DOM LUMÇI: SHTETI DËNON KRIMINELËT, KISHA SYNON RIKUPERIMIN E TYRE


       IntervistoiElvin Luku

Në këtë intervistë të realizuar në tetor të 2010-ës, pas vrasjes së Pastor Dritan Prroit për gjakmarrje, Dom Marian Lumçi, në atë kohë prift në kishën e “Shën Palit” në tiranë, na hedh dritë mbi rolin e kishës dhe dënimin që ajo u jep besimtarëve që kryejnë krime të rënda. Dom Lumçi shpjegon kuptimin e fjalës “çkishërim” në Bibël, dhe rastet kur përdorej kjo formë  “mallkimi”. Dom Lumçi thekson se çkishërimi mund të ketë efikasitet në fshatra apo qytete të vogla, ku prifti i njeh banorët e zonës, por në qytetet e mëdha, ai është i vështirë të zbatohet për shkak të urbanizimit. Intervistën me Dom Lumçim, të pabotuar në vitin 2010,  po e sjellim tani, për të kuptuar më shumë lidhur me vendimin e ndërmarrë nga institucioni kishtar i Veriut, për çkishërimin e të gjithë atyre që kryejnë krimin e vrasjes.  

Sipas Komitetit të Pajtimit Mbarëkombëtar, numri i vrasjeve mbi baza kanunore është 10 mijë në 20 vitet e fundit. Cili është roli i kishës katolike duke patur parasysh se edhe numri më i madh i familjeve të ngujuara është pikërisht në Shkodër?

Aktualisht, unë zhvilloj një shërbim në burgje dhe duke u nisur nga ajo çeshtja e statistikave për të cilën ju folët, që janë shumë të rënda, unë di të them vetëm kaq: dëmi të cilën ia kanë bërë vitet 97-98 Shqipërise, nuk e di se cila periudhë tjetër mund t’ia ketë sjellë. Kjo, për arësye se të gjithë të burgosurit dhe ai që quhet fenomeni i gjakmarrjes, ndodhi pikërisht në këtë periudhë. E gjitha kjo ndodhi, sepse praktikisht pushoi ekzistenca e shtetit. Të gjithë të burgosurit të cilët janë për gjak në burgje, të paktën unë flas për burgjet në Tiranë, Durrës, Krujë e Fushëkrujë, janë për shkak të gjakut, të cilën e ka nxitë edhe ajo “trimëria” e 97-ës.

Çfarë parashikon Bibla për dënim në rast vrasjesh, a përmendet ç’kishërimi?

Në Bibël çështja e mallkimit (çkishërimi), përdoret një herë prej Shën Palit ku flet për heretikët, pra, për ato të cilët mohojnë praninë e Krishtit, e shpirtit të shenjtë në jetën e personave. Pra, vetëm një herë Shën Pali e përdor, megjithëse, kisha e ka aplikuar vazhdimisht. Në “Koncilin II të Vatikanit” në vitet 1962-1965, normalisht, ajo shprehje që në latinisht e përdor “Anatenamo”, me anatemu, ajo formë mallkimi është hequr. D.m.th Kisha nuk e ka përdorur më.

Cilat kanë qënë metodat me të cilat kisha i ka penalizuar ose i ka mallkuar personat të cilët kanë vrarë apo kanë kryer krime të rënda?

Metoda me të cilat dikur prifti i zonës ka mallkuar kanë qënë këto: Nuk janë kryer shërbimet fetare në momentin e vdekjes së atij personi; Varrosja e personit, nuk është bërë në varrezë bashkë me të tjerët. Duhet të dini se në çdo varrezë katolike, e cila është paralel me varrezën e të gjithë fshatit, ekziton një tjetër varrezë ku preheshin ata persona që kishin ndarë gratë, pra, ata që kishin bërë divorc; personat që kishin vrare dikë dhe personat të cilët kishin vdekur të papagëzuar, zakonisht këtu futen fëmijët e vegjël. Pra, kjo ishte mënyra që këta persona penalizoheshin. Sot, ka raste kur, ne, priftat, i kemi mohuar shërbimin fetar një personi, i cili ka bërë një skandal publik. Psh: Personat që kanë bërë vrasje të rënda.

Në Bibël thuhet se, “Zoti është ai që ta jep jetën, dhe po ai, t’a merr”. A ju duket e drejte që një njeri, paradite mund të lutet në kishë, dhe pasdite të dalë e të vrasë?  Çfarë dënimi merr ky besimtar nga kisha, i cili ka thyer ligjet e shenjta?

Duhet të kemi parasysh diçka. Ne jetojmë sot në një kohë kur, kisha, nuk ka autoritetin që kishte dikur. Kur bëhet fjalë që kisha duhet të dënojë dikë, flitet për kohën kur ajo, fatkeqësish, ishte e lidhur dhe bashkëjetonte me pushtetin tokësor. Pas “Koncilit II të Vatikanit”, ndarja është shumë e qartë midis pushtetit tokesor, që është qeveria dhe pushtetit qiellor, të cilin e përfaqëson kisha. Ju them me bindje se, krimet i kryejnë edhe personat që mund të jenë katolik, por që nuk kanë lidhje me kishën. Nuk ja kanë idenë se çfarë është me të vërtetë feja. Një person që ka një kryq ari në gjoks, që kur e sheh të jep përshtypjen se ky është ndonjë prelat i kishës, kur i thua mos e kryej këtë krim, ai kap kryqin në dorë dhe betohet në kryq se do ta vrasë. Nuk mund të betohesh në kryq që do ta vrasësh. Në kryq mund ta falësh. Kjo nuk është feja, nuk është besimi. Jezusi thotë: “Nëse dikush të godet në njërën faqe, ti nxirri tjetrën”. Pra, ti je fanatik, fondamentalist, kamikazë, ç’të duash ti, por jo besimtar. Fatkeqësisht, ndjenja e gjakmarrjes në vendin tonë është e ngulitur thellë.

Atëherë kur e merr dënimin vrasësi?

Sot, dënimi i personit nëse ai është vërtet besimtar, ndodh në çastin e rrëfimit, dhe në çastin kur ai do të vi të marrë kungimin në kishë. Në këto dy momente, ai person, nëse nuk është i penduar për aktin që ka kryer, ai nuk rrëfehet dhe nuk kungohet. Pra, nga ana jonë, përjashtohet nga praktikat fetare. Kjo është e padiskutueshme. Por, kjo ndodh në vendbanime të vogla, në fshatra, ku të gjithë e njohin se ai është vrasësi. Fatkeqësia më e madhe është se, këtu po flas prej eksperiencës që kam në burgje, unë shikoj brenda në burg persona, të cilët janë të pafajshëm dhe sikurse dhe ju mund të njihni raste, kriminelat lëvizin në rrugë të lirë. Pra, cili është ai person që duhet të marrë kurajon dhe t’i thotë: Jo, ti ke vrarë, ndaj largohu nga këtu.
Ky është një problem shumë serioz.

Ju keni shumë të drejte kur kërkoni nga shteti që vrasësin ta dënojë sipas ligjit. Por, a nuk duhet edhe vetë kisha paralelisht të marrë masat e saj për të ndëshkuar vrasësin, pavarësisht nëse ai dëshiron ose jo të vijë në kishë?

Ne nuk mund të krijojmë “lista të zeza”, në kuptimin e plotë të fjalës. Pra, ju keni vrarë dhe jeni persona me të cilët, ne, nuk kemi më punë. Normalisht, kisha, meqënëse ka institucionin e rrëfimit, atëherë beson dhe shpreson në rikuperimin e personit. Ne nuk jemi me idenë që ti gabove dhe tashmë përfundimisht je i përjashtuar. Vetë misioni i Jezusit në tokë ishtë për të falur mëkatarët, me shpresën e kthimit të tyre. Masat e mallkimit kanë qënë disa masa parandaluese ose friksuese, për ti thënë popullit që mos e bëjë atë gjest.

Edhe në këtë rast, ky është qëllimi pse po ju pyes?

Po, por në kushtet në të cilat zhvillojnë jetën e tyre besimet tona, popullsia është përzier në atë masë, saqë, unë nuk e njoh çdo besimtar që vjen në kishë. Këto masa mund të zhvillohen e aplikohen shumë mirë në fshatra, në zona ku banorët njihen të gjithë njëri me tjetrin, e ku prifti i fshatit i di të gjitha ngjarjet atje.

Po në rastin e vrasjes së Pastor Dritan Prroit?

Nëse unë e njoh dhe e shoh vrasësin, unë nuk ja jap kungimin dhe e kthej mbrapsht. Na kanë ndodhur disa raste kur e kemi kthyer mbrapsht. Kjo ndodh derisa personi të bëjë një pendesë publike, ku shpreh dënimin e vet dhe ku kostatohet, që ky person, është penduar. Siç janë rastet kur falet gjaku. Këtyre personave, u lejohet kungimi, sepse ata janë rehabilituar tashmë.
Politika vepron sot gabim me kanunin. Është një përrallë shumë e lezeçme kjo, ku i lihet faji kanunit.  Ngjarja që ndodhi në Shkodër, edhe mund të evitohej. Këto janë disa mllefe që ndodhin si pasoje e mungesës së shtetit, sepse edhe njerëzit janë edhe shumë ngacmues dhe nxitës. Përjashtohesh prej shumë rretheve, nëqoftëse nuk ke marrë gjakun dhe nëse nuk ka shkuar drejtesia në vend.
Një mikut tim i kishin vrarë babain për gjakmarrje dhe vetë u largua nga Shqipëria. Gjatë periudhës që ndenji në Shqipëri pas vrasjes, rrethi shoqëror vazhdimisht e ngacmonte dhe e nxiste për të marrë gjakun, ndaj dhe ai zgjodhi të largohej. Pra, janë dy rrugë në mungesë të shtetit: Ose duhet marrë gjaku i të afërmit, sepse është vetë shoqëria që të ngacmon; ose duhet të largohesh.

Po në botë aplikohet çkishërimi sot?

Jo, me sa di unë jo. Me ndarjen e kishës nga shtetit, gjithcka është e qartë. Ne nuk jemi hetues, ne gjithçka e marrim vesh në rrëfim. Më ka ndodhur që persona që kanë kryer vrasje të rrëfehen. Disa prej tyre, ata që unë kam ndjerë se janë penduar vërtetë, i kam dhënë kungimin, disa të tjerëve jo. Unë, në rrëfim, mund të marrë vesh shumë sekretë, të cilat as gjykata nuk i di. Dhe dua t’ju them se rrethanat kanë të bëjnë shumë me mëkatin që kryen një person. Nuk jam unë autoriteti që duhet të dënoj. 
Në vitin 93’ në Brazil, një person shkon te prifti për tu rrëfyer (formula jonë është ajo e faljes së mëkatit) dhe i thotë kam vrarë. Ai ishte realisht i penduar, ishte vërtet i mërzitur për aktin që kishte kryer. Dhe prifti pasi e pyet si ka ndodhur, pra, pas rrëfimit, vendosi t’a falë. Në bisedë e sipër vrasësi thotë se i kishte ndodhur edhe një vrasje tjetër. Prifti nxehet, dhe e nxjerr jashtë, pa i falur mëkatet. Ky personi, del i përlotur dhe pret jashtë për të biseduar me priftin, për t’a sqaruar se si kishte ndodhur.  Pas shpinës së tij ishte një kryq, i cili tupëzohet, merr formën e njeriut, e prek në shpatull, i bën një kryq në ball dhe i thotë: “Ai nuk të fali, por në të vërtetë, ai që të fal jam unë”.
Me këtë dua të them se, fatkeqësia më e madhe e kishës ka qënë se shumë herë ka kërkuar të marrë vetë rolin e Krishtit. Ne jemi shërbëtor të fjalës së tij, dhe nuk duhet të marrim në dorë shkopin e dënimit. Dua të them se, çlirimin e vërtetë kisha e ka pësuar pikërisht kur është ndarë me pushtetin tokësor.

Cili ka qënë qendrimi i kishës suaj në rastin e vrasjes së Pastor Dritan Prronit?

Është lejuar që varrimi i tij të bëhet në kishë, duke patur prasysh edhe pozitën si Pastor. Nuk e di nëse ka qënë i “Shuguruar”, por, për t’i shprehur në njëfarë mënyre edhe solidaritetin, është lëshuar kisha. Kam lexuar një shkrim për reagimin e komuniteteve fetare në këtë çështje. Unë jam prift, ti je gazetar, por të dy ne, para Zotit kemi të njëjtin status. Ndaj, nëse ne duhet të shpreheshim ndaj vrasjes së Pastorit, ne duhet të shprehemi për çdo vrasje të cilitdo personi. Kjo do të thotë, që ne ditë për ditë të bëjmë denoncime. Ne si katolikë në Shqipëri, na janë vrarë dy priftërinj, dy të tjerë janë plagosur, dy murgesha janë vrarë me automatik, dhe askush nuk është shprehur për këto krime.
Me këto shembuj nuk dua të justifikohem, përkundrazi. Ne sigurisht që kërkojmë solidaritet, por pikësëpari kërkojmë që shteti të bëjë punën e tij.

                                                                                              

Comments

Popular posts from this blog

Libra të rinj - Shkarkim falas

Ese për Vitin e Ri

Poezi të zgjedhura nga GJERGJ FISHTA (23 tetor 1870 - 30 dhjetor 1940)