaz Vrionit kish arritur të zmbrapste disa sulme të grekëve. Ndërkohë shqetësim ishte propaganda antishqiptare e kishës greke. Rasti më tipik ka qenë ai i peshkopit Jakov të Korçës. Sipas raporteve, ai e kish kthyer kishën në një qendër propagande për Vorio-Epirin. Me urdhër të qeverisë Jakovi u largua nga vendi, gjë që solli dhe reagimin e Athinës.
Konferenca e Paqes, Paris 1919
Konferenca e Londrës dhe ndarja e territoreve shqiptare nuk e kënaqën oreksin grek. Në Konferencën e Paqes pas Luftës së Parë Botërore kryeministri grek Eleftherios Venizelos kërkon aneksimin e pjesës më të madhe të Shqipërisë. Sipas tij, shqiptarët nuk kishin aftësi shtetformuese dhe nuk mund të krijonin një qeveri. “Shtetasit grekë në Shqipëri duhet të drejtohen nga qytetërimi i lartë që përfaqëson shteti helen dhe jo nga shqiptarët, të cilët nuk kanë asnjë qytetërim.”
Incidenti për të drejtën e minoriteteve, mars 1921
Greqia me anë të ndërkombëtarëve fitoi të drejtën që minoritetet e saj të kishin trajtimin e duhur nga shtetet ku ata bënin pjesë. Kjo nënkuptonte të drejtën për të folur gjuhën dhe për të pasur shkolla greke. Por këto kushte Greqia nuk pranoi ti plotësonte për popullsinë çame që mbeti nën çatinë e Greqinë pas ndarjes së kufijve në territorin grek. Shteti shqiptar e ngriti disa herë këtë çështje në lidhjen e kombeve, por greket raportonin se çamët kishin të njëjtat të drejta me grekët e tjerë.
Përplasja e shifrave, 1921
Ekziston një incident i përhershëm mes Greqisë dhe Shqipërisë për sa i përket çështjes së numrit të minoritarëve që ekzistojnë në Shqipëri. Greqia pretendon dhe vazhdon të këmbëngulë se në territorin shqiptar janë mbi 400 mijë grekë. Ndërkohë në Departamentin e Shtetit Amerikan kjo shifër është rreth 200 mijë. Ndërsa në bazë të regjistrimit të bërë nga shteti shqiptar në mars të vitit 1921 ky numër ka qenë 33.313. Sidoqoftë, ky numër, sipas statistikave, nuk ka arritur asnjëherë të kalojë shifrën 50 mijë.
Duke qenë elegant me historianët, që paguhen për këtë punë, besoj dhe shpresoj se kjo dosje për të cilën po shkruaj do tu shërbejë dhe tu rris adrenalinën që të hedhin sa më shumë dritë kah e vërteta e pamohueshme në këto marrëdhënie shekullore fqinjësore mes dy “popujve miq”.

Comments

Popular posts from this blog

Libra të rinj - Shkarkim falas

Poezi të zgjedhura nga GJERGJ FISHTA (23 tetor 1870 - 30 dhjetor 1940)

Legjenda e Mujit dhe Halilit